ءاجباي اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى «مىرزالى» قىستاعىنداعى تالعات ماعاز جەتەكشىلىك ەتەتىن «يگىلىك اجق» شارۋا قوجالىعى كيىك لاقتارىن قولدا ءوسىرىپ وتىر دەگەن حابار الدىق. سونىمەن قاتار, بۇل شارۋاشىلىق بالىق پەن قالماقيادان اكەلىنگەن ەتتى مال تۇقىمىن وسىرۋگە دە دەن قويعان ەكەن. جۋىقتا وسى شارۋاشىلىقپەن تانىسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
«مىرزالى» قىستاعىنىڭ جەرى باتىس اقبوكەندەرى مەكەن ەتكەن «بەسقۇلاش» دەپ اتالاتىن ايماققا جاقىن ورنالاسقان. ءشوبى شۇيگىن, اينالا توعاندارى بار. مالعا دا, اڭعا دا قولايلى ءوڭىر.
ءبىزدى شارۋاشىلىق جەتەكشىسى تالعات ماعاز بەن جاڭگىر حان اتىنداعى اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى جانگەلدى ۇسەنوۆ قارسى الدى.
ولار ءبىزدى كيىك لاقتارى تۇرعان اۋلا, قوراعا باستاپ باردى. ارنايى قورشاۋدا تۇرعان ەكى ايلىق دالا ەركەلەرى ءبىزدى ماڭىراي قارسى الدى. مولدىرەگەن قارا كوزدى بەيكۇنا تولدەر بىزدەردەن ءبىر ءنارسە سۇراعانداي, جۇپ-جۇمساق تۇمسىقتارىمەن تۇرتكىلەپ جاتىر...
بۇل كەز جاس تولدەردى قورەكتەندىرەتىن ۋاقىت ەكەن. ارنايى كۇتۋشى رىسقانىم داۋشەۆا اربىرەۋىنە ارنايى ىدىستار ارقىلى ءسۇت بەرىپ جاتتى.
كيىك تولدەرىن قولدا ءوسىرۋ رەسەيدىڭ قالماق رەسپۋبليكاسىنان تاجىريبە رەتىندە الىنىپتى. ولاردا 100 باس كيىك قولدا ءوسىرىلىپ, 40 ءتول الىنعان ەكەن. بۇل قولدا ءوسىرىلگەن كيىكتەر 600 گەكتار جەردە ارنايى قورشاۋدا باعىلۋدا كورىنەدى.
ال مىنا ءوسىرىلىپ جاتقان ءتولدەردىڭ جوبا جەتەكشىسى – بيبىگۇل سارسەنوۆا. جوبا اياسىندا قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ ارنايى رۇقساتىمەن 10 كيىك لاعىن وسىرۋگە رۇقسات الىنىپتى. تولدەردىڭ ىشىندە اتالىعى دا, انالىعى دا بار.
ەنى مەن ۇزىندىعى 10 مەتر بولاتىن ارنايى قورانى سالۋعا 1 ميلليون تەڭگە قارجى جۇمسالىپتى. تولدەر ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. ەرتەڭ ءوسىپ, جەتىلگەن سوڭ 10 گەكتارداي جەرگە ارنايى قورشاۋ جاساۋ جوسپارلانۋدا.
– سىزدەر ارنايى كەلىپ قالعان سوڭ, جاس تولدەردى كورسەتىپ جاتىرمىز. جالپى, سىرت كوزگە سۇلۋ جانۋارلاردى كورسەتكىمىز كەلمەيدى. ونىڭ ۇستىنە جۋرناليست اعايىندار «شۋلاتىپ» جۇرەدى عوي. ەرتەڭ ءبارى ەستىپ, اعىلاتىندار كوبەيە مە, – دەپ تە قاۋىپتەنەمىز, – دەدى جانگەلدى ك ۇلىپ.
كيىك لاقتارىنىڭ جاعدايىمەن تانىسىپ بولا بەرگەن كەزدە تالعاتتىڭ اكەسى راديك تە كەلدى. وسى شارۋاشىلىقتىڭ اقىلشىسى, ءارى ۇلكەنى راديك شارۋانى جۇرگىزۋدىڭ بىلگىرى ەكەنى العاشقى اڭگىمەسىنەن-اق بىردەن بايقالدى.
– وسى جەرگە كەلىپ, شارۋانى باستاعانىمىزعا ەكى جىل بولدى. قازىرگى كۇندە شارۋاشىلىقتا 350 باس ەدىلباي قويى, 120 باس كوشىم تۇقىمدى جىلقى بار. سونىمەن قاتار, قالماق ەلىنىڭ اسىل تۇقىمدى مال زاۋىتىنان 85 قاشار مەن 6 اتالىق مالىن ساتىپ الدىق. قالماق ەلىنەن اكەلىنگەن ءىرى قارا مالى ەتتى تۇقىمعا جاتادى. رەسەيدە بۇل مالدىڭ ەتى الدىڭعى ورىندا جانە «مرامورنوە مياسو» دەگەن اتاۋعا يە ەكەن. سونىمەن قاتار, بۇل مالدار قىستا 40 گرادۋس ايازعا, جازدا 40 گرادۋس ىستىققا شىدامدى كورىنەدى. وزدەرىڭىز كورىپ تۇرعان قاشارلاردىڭ قازىرگى تىرىلەي سالماعى 200-250 كيلو بولسا, اتالىعى 300-350 كيلوعا دەيىن تارتادى. اللا قالاسا, الداعى جىلدىڭ اقپان ايىنان باستاپ, العاشقى تولدەرىن بەرە باستايدى, – دەدى بىزبەن اڭگىمەسىندە ول.
قازىرگى كۇندە بۇل شارۋاشىلىق اگروۋنيۆەرسيتەتتىڭ قولداۋىمەن الماتىداعى قالماق تۇقىمدى ەتتى مال تۇقىمىمەن اينالىساتىن ارنايى ورىننان, وسى تۇقىمدى وسىرۋگە سەرتيفيكات الىپتى. باتىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا بۇل جۇمىسپەن اينالىسىپ وتىرعان تۇڭعىش شارۋاشىلىق ەسەبىندە ەكەن.
– ءساتىن سالسا, شارۋاشىلىقتى ءارى قاراي دامىتۋعا قولداۋ بولادى دەگەن ۇمىتتەمىز. سونداي-اق 2011 جىلى قاسىمىزداعى «قالاباي» توعانىنا تۇقى تۇقىمدى بالىعىن ءوسىرۋدى دە قولعا العان ەدىك. سەبەبى, وسى شارۋاشىلىقتىڭ جەتەكشىسى بالام تالعات – بالىق سالاسىنىڭ مامانى. سول بالىقتار قازىر ءوسىپ-جەتىلىپ, كوبەيدى. كەيبىرەۋلەرى 7-10 كيلو تارتادى. بىراق وسى بالىقتاردى زاڭسىز اۋلاۋشىلار كوبەيىپ تۇر. سونىمەن قاتار, مىنا وزدەرىڭ كورىپ وتىرعان قىستاۋدىڭ قاسىنان باق جاساۋ دا جوسپاردا تۇر. بۇنىڭ العاشقى نۇسقالارى دايارلانۋدا. وسىنداي ىرگەلى جۇمىستارعا قولداۋ كورسەتىپ وتىرعان جاڭگىر حان اتىنداعى اگروۋنيۆەرسيتەت ۇجىمىنا, ونىڭ رەكتورى قازىباي بازىموۆقا ريزاشىلىعىمىز شەكسىز, – دەدى راديك.
قازىر مۇندا ەكى وتباسى جۇمىس جاساۋدا. ناۋقاندىق جۇمىستارعا قوسىمشا ادامدار تارتىلادى ەكەن.
– كيىك جانۋارىن قولدا ءوسىرۋ سەكىلدى تىڭ دۇنيە مەن مال تۇقىمىن اسىلداندىرۋ سەكىلدى ماسەلەلەر ەلباسىمىزدىڭ ساياساتىمەن ءۇندەستىك تابادى عوي دەگەن ويدامىز. «ەڭبەك ەتەمىن دەگەنگە – ەسىك اشىق» دەگەندى وسىلاي تۇسىنەمىن, – دەپ اياقتادى راديك ءوز اڭگىمەسىن.
ءبىز قوشتاسىپ تۇرىپ, دالا ەركەلەرى تۇرعان اۋلاعا قارادىق. قۇلاعىمىزعا لاقتاردىڭ ماڭىراعان داۋىسى ەستىلگەندەي بولدى...
سەرىك جۇماعاليەۆ.
باتىس قازاقستان وبلىسى,
قازتالوۆ اۋدانى.
