كەشە پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن سەلەكتورلىق رەجىمدەگى ۇكىمەت وتىرىسىندا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جانە مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ اعىمداعى جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا ورىندالۋ قورىتىندىسى قارالدى. سونداي-اق, كەلەسى جارتىجىلدىقتىڭ مىندەتتەرى تالقىلاندى.
داعدارىس دەرتىنەن الەم ءالى دە ايىعا العان جوق. جاھان جۇرتىن جابىرقاتىپ, دۇنيەنى دۇرلىكتىرگەن قارجىلىق توقىراۋ تاۋقىمەتىن تارتىپ جاتقاندار قازىر دە از ەمەس, ارينە. دەسەك تە, ءاربىر ەل بار حالىنشە قارەكەت قىلىپ, بۇل الاساپىراننان امان شىعۋعا, ەكونوميكاسىن بارىنشا تۇراقتى ساقتاپ قالۋعا تىرىسىپ باعۋدا. ءيا, تورتكۇل دۇنيەنى «تىتىركەنتكەن» داعدارىس زامانىندا ەشبىر ەل ءوز بەتىنشە وزا شاۋىپ, دامۋدىڭ دارا داڭعىلىنا تۇسە قويماسى انىق. سەبەبى, سىرتقى ەكونوميكانىڭ اسەرى وراسان. قارىشتاپ, قارا وزدىرماساق تا, كەشەگى ۇكىمەت وتىرىسىندا ءمالىم بولعانداي, قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ دامۋ قارقىنى جامان ەمەس.
وتىرىستا سىرتقى نارىقتارداعى بەلگىسىزدىكتەرگە قاراماستان, 2013 جىلعى قاڭتار-ماۋسىمدا ەكونوميكامىزدىڭ وڭ ءوسۋى قامتاماسىز ەتىلگەنى ايتىلدى. ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترى ەربولات دوساەۆتىڭ حابارلاۋىنشا, الدىن الا باعالاۋ بويىنشا ەلدىڭ ىشكى جالپى ءونىمى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 5,1 پايىزعا وسكەن, ياعني بيىلعى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جەتۋگە ءتيىس مەجەلى 6 پايىزدىڭ اۋىلى الىس ەمەس. ال ەكونوميكانىڭ التى نەگىزگى سالاسى بويىنشا قىسقا مەرزىمدى ەكونوميكالىق ينديكاتور 104,1 پايىزدى قۇرادى.
ەندى وسى كەزەڭدەردەگى شەتەلدەر دەرەگىنە دە كوز جۇگىرتسەك, اقش-تا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ءوسىمى ءبىرىنشى توقساندا 1,8 پايىزدى قۇراپتى. ەۋرووداق ەلدەرىندەگى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ تومەندەۋى 1,3 پايىز. قىتايدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ ءوسۋ سەرپىنى جىلدىق مانىندە ءبىرىنشى توقساندا 7,7 پايىزدان ەكىنشى توقساندا 7,5 پايىزعا قىسقارعان.
قىتايدىڭ ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ كولەمى ماۋسىم ايىندا 8,9 پايىز وسكەن, بىراق بۇل مامىرمەن سالىستىرعاندا 0,3 پايىزعا تومەن. قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ باياۋلاۋى شيكىزاتقا دەگەن الەمدىك باعاعا اسەر ەتۋى جانە شەتەل كومپانيالارىنىڭ اكتسيالارىنا كەرى اسەرىن تيگىزۋى مۇمكىن دەيدى ماماندار. ال سوڭعى ۇردىسكە بايلانىستى حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى شىلدە ايىندا الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءوسۋى بويىنشا بولجامدى 3,3 پايىزدان 3,1 پايىزعا دەيىن, ياعني وتكەن جىلدىڭ دەڭگەيىنە دەيىن تومەندەتتى.
ءبىزدىڭ ەلدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ وسىمىنە تۇراقتى ماكروەكونوميكالىق احۋال سەپتىگىن تيگىزدى. ينفلياتسيا اعىمداعى جىلدىڭ ماۋسىمىندا 0,3 پايىزدى, جىلدىڭ باسىنان بەرى 2,7 پايىزدى قۇرادى. جىلدىق ماندەگى ينفلياتسيا 5,9 پايىز دەڭگەيىندە قالىپتاستى, دەپ اتاپ ءوتتى كەشەگى ۇكىمەت وتىرىسىندا ە.دوساەۆ. سونداي-اق, ول ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ ءوسۋى 1,8 پايىزدى قۇراپ, وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ءونىم ءوندىرىسى 1,8 پايىزعا وسكەنىن جەتكىزدى. ال كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبىندەگى ءونىم شىعارىلىمى 2,2 پايىزعا ۇلعايعان.
تۇتىنۋشىلىق سۇرانىستىڭ ۇلعايۋى ەكونوميكا ءوسۋىنىڭ ماڭىزدى فاكتورى بولدى, وعان بولشەك تاۋار اينالىمىنىڭ جىل باسىنان بەرى 12,3 پايىزعا ءوسۋى كۋالىك ەتەدى. كولىك قىزمەتى 7 پايىزعا, بايلانىس قىزمەتى – 14 پايىزعا ۇلعايدى, دەدى مينيستر.
ەكونوميكا ءوسۋىنىڭ نەگىزگى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمىنىڭ ۇلعايۋ ءۇردىسىنىڭ قالىپتاسۋى بولىپ تابىلادى, ول ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 7,9 پايىزعا ءوستى, بۇل رەتتە 2012 جىلعى قاڭتار-ماۋسىمدا ءوسۋ 3,1 پايىزدى قۇراعان. اعىمداعى جىلعى قاڭتار-مامىردا سىرتقى سۇرانىستىڭ قىسقارۋى ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمىنىڭ 4,5 پايىزعا تومەندەۋىنە اكەلگەن. بۇل رەتتە, كەدەن وداعى ەلدەرىمەن ءوزارا ساۋدا بەس اي ىشىندە وتكەن جىلدىڭ ءتيىستى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 1,8 پايىزعا ءوسىپ, ءوتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 9,4 ملرد. اقش دوللارىن قۇراعانىن اتاپ وتكەن ءجون. حالىقتىڭ ناقتى اقشالاي تابىسى 2013 جىلدىڭ بەس ايى ىشىندە 2,4 پايىزعا, قاڭتار-ماۋسىمداعى ناقتى جالاقى 0,5 پايىزعا, نومينالدى جالاقى 7,0 پايىزعا ءوسىپ, 104 مىڭ تەڭگەدەن استى. ەڭبەك نارىعىنداعى جاعداي تۇراقتى بولىپ وتىر. ماۋسىمداعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى ەكونوميكالىق بەلسەندى حالىققا شاققاندا 5,2 پايىزدى قۇرادى.
ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتاعى دامۋدىڭ وڭ ۇردىستەرىنىڭ ساقتالۋى 2013 جىلى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ كوزدەلگەن 6 پايىز دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە.
ەسەپتى كەزەڭدەگى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ ورىندالىسى تۋرالى قارجى ءمينيسترى ب.جامىشەۆ باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2013 جىلدىڭ 6 ايىندا مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 3 160,6 ملرد. تەڭگە ءتۇستى. بۇل – جوسپارداعىنىڭ 97,6 پايىزى. وتكەن جىلعى ءسايكەس مەرزىممەن سالىستىرعاندا مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە ءتۇسىم 2,2 پايىزعا كەمىگەن.
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 2 592,0 ملرد. تەڭگە كىرىستەر ءتۇسىپ, جوسپارلى اتقارىلىم 94,7 پايىزدى قۇرادى. بۇل نەگىزىنەن بيۋدجەتتەگى قارجىنىڭ جەتكىلىكتىلىگىنە بايلانىستى ۇلتتىق قوردان تولىق ەمەس كولەمدەگى كەپىلدى تران سفەرت تارتۋ ەسەبىنەن قۇرالدى, دەدى ب.جامىشەۆ.
سالىقتىق تۇسىمدەر 102,7 پايىزعا اتقارىلعان. بۇل وتكەن جىلعى سايكەس مەرزىممەن سالىستىرعاندا 42,8 ملرد. تەڭگە ارتىعىمەن تۇسكەنىن كورسەتەدى. ءتۇسىم ءبىر رەتتىك الىمداردى ەسەپتەمەگەندە 23,3 پايىزعا ارتىپ وتىر. 2013 جىلعى 1 ماۋسىمداعى جاعداي بويىنشا 93 ملرد. تەڭگە سالىق مەرزىمىندە تولەنبەگەن, جىل باسىمەن سالىستىرعاندا اعىمداعى سالىقتاردىڭ ەسەپتەلۋىنە, سونداي-اق سالىقتىق تەكسەرىستەر اكتىلەرى بويىنشا ەسەپتەۋلەرگە قاراعاندا سالىقتىق بەرەشەك 11,7 ملرد. تەڭگەگە, ياعني 14,4 پايىزعا وسكەن.
ۇكىمەت وتىرىسىندا جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىنداعى قورىتىندىلار جونىندە بۇدان ءارى اۋىل شارۋاشىلىق مينيسترى اسىلجان مامىتبەكوۆ, يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار ۆيتسە-ءمينيسترى البەرت راۋ جانە قوستاناي, قىزىلوردا وبلىستارىنىڭ اكىمدەرى قوسىمشا باياندادى.
پرەمەر-مينيستر س.احمەتوۆ وتىرىستى قورىتىندىلاپ, ۇكىمەت مۇشەلەرىنە بىرقاتار تاپسىرمالار جۇكتەدى. «ەسەپتىك كەزەڭدە ءبىز ىشكى جالپى ءونىم ءوسىمىن 5,1 پايىزعا ارتتىرۋعا قول جەتكىزدىك. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا قىسىم كورسەتەتىن سىرتقى فاكتورلاردىڭ ىقپالىنا قاراماستان بيىل ەكونوميكا ءوسىمىنىڭ 6 پايىزعا جەتكىزىلۋى قامتاماسىز ەتىلۋى ءتيىس», دەپ اتاپ كورسەتتى س.احمەتوۆ.
وسىعان وراي, ول ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترلىگى مەن مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ەلىمىزدەگى ماكروەكونوميكالىق جاعدايلارعا الەمدىك ەكونوميكادا قالىپتاسقان تەندەنتسيالاردى ەسەپكە الا وتىرىپ, تۇراقتى مونيتورينگ ۇيىمداستىرۋدى, قاجەت بولعان جاعدايدا ءومىر شىندىعىن ەسەپكە الىپ, قولدانىستاعى داعدارىسقا قارسى شارالارعا تۇزەتۋلەر جاساۋ تۋرالى ۇسىنىس ەنگىزۋدى تاپسىردى.
ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترلىگى تمرا-مەن بىرلەسىپ سالماقتالعان تاريفتىك ساياساتتى قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇمىستاردى جالعاستىرۋ قاجەت. قارجى مينيسترلىگى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتى پايدالانۋ جاعدايىن قاتاڭ باقىلاۋى ءتيىس. «مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا بولىنگەن بيۋدجەتتىك قارجىنىڭ جۇمسالۋىن جەكە باقىلاۋىنا الۋدى تاپسىرامىن», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
سونداي-اق, پرەمەر-مينيستر ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ مينيسترلىگىنە بيۋدجەتتىك باعدارلامالار اكىمگەرلەرىمەن بىرلەسىپ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنە دەيىن 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان ۇشجىلدىق بيۋدجەت پەن وسى كەزەڭدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامىن پارلامەنت ماجىلىسىنە ەنگىزۋدى تاپسىردى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە ەگىن وراعىن مەرزىمىندە, شىعىنسىز وتكىزۋ, ال مۇناي جانە گاز مينيسترلىگىنە ونى جەتكىلىكتى كولەمدە جانار-جاعار مايمەن قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
