قازىرگى وقىرمانعا كەيىپكەردىڭ ءبىر اتتاعانى ءبىر وقيعا بولىپ تۇرماسا, ءىشى پىسادى. قازىرگى وقىرمان ادەبي شىعارمانىڭ تۇزى ۋداي بولىپ, بۇرىشى اۋىز كۇيدىرىپ, قاسىرەتىمەن ەمەس, ۋىتتىلىعىمەن كوزىنەن جاس اعىزارى بولماسا نەمەسە شىنايىلىعى شىڭىراۋ-ويلاردان جارقىراي كورىنىپ, وزىنە تارتىپ بارا جاتپاسا, اناۋ-مىناۋ ء«سۇيدى-كۇيدى» دەگەنگە اسا اسەرلەنە قويمايدى. اسەرلەنۋدىڭ ءوزىنىڭ ءباسى بيىكتەپ كەتكەن زامان بۇل. دەگەنمەن ءابىش عۇلاما وسى تسيفرلى زاماننىڭ سيقىرلى سيپاتىن ءوز شىعارمالارىندا وسىدان 30-40 جىل بۇرىن-اق ءدال تاۋىپ, ءححى عاسىر وقىرماندارىنىڭ دا تالعام-تۇزدىعىنا لايىقتى ەتكەندىگىن بايقار ەدىك. لايىقتى ەتەيىن دەگەندىكتەن ەمەس, قالامگەردىڭ وي-تۇجىرىم گالاكتيكاسىندا ءبىر عاسىردىڭ عانا ەمەس, كەلەر عاسىرلاردىڭ دا ماسەلەدەن دە زور ماسەلەلەرى شوعىر-شوعىر بولىپ, وزىنە تارتا جونەلەتىن اۋقىمدىلىعىندا بولاتىن. قالامگەر مىسالعا كەلتىرگەن مايدا ءجۇرىس قۇمىرسقا مەن ءىرى اتتايتىن ءپىل كۇللى تىرشىلىكتەگى جازىلعان دا, جازىلماعان دا زاڭداردىڭ ورتاسىنداعى ادام ارەكەتتەرىنىڭ سان عاسىرلار قايتالانىپ كەلە جاتقان تراەكتورياسىن كورسەتەدى. «كىمگە قانداي ءجۇرىس لايىق بولسا, سولاي عانا جۇرە الادى», دەيدى جازۋشى. دەيدى دە ءارى قاراي: – «وعان كونبەگەن اساۋ ءجۇرىستىڭ ءبارى بۇرىستىق. بۇرىستىققا تىيىرىم بار. بۇرىس اتتادىڭ-اق, مىقتىنىڭ اۋزىنداعى جەمتىك بوپ شىعا كەلەسىڭ. ...ءپىل قۇردىم قۇمىرسقانىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن, قايعى-قاسىرەتىن قايدان ءتۇسىنسىن. ەتى سەلك ەتپەستەن تاپاپ وتە شىعادى. ...نەگە ويتەدى؟ ويتكەنى – ول اۋەلدەن سولاي». ءابىش عۇلامانىڭ بۇل سىلتەمەسى – اركىمدى ءىرى بولۋعا ۇمتىلدىراتىن ءارى ۇرەيلى, ءارى اركىمدى قايراپ جىبەرەتىن التىن ەرەجە. ءبىزدىڭ قازاق – سول قايرالىپ تۇسەتىندەردىڭ قاتارىندا كەلە جاتقاندار. ولاي دەيتىنىمىز – وسىنداي از حالىق وسىنداي اۋقىمدى جەردى جان-جاقتان انتالاعاندارمەن تىستەسىپ-تەبىسىپ ءجۇرىپ قالاي امان ساقتاپ قالدى جانە ءالى دە الدىرماي-شالدىرماي كەلە جاتىر؟ كەكىلباي ۇلى شىعارماسى قازاقتى وسىلاي قايرايدى.
دەگەنمەن, بۇل عاسىردىڭ دا شيرەگىن جەپ تاۋىسۋعا قاۋجاڭداسىپ جاتقان وسى كەزەڭىمىزدە «حانشا داريا حيكاياسىن» ءبىر اقتارىپ, «ەڭسەپ قازعانعا» ەڭكەيە قاراساڭىز نەمەسە «كۇي» پوۆەسىندەگى ماڭگۇرتتەردىڭ قاسىنا بارىپ, بەتىنە ءۇڭىلىپ كورسەڭىز, قازىرگى عالامدىق قوعامنىڭ عالامدىق سىرقاتتارىن دا سەزىنە الار ەدىڭىز. ال ءبىز – قازاق – «ەلەڭ-الاڭداعى» ەلەڭ-الاڭ ءحالدىڭ ءالى دە سولاي ەكەندىگىن تۇيسىنەر ەدىك. ەلەڭ-الاڭ بولاتىن سەبەبىمىز دە تۇسىنىكتى. كەڭەس وداعىنىڭ كوگەنىنەن اعىتىلىپ كەتكەن ءبىزدى الپاۋىت مەملەكەتتەردىڭ ءوز كوگەندەرىنە بايلاپ الۋ نيەتى ازىرگە قالعيتىن ءتۇرى كورىنبەيدى. ءدىنىن جىبەرەدى, ءتىلىن جىبەرەدى, ساياساتىن وتكىزبەك بولادى, ايتەۋىر قۇلمەزگىل ىرگەلەتىپ جۇرگەنىن سەزىنىپ وتىرعانىمىز جاسىرىن ەمەس. بۇل تەك ءبىزدىڭ ەلگە, ءبىزدىڭ زامانعا عانا قاتىستى ەمەس. قاي ءداۋىردىڭ ەسىگىن اشىپ قالساڭىز دا, ءاربىر ۇلتتىڭ ماڭدايىندا تاپ وسى جاعدايدىڭ بولعانىن, بولا دا بەرەتىندىگىن ۇعىنامىز.
وسىنداي كەزەڭدەگى ءبىزدىڭ ارقايسىمىزعا ءا.كەكىلباي ۇلىنىڭ «شاندوزىنداعى» ماحامبەتتىڭ بويىنداعىداي ەپيكالىق قۋات, «شىڭىراۋىنداعى» ەڭسەپ قۇدىقشى سياقتى ەڭبەكقورلىق قاجەت ەكەن-اۋ دەپ ويلايسىز. ەندىگى تىرشىلىككە «حانشا دارياداعىداي» نە شارۋانى قولعا السا دا, ورتتەي ىستىق ماحابباتپەن اتقارىپ شىعاتىن جاس شەبەر-حاس شەبەرلەر كەرەك. ەندىگى تىرشىلىككە بەسىگىنە تەكتىلىكتى تەلىپ تەربەتەتىن بوپاي حانىمدار كەرەك. ەندىگى تىرشىلىككە شەتتىڭ تىلىمەن ەرە كەلىپ, ماڭگۇرتتىككە اينالدىرۋعا ارەكەت جاسايتىن قاسيەتسىزدىكتى ءابىش سومداعان «ابىلاي حاننىڭ» سالماعىنداي سالماقپەن جانشىپ تاستايتىن جاسامپازدىق كەرەك. تەك ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ عانا ەمەس, جالپى ۇلتتىق كوركەم ادەبيەت بىزگە وسىنداي جول سىلتەپ, وسىلاي تاربيەلەيدى.
ءا.كەكىلباي ۇلى سومداعان ادەبي-تاريحي وبرازدار قالامگەردىڭ ءوزىن دە تولىقتىرا تۇسكەن سەكىلدى. باسقاسىن ايتپاعاندا, «ۇركەر» مەن «ەلەڭ-الاڭداعى», «ابىلاي حان» دراماسىنداعى ابىلقايىر حان مەن ابىلاي حان بولىپ تەبىرەنۋ ءۇشىن نەمەسە سول ابىلقايىر مەن سول ابىلاي بولىپ وكىنىپ, ۇرەيلەنۋ ءۇشىن نەمەسە سول ىشكى ۇرەيىن بىلدىرمەي, حان تاعىندا قارقاراداي بولىپ وتىرۋ ءۇشىن نەمەسە باسى اساۋ قوعامنىڭ تىزگىنىن بەرىك ۇستاۋ ءۇشىن, كەرەك جەردە كىدىرىپ, ەرەك جەردە ەلدىك پەن ەرلىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتۋ ءۇشىن قالامگەردىڭ سونىڭ ءبارىن الپىس ەكى تامىرىنان وتكىزىپ, عاسىر بولىپ زورايىپ, ىشتەي جاسىن بولىپ شايقاسۋىنا تۋرا كەلگەنىن سەزەمىز.
ونىڭ كەيىپكەرلەرىنىڭ ىشىندە قولى بوس بىرەۋى جوق. ول سۋرەتتەگەن جەلدىڭ ءوزىن رومان وقيعالارىن ءبىر اۋىلدان ءبىر اۋىلعا جەتكىزىپ جۇرگەن ماڭىزدى كەيىپكەرلەرىندەي ەلەستەتەسىڭ. قۇدىقتارى دا سۋ الا كەلگەندەردىڭ بەتىنە قۇدىق تۇبىنەن تەسىلە قارايتىن شىعار دەپ ويلايسىڭ. قاي شىعارماسىندا دا قۇج-قۇج قايناعان كەيىپكەرلەر. ءتىپتى ينە شانشار ورىن جوق. ادام-كەيىپكەر جوق تۇستا, امال-كەيىپكەرلەر, امال-كەيىپكەر جوق تۇستا, زامان-كەيىپكەرلەر, زامان-كەيىپكەر جوق تۇستا, الاڭ-كەيىپكەرلەر كەۋ-كەۋلەسىپ كەلە جاتادى.
قازىرگىلەرگە تەك شاپشاڭدىق كەرەك دەسەك, بۇل دا ۋاقىتتى سالت ءمىنىپ شابا بەرۋ دەگەن ءسوز ەمەستىگى تۇسىنىكتى. اڭكى-تاڭكى الەم دە ارا-تۇرا رۋحاني ازىقپەن الدەنىپ العىسى كەلىپ تۇرادى. ءابىش عۇلاما تىلىمەن ايتقاندا «جانىن قيناماي جاراتىلىپ, جانىن قيناماي جوعالا سالاتىن مايمىل ءومىر» قازاقتىڭ قانىندا جوق. قازاقتىڭ قانىندا سان بۇلاقتانا اعىپ جاتقان مارتتىك بار. الپىس ەكى تامىرىڭنىڭ بويىندا مىگىرسىز جۇگىرىپ جۇرگەن اتا-سالت, انا-نارت بار. ونىڭ بار ەكەندىگىن ءابىش عۇلامانىڭ كەيىپكەرلەرىنىڭ دە ءار قيمىلىنان كورەمىز.
بالالىق جانە جاستىق شاقتاعى جاعىمدى وقيعالار ءبىزدىڭ سانامىزدا ساقتالىپ قالعان وقيعالاردىڭ ىشىندەگى وزىندىك برەندتەر دەر ەدىك. وسى «وقيعا-برەندتەر» ەرەكشە دارىندى ادامداردىڭ ساناسىندا تەرەڭ ويلاردى قالىپتاستىرۋعا سەبەپشى بولادى. ياعني, بۇل «وقيعا-برەندتەر» تىڭايتقىشتار قىزمەتىن اتقارادى. اقىل-ويى تولىسا, بويداعى دارىنى تامىر جايا باستاعاندا قالامگەر سول «وقيعا-برەندتەردى» وزىندىك مەتافورالارعا نەمەسە قانداي دا ءبىر ويدى جەتكىزۋدىڭ ءادىسى رەتىندە كورسەتە الادى. تىڭ تەڭەۋلەر تابۋعا سەبەپشى بولادى. ءابىش كەكىلباي ۇلى شىعارمالارىنىڭ كوركەمدىگى وسىنداي ناردەن تامىر تارتقان. ءار شىعارماسىنداعى جەتى قات تەرەڭدىكتەن لاۋلىكتەي كوركەمدەپ شىعاراتىن وي شوعىرلارى سانا-سەزىمىڭە قىران-قانات بولىپ, تار بولمەڭنەن كەڭ جايلاۋعا الىپ شىققانداي اسەر بەرەدى.
راس, قازىرگى ادەبيەت تە, ول تۋرالى اقپاراتتار دا سۋىت جۇرەدى. سۋىت وقىلادى. قىسقا قايىرىلادى. بىراق سول سۋىت ءجۇرىس پەن قىسقا قايىرىم ىشىندەگى قىرىق بۇرىم تىرشىلىككە, ءبارىبىر, توقسان تاراۋ امال كەرەك. ونى كوركەم ادەبيەت اقتارماساڭ, قايدان الاسىڭ؟ ال كوركەم ادەبيەتكە اسىعىستىق جۇرمەيدى. اسىعىستىق جۇرمەيتىن ءابىش الەمى دە وي ۇشقىرلىعىنا ماشىقتاندىرادى. سانانى سالعىرتتىقتان ارىلتادى. عارىشقا سامعاتادى. ياعني, ءابىش الەمىن – جاندۇنيە اكادەمياسى دەسەك بولادى.
بىراق تسيفرلى داۋىرگە جاندۇنيە اكادەمياسى كەرەك پە ءوزى؟ تسيفرلى داۋىرگە ويلىلىق كەرەك پە؟ كەرەك بولعاندا قانداي. گۋمانيتارلىق عىلىم تۇرعىسىنداعى تسيفرلىلىق دەگەنىمىز – بۇل ەكىنىڭ ءبىرى ەمەس-اۋ, مىڭنان ءبىرىنىڭ وي-لابيرينتىنە ورالا بەرمەيتىن تۇجىرىمدار شوعىرى. ادامزات وي-تۇجىرىمداردى ساناسىندا ساقتاپ, عاسىرلاردىڭ كەرۋەنىنىڭ ەڭ ماڭىزدى جۇگى ەتىپ وسى كۇنگە دەيىن جەتكىزدى. ارينە, كەرەك بولعان سوڭ. ارينە, «تسيفرلى» بولعان سوڭ. ءبىر تۇجىرىمنىڭ ءوزى وي-ساناڭداعى وزىڭە دە بەلگىسىز بولىپ كەلگەن ءبىر نۇكتەنى باسىپ قالادى دا, ول سان تارماقتالعان وي-عارىشىنا قاراي تارتا جونەلەتىندىگىن بىلگەندىكتەن. تۇجىرىمداردىڭ ادام ساناسىندا فوتوندار سياقتى اسا جىلدامدىقپەن «ساۋلەلەنە» جونەلەتىن قاسيەتى بار ەكەندىگىن بىلگەندىكتەن. ال ءابىش الەمى – وسىنداي تۇجىرىمداردىڭ كەنىشى: «تاريح قانمەن جازىلىپ, قانمەن تۇزەتىلەدى», «وتكەنگە وكپە جۇرمەيدى, ...وتكەنگە تەك تاۋبە جۇرەدى», «ادامدى ادام ەتكەن – كىتاپ, ادامزات ەتكەن – كىتاپحانا», «زامانعا تاڭ قالما – ادامعا تاڭ قال», «ابزالدىق تا, تۇپتەپ كەلگەندە, ازاپتىڭ ەكىنشى اتى بولسا كەرەك», «مۋزىكاعا ەلتىمەيتىن كىسى سوزگە دە تۇسىنبەيدى. بۇل – انىق!», «كۇنى-ءتۇنى كىتاپتار اراسىندا ءومىر وتكىزەمىن», «ەرەۋىلگە ەلىكپە, تەك سابىرعا سەرىك بول, قارا جەردەي ءتوزىمدى, قارا جەردەي بەرىك بول!». وسىنداي جولداردى وقىپ, وي-ساناڭىز ءدۇر-ءدۇر كوتەرىلىپ, كوڭىلىڭىز گۇل-گۇل جاپىراقتانىپ جۇرە بەرەتىن كوركەمدىگىن سەزىنگەندە, كوركەم شىعارمانىڭ نەلىكتەن «كوركەم» ەكەندىگىن, نەلىكتەن «تسيفرلى» ەكەندىگىن تۇسىنەسىز.
ادامزات ەستە جوق ەسكى زامانداردان بەرى قاراي كىتاپ ارقالاپ كەلە جاتىر. ءالى دە ارقالاپ كەتىپ بارا جاتىر. نەگە؟ ونىڭ جاۋابى وتە كەڭ. ايتا باستاعانمەن ول ەشبىر قالىڭ كىتاپتىڭ قۇشاعىنا سىيماسى انىق. ءابىش اعا سوندىقتان ء«اربىر تالانتتى شۋماق پەن پاراقتى ايرىقشا قاستەرلەيىك» دەدى. بىراق ول قازىرگى قاپتاپ كەتكەن «گرافومانيانىڭ» ناعىز كوركەم ادەبيەتتى كولەڭكەلەپ كەتۋىنەن قاۋىپتەندى. «جوق, بىزدە ادەبيەت ولگەن جوق. بىراق قازىر ول جانساقتاۋ بولىمىندە جاتىر» دەپ جازدى («تۇمار», 2009. №3. – 126 ب.).
ادامزات ەكى اياعىن ات قىلىپ, ەكى قولىن قامشى ەتىپ, قايدا كوشپەگەن. سول ادامزات ءبىر ورىنىندا وتىرا المايتىندىعىمەن-اق قالىڭدىعى قاپ تاۋىنداي نەمەسە تەرەڭدىگى تىنىق مۇحيتتاي تاريح جاساپ جۇرگەندىگىن بىلگەن دە جوق. ال سول تاريحتى ولاي-بۇلاي توڭكەرىپ, ءار پاراعىنان تابىلعان وزگەنىڭ دە ءىزىن تاۋىپ, وزگەنىكى دەپ وگەيسىمەي, ءبىر ادامزاتپىز عوي دەپ, ونى ءبىلۋ بورىشىمىز عوي دەپ, سانادا ءسۇزىپ, ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنىڭ اسقان قابىلەتىمەن حاتتاپ-حاتتاپ ايتا جونەلەتىن ءابىش كەكىلباي ۇلىنداي مۇحيت-ءبىلىم ادامدى كورگەندەر دە بار, كورمەگەندەر دە بار. قالامگەردىڭ «دالا باللادالارىندا» توپتالىپ بەرىلگەن اڭىزعا قۇرىلعان پوۆەستەرى گەرمانيادا نەمىس تىلىندە جارىق كورگەن كەزدە, نەمىس حالقىنان شىققان ي.كانتتى, ي.فيحتەنى, ف.شەللينگتى, گ.گەگەلدى, ل.فەيەرباحتى جانە دە باسقا وي-جۇلدىزدارىنىڭ جاڭاشىل تۋىندىلارىن وقىپ, تالعامپازدىقتىڭ شىڭىنا شىققان نەمىس وقىرماندارىنىڭ ءوزى قازاق جازۋشىسىنا تاڭدانا قاراعانىن بىلەمىز. نەمىستىڭ بەلگىلى ادەبي سىنشىسى, فيلوسوف كلاۋس شنايدەر ونىڭ شىعارماشىلىعى تۋرالى جاساعان بايانداماسىن ء«سىزدى ءوز كوزىممەن كورە العانىما قۋانىشتىمىن, كەكىلباەۆ» دەپ اياقتاعان ەكەن. ول, شىنىندا دا, وسىلاي ايتىلۋعا ابدەن لايىقتى تۇلعا.
2009 جىلى جازۋشىنىڭ 70 جىلدىعى قارساڭىندا سول كەزدەگى پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى, قازىرگى قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ «تۇمار» جۋرنالىنا جازعان شاعىن ەسسەسىندە «مەنىڭ اكەم ونىڭ گۋمانيتارلىق سالاداعى ەنتسيكلوپەديالىق ءبىلىم يەسى ەكەندىگىن ءجيى ايتۋشى ەدى. ...ءا.كەكىلباەۆ قازاق رۋحىنىڭ وزىندىك كەرەمەت جيىنتىعى ءتارىزدى. ول قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى رەتىندە تانىلاتىن بولادى دەيتىن» دەپ ەسكە العان ەدى. ەندى تاياۋدا عانا ءابىش عۇلامانىڭ 80 جىلدىعىنا وراي اقتاۋ قالاسىندا وتكەن سالتاناتتى جيىندا پرەزيدەنت ق.ك.توقاەۆ اكەسى كەمەل توقاەۆتىڭ سول ايتقانى ءدال كەلگەندىگىن ء«بىز بۇگىن رۋحىن ۇلىقتاپ وتىرعان ءابىش كەكىلباي ۇلى – ادامزاتتىق بولمىستىڭ جوعارى دەڭگەيىنە كوتەرىلگەن ءبىرتۋار تۇلعا, قازاق حالقىنىڭ ۇلى پەرزەنتى» دەگەن سوزدەرىمەن ناقتىلادى.
ايتسا ايتقانداي, ارعى تەگىڭدى سەنىڭ ءوزىڭ دە بىلمەگەن بۇرىلىستاردان تاۋىپ اكەلىپ كورسەتەتىن شەجىرەشىلدىگىنە تاڭعالىپ وتىرعانىڭدا, جەر دۇنيەنىڭ تاريحىن, ادامزاتتىڭ ايدامال تىرشىلىگىندە قاي حالىقتىڭ قايدا, قاشان قونىستانىپ, قازىر قايدا كەتكەندىگىن, كونە قۇرلىقتاردىڭ كومىلىپ قالعانداي كورىنەتىن دەرەكتەرىن دە ۋاقىت قۇمىنىڭ ىشىنەن ەكشەپ الىپ شىعاتىن مۇنداي عۇلاما سيرەك.
تانىمال جازۋشى سماعۇل ەلۋباەۆ ءبىر ماقالاسىندا ء«ابىش اعا اناداي جەردە جۋساندى توبە ۇستىندە جەلگە قارسى قاراپ, زورايىپ تۇر. ...بۇيرا شاشى قوبىراپ, ءسال قاباق شىتىپ, وزىمەن ءوزى كۇبىرلەپ تۇر ەكەن: «ەتوت ...ۆەچنىي... ميروۆوي نەۋيۋت!» دەپ ەسكە العان ەكەن. بۇل تىركەستى قازاقشالايىن دەپ ەدىم, عۇلامانىڭ ويىنا عارىشتان كەلە قالعان بۇل سوم تىركەس مەنىڭ اۋدارماشىلىق ىرقىما كونبەدى. وسى ەكپىنىمەن ەستىلسىن دەپ قاي تىلدە ايتىلدى, سول تىلدە كەلتىرىپ وتىرمىن. جالپى ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ قاي شىعارماسى دا ءدال سول جۇپارلى قالپىمەن اۋدارىلا قويۋى قيىن شىعار. دەگەنمەن باسقا تىلدە سول جۇپارىنىڭ جارتىسىنان كوبىرەگىنىڭ ايتىلۋىنىڭ ءوزى دە قالامگەردىڭ داڭقىن اسقاقتاتتى.
رۋحىمىزدىڭ جىلىنشىگى جىڭىشكەرىپ كەتپەس ءۇشىن بىزگە ءالى دە تالاي تالپىنىستار كەرەك ەكەنىن ۇعىناسىڭ. ءبىر-بىرىنە ات كوتەرمەس اۋىر ءسوز ايتاتىن ەمەس, ارعىماققا مىنگىزىپ جىبەرگەندەي رۋح بەرەتىن ءسوز كەرەكتىگىن ويلاعاندا, وي-قيالدىڭ وركەشى ەرتەڭ دە بيىكتەن كورىنۋىن ويلاعاندا, ابىشتەي ويشىلداردى وقىتۋ ءۇشىن ەسەيىپ قالعان بالا بىتكەننىڭ ءبارىن كىتاپحاناعا قۋىپ تىققىڭ كەلەدى. سەبەبى ءبىزدىڭ الدىمىزدا ادامزاتقا كەرەمەت جايلى قوعام ورناتۋ مىندەتى تۇر. ادام جارىق دۇنيەگە تەك قانا جاعىمدى نيەتپەن كەلەدى. ال جاعىمسىزدىق نيەتتەرى باسقالاردىڭ جاعىمسىز ءىس-ارەكەتتەرىنىڭ كەسىرىنەن ويانادى. «مەنىڭ پايىمداۋىمشا, – دەيدى ءابىش عۇلاما, – ادامزات شىن مانىندەگى دەموكراتياشىل, ادامگەرشىلىگى مول قوعامدا ءالى ءومىر ءسۇرىپ كورگەن جوق» ء(ا.كەكىلباەۆ. ءداۋىر داۋىسى. 27 ب.). وسى سويلەمگە نازار سالساق, الەمدەگى ەڭ دەموكراتياشىل دەگەن مەملەكەتتىڭ ءوزى بۇل دەڭگەيگە جەتپەگەندىگىن ايتادى جازۋشى. جان دۇنيەمىزدەگى دەموكراتيا سەزىمىنە قولدان جاسالعان قوعامنىڭ قول جەتكىزە قويۋىنىڭ قانشالىقتى قيىن ەكەندىگىنە سىلتەمە جاسايدى. دەمەك, ول ناعىز دەموكراتيالىق جانە ادامگەرشىلىك يدەياسىن ۇستاناتىن قوعام ورناتۋ جولىن ىزدەۋ ادامزاتتىڭ الدىندا تۇرعان ۇلى مىندەت ەكەندىگىنە سىلتەمە جاسايدى. قاتەلىك قاي جەردەن باستالادى؟ قاتەلىك «بولدىم, تولدىم» دەگەن جەردەن باستالادى. دەموكراتيالىق قوعام ورناتىپ بولدىق, ادامگەرشىلىكتىك قوعام ورناتىپ قويدىق دەۋ اقش ءۇشىن دە ءالى ەرتە. تىم ەرتە. ونداي ءداۋىردىڭ انىقتاماسىن قازاق «قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان زامان» دەپ ءبىر عانا ماقالعا سىيعىزعان. سول زامانعا جەتۋ – كۇللى جەر شارىنىڭ ارمانى. ءبارىن دە ادام بالاسى ءوز قولىمەن جاسايدى. ءبىزدىڭ قازاق تا ءوز بەينەتىن ءوزى جەڭىپ, ءوز تۇلعاسىن ءوزى سومداپ, ءبارىن دە ءوز قولىمەن جاساۋدا. كەلىپ كومەك بەرەتىندەي, ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ سوزىمەن ايتقاندا «جەردەن ءمادى شىققان جوق, كوكتەن عايسا تۇسكەن جوق».
عالامدىق ۋاقىت ءۇشىن 20 سەكۋندتاي عانا بولىپ وتە شىققان حح عاسىر دا ءالى ەنتىگىن باسقان جوق ەدى. اپتىعا كىرگەن ءححى عاسىردىڭ تابالدىرىعىن اتتاپ, ەندى ەركىن جۇرە باستاعان شاقتا ءابىش عۇلاما ءوز ماڭگىلىگىنە اتتاندى.
قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى اكىم تارازي وسىدان ون جىل بۇرىن ءابىش دوسى تۋرالى جازعان ماقالاسىندا وعان «عۇلامالىقتىڭ مىزعىمايتىن قۇز-جارتاسى» دەپ باعا بەرىپ ەدى. سويلەپ تۇرسا دا, سويلەمەي تۇرسا دا, ونىڭ سىرت تۇلعاسى, شىنىندا دا, ءدال سونداي كورىنىس بەرەتىن ەدى. ءوزىن ءوزى تىڭ تىڭداعانداي تىڭداپ جۇرەتىن تىلسىم تۇلعا بولاتىن. ءبىز ەندى سول تۇلعانىڭ تىلسىم الەمىنە قۇلاق توسىپ, «عۇلامامىز ايتقان ويلاردىڭ استارىن تاعى ءبىر زەردەلەيىكشى» دەپ, ونىڭ 80 جىلدىق تويى وتەتىن عاسىر سالتاناتىنا كەلە جاتىرمىز.
وڭايگۇل تۇرجان
