تەاتر • 27 قاراشا، 2019

ساكەننىڭ سوڭعى ساپارىن ساحنالادى

265 رەت كورسەتىلدى

ء«وز ۇلىن، ءوز ەرلەرىن ەسكەرمەسە، ەل تەگى قايدان السىن كەمەڭگەردى؟!» دەپ جىرلاعان قارا ولەڭنىڭ قۇلاگەرى – ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ وسى ءبىر ۇلى ءسوزىن ۇران ەتكەن قازاق ەلى جىل باسىنان بەرى مەرەيتويى اتالىپ ءوتىپ جاتقان قايراتكەرلەر مۇراسىن كەڭىنەن ناسيحاتتاپ، الاش ارىستارى رۋحىنا تاعزىم ەتىپ كەلەدى. بەيىمبەت مايلين، ءىلياس جانسۇگىروۆ، ساكەن سەيفۋللين، تۇرار رىسقۇلوۆ، سۇلتانبەك قوجانوۆ سىندى تۇلعالار تۋعان كيەلى توپىراقتان باستالعان تاعىلىمدى شارالار لەگى ولار تۋىپ-وسكەن وبلىس شەكاراسىنان شىعىپ، تۇتاس ۇلت دەڭگەيىندە تويلانىپ جاتقانىنا دا ءبىراز بولدى. ونىڭ ءبىر ايعاعى – باس شاھارعا گاسترولدىك ساپارمەن كەلگەن قاراعاندى وبلىستىق س.سەيفۋللين اتىنداعى دراما تەاترىنىڭ «ساكەننىڭ سوڭعى ساپارى» قويىلىمى ەلوردالىق كورەرمەندەرگە تاماشا تارتۋ بولعانى ءسوزسىز.

ساناۋلى كۇن بۇرىن عانا «اكا­دە­ميالىق تەاتر» مارتە­بە­سىن يەلەنىپ، مەرەيى تاسىعان قارا­عان­دى وبلىستىق س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق دراما تەاترى ساكەن تاقىرىبىنا قالاي بويلاسا دا جاراسادى. اقىن ەسىمىن ابىرويمەن ارقالاپ جۇرگەن قارا­شا­ڭىراق ەلورداعا كەلگەن ونەر ساپارىن قايراتكەر تۇلعا رۋحىنا تاعزىم ەتۋدەن باستادى. جازۋشى، دراماتۋرگ جولتاي ءالماش ۇلىنىڭ «ساكەننىڭ سوڭعى ساپارى» دراماسىن ساحناعا شى­عار­عان رەجيسسەر دۋناي ەسپاەۆ قولتاڭباسىنان وسى تەكتەس قۇر­مەت، تاعىلىم، تاعزىم لەبىن سەزىن­گەن­دەي بولدىق.

– جەرلەسىمىز، قاراعاندى تو­پى­راعىنىڭ داڭقتى پەرزەنتى ساكەن سەيفۋلليننىڭ 125 جىل­دىق مەرەيتويىن مەرەكەلەۋگە باعىتتالعان تاعىلىمدى شارالار جىل باسىنان بەرى جۇيەلى تۇردە ۇزدىك­سىز جالعاسىپ كەلەدى. سول كە­شەن­دى جۇمىسقا اتسالىسىپ، ءوز ۇلەسىن قوسۋدى اقىن ەسىمىن يەلەن­گەن تەاتر ۇجىمى دا تۇلعا رۋحى الدىنداعى عۇمىرلىق پارىز ساناپ، ساكەن سەيفۋلليننىڭ تۋعان جەرىنە كەلگەن سوڭعى ساپارىنان سىر شەرتەتىن «ساكەننىڭ سوڭعى ساپارى» قويىلىمىن ساحنا تو­رىنە شىعارعان بولاتىن. وسى سپەكتاكلدى ەلىمىزدىڭ تۇك­پىر-تۇك­پى­رىن ارالاپ، كو­رەرمەن نازارىنا ۇسىندىق. ەندى مىنە، اقىن ەسىمىن، ولەڭىن، قايراتكەرلىگىن ۇلىقتاۋعا باعىت­تالعان تاعىلىمدى ونەر ساپا­رىمىز باس قالا تورىنە كە­لىپ قورىتىندىلانىپ وتىر»، دەدى گاسترولدىك ساپار كوشىن باس­تاپ كەلگەن س.سەيفۋللين اتىن­داعى قاراعاندى وبلىستىق اكادە­ميا­لىق دراما تەاترىنىڭ ديرەكتورى سانسىزباي بەكبولاتوۆ.

قازاقتىڭ سۇڭقار اقىنى اتان­عان ايتۋلى تۇلعا جايلى سىر قوز­عاي­تىن قويىلىمدا نەگىزىنەن ساكەن سەيفۋليننىڭ كىندىك قانى تام­عان كيەلى مەكەن – ارقا ەلىنە شەك­كەن سوڭعى ساپارى باياندالادى. قاراعاندى توپىراعىنا تابانى تيگەنىمەن، وسكەن جەرى جاڭا­ارقاعا جەتپەي، الماتىعا كەرى قايتۋعا ءماجبۇر بولعان اقىن­­نىڭ ورىندالماي كەتكەن سوڭ­عى ارمانى، كوكىرەك تولى سا­عى­­نىشى اكتەر، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى قايرات كەما­لوۆتىڭ كەيىپتەۋىندە اسەرلى سۋرەت­تەلەدى. سپەكتاكلدە ءداۋىر دەرەكتەرىنە جاڭاشىل قىرى­نان ۇڭىلۋگە، تاريحي كەزەڭگە ەگە­مەن­­دىك بيىگىنەن ادىلەتتى باعا بەرۋ­گە بىرقاتار جۇيەلى تالپىنىس، باتىل قادامدار جاسالادى. تۇتاس سپەكتاكل بويى سۇڭقار ساكەننىڭ ەل مەن جەر، ءتىل مەن ءدىل تاعدىرىنا قاتىستى وتكىر ويلا­رى، قازاق جەرىنىڭ تۇتاستىعى مەن ۇلتتىق كادرلاردى دايارلاۋ ماسە­لە­لەرى تۋراسىنداعى پىكىر-پايىم، سالماقتى ساراپتاما­لا­رى كەيىپ­كەر­لەر اراسىن­داعى ديا­لوگتار ارقىلى وتكىر جەتكىزىلەدى.

– «ساكەننىڭ سوڭعى ساپارى» تەك سا­كەن تۋرالى شىعارما ەمەس، تۇل­عا تاعدىرى ارقىلى كەيىپ­­تەل­گەن وتكەن عاسىردىڭ 30 جىلدارىنداعى كۇللى الاش ارىس­تا­رىنىڭ جيىنتىق بەينەسى، زا­مانا كورىنىسى دەسە بولادى. ال وقيعا وزەگىنە ساكەندى الۋ سەبە­بى­مىز – ساكەن بارلىق جاعدايدىڭ بەل ورتاسىندا جۇرگەن قايراتكەر. كەڭەس وكىمەتىنىڭ جاعىندا بولا تۇرا، نەگىزگى ارمان-مۇراتى الاش ارىستارىنىڭ مۇددەسىمەن ءبىر بولدى. سول ءۇشىن دە كوپ قايشىلىققا تاپ بولدى. سپەكتاكل ارقىلى وسى تارتىستى كەزەڭگە ءحال-قادەرى­مىز­دىڭ جەتكەنىنشە ادىلەتتى باعا بەرۋگە تالپىنىپ باقتىق. سول كەزدىڭ شىندىعىن دا، قاتەلىگىن دە اشىق كورسەتكىمىز كەلدى. تۋىن­دى بارىنشا ناقتى تاريحي دەرەكتەرگە نەگىزدەلدى. ماسەلەن، ساكەن­نىڭ قاراعاندىعا كەلگەن سوڭ­عى ساپارىندا سول كەزدە ورتا­لىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ۇگىت-ناسيحات ءبولىمىن باسقارعان سادىق­بەك ساپاربە­كوۆ­پەن كەزدەس­ۋى كورسەتىلەدى. سا­دىق­بەك ساپار­بە­كوۆ ساكەن سەي­فۋل­لين 1934 جىلى 40 جاسقا تولىپ، «ەڭبەك قىزىل تۋ» وردەنىن وڭىرىنە تاققان كەزدە «ەڭبەكشى قازاق»، قازىرگى «ەگەمەن قازاق­ستان» گازەتىنە ء«بىزدىڭ سۇيىك­تى ساكەن» دەگەن ءبىر بەت ماقالا جازعان. قويىلىمدا سول ماقا­لانىڭ جايى جانە ماعجان جۇ­ماباەۆ، ءنازىر تورەقۇلوۆ، ءسابيت مۇقانوۆ، سۇلتانبەك قوجانوۆ سىندى باسقا دا قوعام قايرات­كەر­لەرىمەن اراسىنداعى قارىم-قاتى­ناسى دا بارىنشا شىنايى سۋرەتتەلەدى»، دەدى پەسا اۆتورى جولتاي ءالماش­ ۇلى.

12

راس، تۋىندى اۆتورى تىلگە تيەك ەتىپ وتكەندەي، قويىلىمدا تاري­حي فاكتىلەردىڭ سويلەتىلۋىنە جان-جاقتى باسىمدىق بەرىلگەن. رەپرەس­سيا جىلدارىنداعى ءتۇرلى جاع­­­داي­لاردى شىنايى باعا­لاۋ­عا دا باتىل قادام جاسالىپ، تىڭ، توسىن ويلار ايتىلا­دى. قويىلىمنىڭ نەگىزگى لەيت­مو­تيۆى ەتىپ الىنعان ساكەن سەيفۋل­لين­نىڭ «تاۋ ىشىندە» ءانى مەن تەاتر ارتىس­تەرىنەن جاساقتالعان حور ونە­رى سپەكتاكل باستالعاننان اياق­تال­­عانعا دەيىن وقيعانىڭ تۇتاس دامۋ جەلىسىن جەتەلەپ، كورەرمەن كوڭىل كۇيىن قاسيەتتى ارقا توپى­راعىندا تولعانعان اقىن ساعى­نى­شىنا ءساتتى جالعايدى. ايتسە دە، قويىلىمنىڭ تۇتاس كوركەمدىك دەڭگەي­گە كوتەرىلۋىنە بۇل جەتكى­لىك­­سىز. ۇجىمدىق جۇمىس بارلىق جاعىنان ۇيلەسىمدى تالاپ ەتەدى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە، سپەكتاكل ستسەنوگرافياسى ءالى ءبىراز ىزدەنىستەرگە سۇرانىپ تۇرعانداي. ساحناداعى سۋرەت، اسىرەسە لەد-ەكران ارقىلى بەرىلگەن كورىنىستەر زامان، وقيعا اتموسفەراسىن ءساتتى جەتكىزدى دەي المايمىز. ساحنا سۋ­رە­تىنىڭ كوركەمدىك كىلتى تا­بىل­­ماعان. سول سەكىلدى ساحنالىق تۋىن­دى بولعاندىقتان سپەكتاكل­دىڭ ديناميكا مەن قايشىلىققا سۇرانۋى زاڭدى. سول ارقىلى وقيعا شيرىعىپ، ونەردەگى ءوز ءومى­رىن سۇرۋگە ۇمتىلادى. تەاتردىڭ وسى زاڭدىلىق-تالابى ولشەمى اياسىنان تارقاتقانداعى تۇيگەنىمىز قوي­ىلىمعا ءالى دە ءبىراز بايانداۋ ستي­لىنەن ارىلىپ، ارەكەتكە، قاي­شى­­لىققا كوبىرەك كوڭىل بولسە، وقيعا جەلىسى بۇدان دا گورى شيراپ، جاندانا تۇسەر مە ەدى دەگەن تىلەكپەن توقايلاستى. وسىنداي ازدى-كوپتى كەمشىلىكتى ەسكەرمەگەندە، جالپى باس-اياعى ءبۇتىن قويىلىمنىڭ كۋاسى بولدىق. ەڭ باستىسى، الاش ارىستارى تاعدىرىنىڭ اقتاڭداق بەتتەرىنە تىڭ كوزقاراس نەگىزىندە ۇڭىلۋگە تىرىسقان تاماشا تالپىنىس بار. ءبىزدى قۋانتقانى دا وسى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

QazaqGaz ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ قۇرامى وزگەردى

قازاقستان • 02 جەلتوقسان، 2022

ۇقساس جاڭالىقتار