ول ۇناتقان قىزدىڭ ەسىمى كلارا بولاتىن. قويۋ قارا قوس بۇرىمى تىلەرسەگىن سوعىپ تۇراتىن. بۇل – دارىگەر, ول – مەدبيكە. كلارانىڭ ادال ءسۇت ەمگەن, اتا-اناسىنىڭ ءتالىمدى تاربيەسىن كورگەن قىز ەكەنى ونىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىنان, ءىس-قيمىلىنان, وزىنە تاپسىرىلعان جۇمىسقا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىنەن ايقىن اڭعارىلىپ تۇرار ەدى. كوپ جاعدايلاردا اقىل مەن كورىك ءبىر قىزدىڭ بويىندا توعىسا بەرمەيدى. قايتكەندە دە ونىڭ ءبىرى ارتىق, ءبىرى كەمشىن سوعىپ جاتادى. حايدار كلارانىڭ تال بويىنان ونداي وعاش مىنەزدى بايقاي المادى. ونى ۇناتقانى سونداي, ىشتەي بۇعان دەيىن قيالىندا بولىپ كەلگەن ومىرلىك جار يدەيالى كلاراداي كورىنە بەرىپ ەدى.
ال كلارا بولسا ءسوزى ورنىقتى, بايسالدى, ىشكى مادەنيەتى جوعارى, سالماقتى, اتان جىلىكتى دارىگەر جىگىتتى كورگەن سايىن وعان دەگەن ىنتىق كوڭىلىن سەزدىرمەۋگە تىرىسىپ جۇرەتىن. ولار وسىلاي تانىسىپ, تابىسىپ ەدى. ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ كوڭىلدەرى جاراسقان, ءبىرىن ءبىرى ۇناتقان حايدار مەن كلارا وتباسىن قۇرۋ جونىندە ۇيعارىم جاسادى. بۇل سوناۋ 1963 جىلدىڭ 15 اقپانى ەدى. شارقايراقتاي زىرىلداعان ۋاقىت-اي دەسەڭىزشى. سودان بەرى تابانى كۇرەكتەي ەلۋ جىل سىنىپتاي سىرعىپ وتە شىعىپتى.
«بەكتەر مىنگەن سۇر قاسقا, جۇرە الماسا ۇر باسقا. باتىرلىق, بايلىق كىمدە جوق, عاشىقتىق ءجونى ءبىر باسقا» دەگەندەي, ءبىر-ءبىرىن ۇناتىپ, ءسۇيىپ قوسىلعان حايدار ءماسالىم ۇلى مەن كلارا بوزقىزى وسىنشاما جىلدار بويى باقىتتى عۇمىر كەشىپ كەلەدى. قازاقستاننىڭ حالىق اقىنى, مارقۇم قادىر اعامىزدىڭ «جىگىتتىڭ بەس باقىتىن ءبىلەسىڭ بە؟» دەگەن ولەڭى بار. سوندا قادەكەڭ جىگىتتىڭ ءبىرىنشى باقىتى تاۋ قوزعالسا دا, جەر قوزعالسا دا مىڭق ەتپەيتىن ونىڭ جارى دەسە, اق الماستاي ۇلى ونىڭ ەكىنشى باقىتى دەپ وي تۇيەدى. ال اشىق تا سۇيكىمدى اناسىنداي قىز جىگىتتىڭ ءۇشىنشى باقىتى دەگەن توقتامعا كەلەدى. ءجىگىتتىڭ ءتورتىنشى جانە بەسىنشى باقىتى قۋانىشى مەن قىزىعىنا ورتاقتاسا بىلەتىن, قولىندا بارىن قىزعانبايتىن دوستارى مەن قۇرداستارى جانە كورشىلەرى دەيدى اقىن.
مىنە, ءدال وسى تۇرعىدان كەلگەندە حايدار اعامىز ءوزىنىڭ بەس باقىتىن تۇگەندەي بىلگەن ماڭدايىنىڭ باعى بەس ەلى ازامات دەپ بىلەمىز. سونىمەن بىرگە, ول ەڭبەكتەگى باقىتى مەن وتباسىنداعى باقىتتىڭ ۇيلەسىمىنە قول جەتكىزە بىلگەن كاسىبي دارىگەر, ونەگەلى وتباسى يەسى. تەك مەديتسينا ينستيتۋتىندا العان تەوريالىق ءبىلىمىنە ساي ەم جاساپ الدىنا كەلگەن ادامعا رەتسەپت جازىپ بەرۋمەن شەكتەلەتىن دارىگەر شىن مانىسىندە تولىق ماعىناسىنداعى اق حالاتتى ابزال جان قاتارىنا كىرە المايدى. قاجەت كەزىندە جان جادىراتار, كوڭىل سەرگىتەر جىلى سوزىمەن دە دەرتكە داۋا بەرە الاتىن تۇلعا عانا جوعارى قۇرمەتكە لايىقتى. حايدار ءماسالىم ۇلى – اۋىرىپ ەم ىزدەپ كەلگەندەرگە ەمگە قوسا جان شۋاعى مەن جۇرەك جومارتتىعىن دارىتا بىلگەن شيپاگەر. مەديتسينا عىلىمى دارىگەر تاراپىنان پاتسيەنتتەرگە جاسالاتىن مۇنداي جىلى شىرايلى قاتىناس كەي جاعدايلاردا ءداستۇرلى مەديتسينادا قولدانىلاتىن ەمنەن دە پايدالىراق بولىپ شىعاتىنىن جوققا شىعارمايدى.
حايدەكەڭنىڭ 55 جىلدان اسىپ بارا جاتقان دارىگەرلىك ءىس-ءتاجىريبەسىندە ونىڭ الدىن كورگەن ادامدار از ەمەس. ولاردىڭ ىشىندە ەلگە تانىمال تۇلعالار دا بار. اقيىق اقىن, قازاق پوەزياسىنىڭ جىر-سەمسەرى مۇقاعالي ماقاتاەۆ سولاردىڭ ءبىرى دەسەك, شىندىقتان الشاق كەتپەيمىز. وقيعا بىلاي بولىپتى. ەرتەرەك جىلداردىڭ بىرىندە حايدار اعامىزعا قۇدا بولىپ كەلەتىن بەلگىلى جازۋشى بەرقايىر امانشين تۋعان جەرى قاراتوبەگە ارقالى اقىندار حاميت ەرعاليەۆ پەن مۇقاعالي ماقاتاەۆتى جانە جانعالي ءنابيۋلليندى ەرتىپ كەلىپتى. ولار دارقاندىق پەن قوناقجايلىققا ىشپەي-جەمەي ماس بولىپتى.
وسىنداي سەرگەك كوڭىل-كۇي اۋانىندا مۇقاعالي اقىن: «سارالجىن جەرى ءدۇر ەكەن, سارى التىنداردىڭ ءبىرى ەكەن, جىگىتتەرى دە ءىرى ەكەن, يساتاي مەنەن ماحامبەت, ءتىرى ەكەن, ءالى ءتىرى ەكەن», دەپ شالقىتادى. كۇن بولسا شەكەنى ويىپ تۇسەتىندەي شاقىرايىپ تۇرسا كەرەك, مۇقاڭ تاماقتان ۇشىنىپ قالعان با, الپامساداي دەنەسىمەن ۇشىپ ءتۇسىپتى. ايتەۋىر وزگەلەرى وبلىس ورتالىعىنا ءجۇرىپ كەتەدى دە پوەزيا پاتريارحى حايدارداي بىلىكتى ءدارىگەردىڭ باقىلاۋىندا قالىپ قويادى. ءبىر-ەكى كۇننەن سوڭ اقىن اۋرۋىنان قۇلان-تازا ايىعىپ, ان-2 ۇشاعىمەن ورال قالاسىنا جەتەدى.
ازاماتتىڭ اعايىن-تۋما مەن دوس-جولداستارىنىڭ, الىستان, جاقىننان كەلەتىن مارتەبەلى دە سىيلى قوناقتاردىڭ الدىندا ابىرويىن اسىراتىن – جارى, ونىڭ اشىق قاباعى. داستارقانى قاشان دا بەرەكەلى, جۇزىنەن قازاق ايەلىنە ءتان يبالىق پەن مەيىرىم توگىلىپ تۇراتىن كلارا جەڭگەمىز جانعازيەۆتەر اۋلەتىنىڭ التىن قازىعى, ءسانى مەن كوركى, شۋاعى مەن شىرايى ىسپەتتەس. ەنە مەن كەلىن اراسىنداعى جاراستىقتىڭ ۇلگىسىن كلارا مەن ەنەسى, ياعني حايداردىڭ اناسى قىمبات شەشەمىزدىڭ تاتۋ-ءتاتتى قارىم-قاتىناستارىنان كورۋگە بولادى.
وسىنداي ۇلگىنى كورىپ كوپ جايتتى كوڭى لىنە ءتۇيىپ وسكەن حايدەكەڭ مەن كلارا جەڭگەيدىڭ قىزى ريتا دا بۇگىندە سەكسەنگە كەلگەن ەنەسىن ايالى الاقاندا ۇستاپ وتىر. اكەسىنىڭ جولىن قۋىپ دارىگەر ماماندىعىن العان ول جارى جانبولاتتىڭ دا قوناقتارىن كۇتۋگە ۋاقىت تابا بىلەدى. ءيا, ەگەمەن ەلىمىزدە اتالىپ ءوتىپ جۇرگەن التىن تويلاردىڭ تاربيەلىك ءمانى مەن ماڭىزى جوعارى. بۇل وتباسى باقىتى مەن جاراستىعىن, ۇزاق جىلدار بويى وتاسقان ەرلى-زايىپتىلاردىڭ سۋىمايتىن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمدەرىن پاش ەتە الاتىن ەلەۋلى داتا. ەندەشە, حايدار اعا مەن كلارا جەڭگەي سەكىلدى باقىتتى عۇمىر يەلەرى دە بۇگىنگى اڭگىمە تاقىرىبىنا ابدەن لايىقتى. وتباسى – وتاننىڭ وتاۋى, ءارى شاعىن مەملەكەت دەسەك, وسى شاعىن مەملەكەتتەردەگى باقىتتىڭ باستاۋى مەن بازارى تۇتاس, ۇلكەن مەملەكەتتەگى تۇسىنىستىكتىڭ تەرەڭدەي تۇسۋىنە اسەر ەتەرى كامىل.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان».
باتىس قازاقستان وبلىسى.
سۋرەتتە: ەرلى-زايىپتى حايدار جانە كلارا جانعازيەۆتەر.
