«نۇرلى جەر» جاڭا تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىنىڭ بەس نەگىزگى باعىتى ايتىلدى

قر يدمب دەرەكتەرى بويىنشا, باعدارلامادا 2015-2019 جىلدارعا ارنالعان «نۇرلى جول» ينفراقۇرىلىمدىق دامىتۋدىڭ جانە وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى مەملەكەتتىك باعدارلامالارىنان جىلۋمەن, سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ تارتۋ, كوممۋنالدىق سەكتوردى جاڭعىرتۋ, ۇيلەردى جوندەۋ ماسەلەلەرى بىرىكتىرىلگەن.

بىرىڭعاي تۇرعىن ءۇي ساياساتىن ىسكە اسىرۋ اتتى ءبىرىنشى مىندەتتىڭ اياسىندا تۇرعىن ۇيگە قولجەتىمدىلىك ساتىسى ەنگىزىلەدى. ايقىنداۋشى فاكتور – حالىقتىڭ تابىسى.

ء«اربىر وتباسى مۇشەسىنە شاققاندا ءبىر ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيىنە دەيىنگى تابىسى بار ازاماتتارعا (29,7 مىڭ تەڭگە) ساتىپ الۋسىز جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي ۇسىنىلادى (جەتىم بالالار, 1 جانە 2-توپتاعى مۇگەدەكتەر, زەينەتكەرلەر جانە ت.ب.). “باقىتتى وتباسى” باعدارلاماسى بۇرىنعىسىنشا 2 ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيىنە دەيىنگى تابىسى بار ازاماتتارعا (59,4 مىڭ تەڭگە) قولجەتىمدى بولادى», — دەدى قر يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى. 

ونىڭ ايتۋىنشا, 3,1 ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيىنە دەيىنگى تابىسى بار ازاماتتارعا (92 مىڭ تەڭگە) «5-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا اكىمدىكتەردىڭ كرەديتتىك تۇرعىن ۇيلەرىن الۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى (اسكەري قىزمەتكەرلەر, بيۋدجەت سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر). تابىسى 3,1 ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيىنەن اساتىن ازاماتتارعا «7-20-25» باعدارلاماسى قولجەتىمدى.

«تابىسى 5 ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيىنەن اساتىن ادامدار (148,5 مىڭ تەڭگە) باستاپقى جانە كەيىنگى نارىقتان تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ ءۇشىن قولدانىستاعى نارىق ونىمدەرىن پايدالانا الادى (ۇلتتىق بانكتىڭ "باسپانا-حيت", قازاقستان يپوتەكالىق كومپانياسىنىڭ "وردا", تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ ء"وز ءۇيىم" باعدارلامالارى)», — دەدى ب. اتامقۇلوۆ.

باسپانا الۋدىڭ اشىقتىعى مەن بىرىڭعاي جۇيەلىك ەسەپكە الۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن كەزەكتە تۇرعانداردىڭ بىرىڭعاي رەسپۋبليكالىق بازاسى ەنگىزىلۋدە. اتالعان بازانىڭ دەرەكتەرى كەزەكتە تۇرعان ادامدار اراسىندا تۇرعىن ءۇيدىڭ قولجەتىمدىلىگىن انىقتاۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىن بولادى, بۇل مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ناقتى ادامعا بەرىلۋى مەن مەملەكەتتىك قاراجاتتى پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى.

باعدارلامانىڭ ەكىنشى مىندەتى — حالىقتى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ.

يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, قالالىق ەلدى مەكەندەردە رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن 4188 شاقىرىم سۋمەن جابدىقتاۋ (2420 كم) جانە سۋ بۇرۋ (1768 كم) جەلىلەرىن سالۋ جوسپارلانعان. جەلىلەردى قايتا قۇرۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن تىس قارجىلاندىرۋ, مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتىڭ تەتىكتەرى جانە قارجى ۇيىمدارىنىڭ كرەديتتەرى پايدالانىلاتىن بولادى.

«حالىق سانى 200 ادامعا جەتپەيتىن اۋىلداردا سۋمەن جابدىقتاۋ ماسەلەسى سۋدى تازارتۋدىڭ كەشەندى بلوك-مودۋلدەرىن ورناتۋ ارقىلى, ال حالىق سانى 200 ادامنان اساتىن اۋىلداردا – ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەلەرى ارقىلى شەشىلەتىن بولادى», — دەدى ول.

سونداي-اق كارىزدىك-تازارتۋ قوندىرعىلارىن سالۋ جانە قايتا قۇرۋ ماسەلەلەرى شەشىلۋدە. 2023 جىلعا قاراي ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن جابدىقتاۋعا 100% قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتىپ, 53 كارىزدىك-تازارتۋ قوندىرعىلارىن قايتا قۇرۋ مەن سالۋعا حالىقارالىق قارجى ۇيىمدارىنان 328 ملرد تەڭگە كولەمىندە قاراجات تارتۋ جوسپارلانۋدا. بۇل 3 جىل ىشىندە قالالارداعى كارىزدىك-تازارتۋ قوندىرعىلارىن تولىق جاڭعىرتۋعا جانە 2024 جىلعا قاراي 100% قامتۋعا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

باعدارلامانىڭ ءۇشىنشى مىندەتى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالاسىن جاڭعىرتۋعا جانە دامىتۋعا باعىتتالعان. 

قر يدمب دەرەكتەرى بويىنشا, قازاقستان بويىنشا جىلۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنىڭ ۇزىندىعى 11511 شاقىرىمدى قۇرايدى, ولاردىڭ ورتاشا توزۋى 60%-دى قۇرايدى. 3 381 شاقىرىم جەلى ابدەن توزعان, سوندىقتان ولاردى قايتا جاڭعىرتۋ قاجەت. ابدەن توزعان جەلىلەردى اۋىستىرۋعا بيۋدجەتتىك كرەديتتەۋ تەتىگى شەڭبەرىندە 240 ملرد تەڭگە جۇمساۋ ۇسىنىلادى.

ءتورتىنشى مىندەت تۇرعىن ءۇي قورىن كۇردەلى جوندەۋ جانە قايتا جاڭارتۋ شارالارىن كوزدەيدى.

بۇگىندە رەسپۋبليكانىڭ تۇرعىن ءۇي قورىندا 78 مىڭنان استام كوپپاتەرلى ءۇي بار, ونىڭ ىشىندە 18 مىڭ ۇيگە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزۋ قاجەت.

2020-2021 جىلدارى وڭىرلەرگە وسى ماقساتتارعا 30 ملرد تەڭگە قاراجات بولىنەدى دەپ جوسپارلاندى, بۇل شامامەن 700 ءۇيدى جوندەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى جانە 126 ءۇي اينالىمداعى قاراجات ەسەبىنەن جوندەلەدى.

بەسىنشى مىندەت شەڭبەرىندە ساۋلەت, قالا قۇرىلىسى جانە قۇرىلىس قىزمەتىن جەتىلدىرۋ بويىنشا مىناداي شارالار قابىلدانۋدا:

• جاڭا نورماتيۆتەردى, ۇلگىلىك جوبالاردى, جالپى مەملەكەتتىك ماڭىزى بار قالا قۇرىلىسى جوبالارىن ازىرلەۋ جانە قولدانىستاعىلارىن وزەكتەندىرۋ;

• نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر مەن تەحنيكالىق قۇجاتتاردى تسيفرلاندىرۋ.

ب. اتامقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس پروتسەستەرىنىڭ اشىقتىعىن بەلگىلەۋ جانە قۇرىلىس ساپاسىن باقىلاۋ ماقساتىندا «ە-قۇرىلىس» بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسى ازىرلەنىپ جاتىر.

ايتا كەتۋ كەرەك, «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى اياسىندا 2018 جىلى 12,5 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى, بۇل ەلىمىزدىڭ ءبىر تۇرعىنىنا شاققاندا 0,68 شارشى مەتردى قۇرايدى ءارى تمد ەلدەرى اراسىنداعى ەڭ جوعارعى كورسەتكىش.

وسى جىلدارى تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ بويىنشا كوش باستاعاندار — نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارى, ماڭعىستاۋ جانە اقتوبە وبلىستارى. رەسپۋبليكا بويىنشا جىلدىق جوسپار 13 ملن شارشى مەتردى قۇرايدى. 10 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قارجىلاندىرۋ جوسپارىنا سايكەس وڭىرلەرگە 59,3 ملرد تەڭگە اۋدارىلدى, 56,3 ملرد تەڭگە نەمەسە 96,1% يگەرىلدى.

ء«بىر تۇرعىنعا شاققانداعى باسپانامەن قامتاماسىز ەتىلۋ كورسەتكىشى 21,9 شارشى مەترگە جەتتى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز 2030 جىلعا قاراي 30 شارشى مەترگە دەيىن جەتكىزۋ», — دەپ تۇيىندەدى ب. اتامقۇلوۆ.

ءوز كەزەگىندە, «بايتەرەك» ۇبح» اق توراعاسى ا. ءارىپحانوۆ «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدىڭ بارلىق كەزەڭىندە اكىمدىكتەردىڭ وبليگاتسيالارىن ساتىپ الۋ تەتىگى ارقىلى كرەديتتىك تۇرعىن ءۇي سالۋ باعىتى بويىنشا 2017 جىلدان باستاپ «قايتارىمدىلىق قاعيداتى» بويىنشا 310,9 ملرد تەڭگەگە, ونىڭ ىشىندە وسى جىلدىڭ 10 ايىندا 102,9 ملرد تەڭگەگە وبليگاتسيالار ساتىپ الىندى.

«قاراشا ايىندا اكىمدىكتەر ءتيىستى بۇيرىقتار شىعارعاننان كەيىن 5,9 ملرد تەڭگەگە قوسىمشا وبليگاتسيالار ساتىپ الىنادى. سونىمەن قاتار, وتىمدىلىكتىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن بولدىرماۋ ءۇشىن وڭىرلەر IV توقساندا 8,3 ملرد تەڭگە جالپى سوماسىنا بۇرىن شىعارىلعان وبليگاتسيالاردىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن وتەۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك», — دەدى حولدينگ باسشىسى.

بۇل شارالار قارجى رەسۋرستارىن ۋاقىتىلى جەتكىزۋگە جانە وسى جىلى جوسپارلانعان قۇرىلىس كولەمىنە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى پروبلەمالى وبەكتىلەر قۇرىلىسىن اياقتاۋ باعىتى بويىنشا 2018 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق قوردى باسقارۋ كەڭەسىنىڭ حاتتاماسىنا سايكەس 20 ملرد تەڭگەگە قارجىلاندىرۋ نەمەسە جوسپاردىڭ 100% قامتاماسىز ەتىلدى. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اكىمدىكتىڭ تاپسىرىسى بويىنشا قوسىمشا 20 ملرد تەڭگە بولىنەدى.

تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق جۇيەسىنىڭ باعىتى بويىنشا 2017 جىلدان باستاپ 2019 جىلدىڭ 10 ايى ىشىندە حالىققا جالپى سوماسى 1 ترلن تەڭگەگە 108,6 مىڭ جەڭىلدەتىلگەن قارىز بەرىلدى, ونىڭ ىشىندە «نۇرلى جەر» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 145,3 ملرد تەڭگە سوماسىنا 19,1 مىڭ قارىز بەرىلدى.

«وسى جىلدىڭ شىلدە ايىنان باستاپ كوپ بالالى جانە از قامتاماسىز ەتىلگەن وتباسىلارعا جىلدىق 2% مولشەرلەمەسىمەن يپوتەكالىق كرەديت بەرۋ باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇگىنگى تاڭدا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنە جالپى سوماسى 47 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 4 650 ءوتىنىم قابىلداندى, ونىڭ ىشىندە 33 ملرد تەڭگەگە 3 250 قارىز بەرىلدى. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جالپى سوماسى 50 ملرد تەڭگە بولاتىن 5 مىڭ قارىز بەرىلەدى», — دەدى ا. ءارىپحانوۆ.

ايتا كەتۋ كەرەك, 2020 جىلدان باستاپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جىل سايىنعى بەرۋ جوسپارى كەمىندە 10 مىڭ قارىزدى قۇرايدى.

حالىققا ارنالعان كوممەرتسيالىق يپوتەكانى سۋبسيديالاۋ باعىتى بويىنشا قازاقستاندىق يپوتەكالىق كومپانياسى جالپى سوماسى 36,2 ملرد تەڭگەگە وتىنىمدەردى ماقۇلدادى. بۇل 3,5 مىڭ قازاقستاندىق ءۇشىن اي سايىنعى يپوتەكالىق تولەمدەردىڭ قۇنىن 30%-عا تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەردى.

وسى باعىت ىسكە اسىرىلا باستاعان ساتتەن باستاپ جەكە قۇرىلىس سالۋشىلاردىڭ كرەديتتەرىن سۋبسيديالاۋ باعىتى بويىنشا «دامۋ» قورى سۋبسيديالاۋ ءۇشىن جالپى سوماسى 99,8 ملرد تەڭگە بولاتىن جوبالارعا قول قويدى. قۇرىلىس كومپانيالارى ءۇشىن كوممەرتسيالىق كرەديتتەر قۇنى ورتا ەسەپپەن 50%-عا تومەندەدى. سونىمەن قاتار, جەكە قۇرىلىس سالۋشىلار سالعان تۇرعىن ءۇيدىڭ جارتىسى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنىڭ سالىمشىلارىنا جانە «7-20-25» باعدارلاماسىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا بەلگىلەنگەن باعامەن ساتىلادى.

ۇلەستىك تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باعىتى بويىنشا كەپىلدىك بەرۋ قورى جالپى 90,3 ملرد تەڭگەگە جوسپارلاپ, 146,9 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن جوبالاردى ماقۇلدادى. حولدينگ باسشىسىنىڭ سوزىنشە, بۇل حالىقتىڭ كوممەرتسيالىق نارىقتا 10,4 مىڭ پاتەر ساتىپ الۋعا جيناعان سالىمدارىن قورعاۋعا مۇمكىندىك بەردى.