100 • 08 قاراشا، 2019

عاسىرلىق تاريح تارازىلاندى

194 رەتكورسەتىلدى

تۇعىرى بيىك تۇلعالار

تار زاماندا تاعدىرى تالقىعا تۇسسە دە ۇلتتىڭ مۇددەسىن ۇلىقتاعان ؛ تۇلعالاردىڭ ەرلىگى ءار كەز ۇرپاق جادىنان وشپەك ەمەس. مىنە، سونداي قايراتكەرلەردىڭ شو­؛عى­؛رىندا زامانىنان وزا تۋعان الاش ارىستارى تۇرار رىسقۇلوۆ پەن سۇلتانبەك قوجانوۆتىڭ ەرلىگى مەن ەڭبەگى ءبىر بولەك الەم. بيىل قوس ارىسىمىزدىڭ تۋعانىنا 125 جىل تولۋى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە ءار وڭىردە اتاپ وتىلۋدە. دەگەنمەن، شىم­؛كەنت قالاسىندا الاشتانۋشى عالىمدار مەن زيالى قاۋىم باس قوسقان بۇل جيىن­؛نىڭ ءجونى بولەك، جوسىعى ەرەك.

قوس تۇلعا دا قازاق ءباسپاسوزىنىڭ قا­؛لىپتاسۋىنا ىقپال ەتىپ، باسشى­؛لىق قىزمەتتەر اتقارعان، قازاق جۋرناليستي­؛كاسىنىڭ كوشىن ورگە سۇيرەگەن قايراتكەر ازاماتتار. ەكى قايراتكەر دە الاشقا وي سالار، ۇلتىنىڭ كوكىرەك كوزىن اشار اعار­؛تۋشىلىق باعىتتا ەڭبەك ەتتى.

شىمكەنت شاھارىنىڭ تورىندە ؛ الاش­؛­؛قا ادال اسىل پەرزەنتتەردىڭ 125 جىلدىعىنا وراي «؛تۇعىرى بيىك تۇلعالار»؛ تاقىرىبىندا رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنسيا ءوتتى.

ەلباسىنىڭ «؛بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ»؛ باعدارلاماسى اياسىندا شىمكەنت قالاسى اكىمدىگى ۇيىمداس­؛تىرعان كونفەرەنسيانى «؛Egemen Qazaqstan»؛ رەسپۋبليكالىق گازەتى»؛ اكسيو­؛نەرلىك قوعامىنىڭ باسقارما ءتورا­؛عاسى ءد.قىدىرالى جۇرگىزدى. كەلەلى جيىندا شىمكەنت قالاسىنىڭ اكىمى ؛ ەرلان ايتاحانوۆ تۇشىمدى بايانداما جاسادى. ؛

«؛تۋعان ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن ارمانداپ، سول ءۇشىن جانىن پيدا ەتكەن ارىستارىمىز ت.رىسقۇلوۆ پەن س.قوجانوۆ ۇلىسىمنىڭ ۇيىتقىسى سانالاتىن وڭتۇستىك ولكەسىنەن، سونىڭ ىشىندە قازاق ەلىنىڭ تاريحى مەن تاعدىرىندا ەرەكشە ورنى بار قازىنالى قاراتاۋدىڭ ەكى باسىندا ءبىر جىلى دۇنيەگە كەلىپ، ءبىر جىلى قاپيادا قازا تاپتى. ۇلى بابالارىمىزدىڭ اتامەكەنى شەجىرە مەن اڭىزعا تولى، شەجىرەلى قاراتاۋ، سىرلى سوزاق جانە اسقاق الاتاۋ مەن قاسيەتتى قاراتاۋ تۇيىسكەن تۇستاعى تۇركىباسى، جەر ءجانناتى اقسۋ جاباعىلى ەكەنىن ءبىز ماقتان تۇتامىز. قازىرگى تاڭ­؛دا قايراتكەرلەردىڭ قوعامدىق-ساياسي قىز­؛مەتى مەن ادەبي-مادەني مۇراسىن زەرتتەۋ، زەردەلەۋ جۇمىستارى جان-جاقتى جۇر­؛گى­؛زىلۋدە. «؛ىنتىماقتى ەلدىڭ &ndash؛ ىرىسى مول»؛، دەيدى دانا حالقىمىز. ىنتىماعىمىز ىدىراماسا، ءبىز ءۇشىن الىنبايتىن اسۋ، باعىنبايتىن بەلەس بولمايدى. بىرلىگىمىز جاراسىپ، ىن­؛تىماعىمىز نىعايسا عانا ماڭگىلىك ەل بولۋ مۇراتىنا جەتەمىز. وسىدان 125 جىل بۇرىن ءبىر جىلى دۇنيەگە كەلىپ، 81 جىل بۇرىن ءبىر كۇندە ماسكەۋ تۇرمەسىندە مەرت بولعان تۇلعالاردىڭ رۋحىنا ارنالعان بۇگىنگى عىلىمي كونفەرەنسيا دا ءبىزدىڭ بىرلىكتە ەكەنىمىزدى، ۇلى بابالارىمىزدىڭ اماناتىنا ادال ەكەنىمىزدى ايعاقتاي تۇسەدى»؛، دەدى قالا اكىمى.

سوز تىزگىنىن العان قازاقستان عالىم­؛دار وداعىنىڭ پرەزيدەنتى، پروفەسسور ورازالى سابدەن تاۋ تۇلعالى تۇرار رىس­؛قۇلوۆتىڭ تۇلعالىق قالىپتاسۋى مەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى بەينەسىنە، ەكو­؛نو­؛ميكالىق مۇراتىنا كەڭىنەن توقتالىپ، قازاقتى بوداندىق قامىتىنان قالاي قۇتقارامىن دەپ ارپالىسقان تۇلعانىڭ قىسقا عۇمىرداعى تىندىرىمدى جۇمىس­؛تارى جونىندە اڭگىمەلەدى.

«؛وتكەن جولىمىزدى وي ەلەگىنەن وتكىزسەك، قازاقستان مەن ورتالىق ازيا حا­؛لىق­؛تارىن پاتشالىق رەسەيدىڭ وتار­؛لىق ەزگىسىنەن ازات ەتۋ يدەياسىن جان-تانىمەن ىسكە اسىرۋعا ەڭبەك ەتكەن قا­؛زاق زيالىلارىنىڭ العاشقى لەگى &ndash؛ كور­؛نەكتى مەملەكەت قايراتكەرلەرىنىڭ مۇرالا­؛رىن ءبىلۋدىڭ، ولاردى قازىرگى ومىرگە پاي­؛دالانۋدىڭ ماڭىزى زور. بۇل اسىرەسە كەلەشەكتى جاسايتىن جاستارعا ونەگە جانە قايرات-جىگەر بەرەدى. سولاردىڭ ىشىندە تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ سوم تۇلعاسى ەرەكشە كوزگە تۇسەدى. ناقتى ەڭبەكتەرىنە توقتالار بولساق، تۇركىستانداعى شارۋا­؛لاردىڭ جاعدايىن ەكونوميكالىق جاعى­؛نان باعالاي وتىرىپ، ولكەدەگى اۋىل تۇر­؛­؛عىن­؛دارىنىڭ شارۋاشىلىق جۇرگىزۋى ءۇشىن جەر ۇلەستىرىپ بەرۋدى جانە سۋارمالىق سۋعا قول جەتكىزۋدى تالاپ ەتكەن. تۇراردىڭ تىكەلەي قاتىسۋىمەن ورتاازيالىق اۋىلشارۋاشىلىق بانكى قۇ­؛رىلىپ، ديحاندارعا نەسيە ءۇيىمداس­؛تى­؛رىلعان.وزى باسشىلىق جاساعان كەزەڭدە ماقتا شارۋاشىلىعى دامىتىلدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ تالاي جىلدار بويعى كۇنى-تۇنگى ەڭبەكتەرىنىڭ كولەمى &ndash؛ وتە اۋقىمدى، تىندىرعان ءىسى &ndash؛ سان سالالى. اشىعىن ايتۋ كەرەك، بۇلاردى يگەرۋ ءۇشىن ەلىمىزدە «؛تۇرارتانۋ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىن»؛ قۇرسا، تۇلعانىڭ قىرى تولىقتاي اشىلار ەدى»؛، دەدى ورازالى سابدەن.

قايىرىمدى قالا تۇرعىندارىن وت­؛­؛كەن تاريحپەن، بابالار مۇراتىمەن سۋ­؛سىن­؛داتقان كونفەرەنسيادا بەلگىلى قوجانوۆتانۋشى عالىم، جازۋشى ؛ بەي­؛بىت قويشىباەۆ، ۇلتتىق عىلىم اكا­؛دەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى امانتاي ءشارىپ، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور حازىرەتالى تۇرسىن ەكى ارىستىڭ ءومىرى مەن ەڭبەكتەرى حا­؛قىندا تاريحي دەرەكتەرگە باي بايانداما جاسادى.

امانتاي ءشارىپ تۇركى دۇنيەسىنىڭ تارلان تۇلعاسى مۇستافا شوقاي مەن الاش ارىسى سۇلتانبەك قو­؛جانوۆتىڭ تاعدىرىن توعىستىرعان ەڭ الدىمەن ەل بولاشاعىن تەرەڭ باعامداعان پەرزەنتتىك مۇراتتاستىق پەن پاراساتتى مۇددەلەستىك ەكەندىگىن تىلگە تيەك ەتتى. سونداي-اق، ەكى الىپتىڭ ارالاس-قۇرا­؛لاستىعى تۇركىستان ولكەسىندە قازان توڭ­؛كەرىسىنە دەيىن جانە ودان كەيىن ور­؛بىگەن ساياسي وقيعالارمەن ساباقتاسىپ جاتقاندىعىن ايتتى.

ال حازىرەتالى تۇرسىن سۇلتانبەك قوجانوۆ تۋرالى مۇراعاتتار قويناۋىنان سىر شەرتكەن تاريحي بايانداما جاسادى.

جۇمات شانين اتىنداعى قازاق دراما تەاترىندا وتكەن كونفەرەنسياعا نۇر-سۇلتان، الماتى، تۇركىستان، شىم­؛كەنت قالالارىنان كەلگەن سۇلتانبەك قوجانوۆ پەن تۇرار رىسقۇلوۆتىڭ ءومىر جولدارىن زەرتتەۋمەن اينالىسىپ جۇر­؛گەن عالىمداردىڭ دەرەكتەرگە باي باياندامالارى زال تولى قاۋىمدى وتكەن تاريحىمىزعا ساياحات جاساتقانداي اسەرگە بولەدى. بابالاردىڭ ەرلىگىن وي ەلەگىنەن وتكىزگەن جۇرت جيىن سوڭىندا تۇلعاتانۋشى عالىمدارمەن ەمەن-جارقىن پىكىر الماسىپ، رۋحاني بايىپ قايتتى. ؛

ايتا كەتەرلىگى، كونفەرەنسيا جۇمى­؛سىنىڭ جەمىسى رەتىندە شىمكەنت قالاسى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن سۇلتانبەك قوجانوۆ پەن تۇرار رىسكۇلوۆ تۋرالى تا­؛ريحي تىڭ دەرەكتەر ارنايى كىتاپقا جيناقتالىپ، ءىس-شارا قاتىسۋشىلارىنا ۇسىنىلدى.

بۇگىندە ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە قازاقتىڭ باس گازەتىنىڭ قالىپتاسۋىنا ەڭبەك ەتكەن الاش ارىستارىن تانۋعا ار­؛نالعان جيىندار مەن عاسىرلىق باسىلىم &ndash؛ «؛Egemen Qazaqstan»؛ گازەتىنىڭ مەرەيتويىنا ارنالعان ءتۇرلى دەڭگەيدەگى مەرەكەلىك شارالار كوپتەپ وتكىزىلۋدە.

ەل گازەتى شىرايلى شىمكەنتتە

بىز 125 جىلدىعىن مەرەكەلەپ وتىر­؛عان قوس بايتەرەك &ndash؛ س.قوجانوۆ پەن ت.رىسقۇلوۆتى قازاق ءباسپاسوزىنىڭ كوش­؛باس­؛شىلارى دەسەك قاتەلەسپەيمىز. انىعىندا، قاراڭعى قازاق كوگىندە كۇن بولىپ، قايمانا قازاقتىڭ ساۋاتىن اشۋعا، حات تانىپ، گازەت وقۋعا ۇيرەتكەن دە وسىلار-تۇعىن. اتىنان ات ۇركەتىن ستالينگە حات جازعان دا وسى ءبىر زيالى، قالام قۋاتىمەن قايراتكەرلىگى قابىسقان تۇلعالارىمىز ەدى.

العاش «؛ۇشقىن»؛، كەيىنگى ساياسي كەزەڭدەردە اتاۋى بىرنەشە مارتە وزگە­؛رىپ، تاۋەلسىزدىك جىلدارى «؛ەگەمەندى قازاقستان»؛، «؛ەگەمەن قا­؛زاقستان»؛ بولىپ جاڭاشا ارناعا تۇسكەن بايتاعىمىزدىڭ باس باسىلىمىنىڭ شىعا باستاعانىنا 100 جىل. وسى ايتۋلى مەرەكەگە وراي عاسىرلىق باسىلىم جىل باسىنان بەرى وبلىس ورتالىقتارى مەن مەگاپوليستەردە ءتۇرلى شارالار شەرۋىن وتكىزىپ كەلەدى.

سونداي يگى شارانىڭ ءبىرى شىمكەنتتە ءوتىپ، گازەت باسشىسى دارحان ءقى­؛دىرالى، باسىلىم ارداگەرى سۇلەيمەن مامەت پەن تاجىريبەلى جۋرناليست قارا­؛شاش توقسانباي وقىر­؛ماندارمەن جۇزدەستى.

اۋەلى شىعارماشىلىق توپ كەزدەسۋ وتەتىن كىتاپحانا عيماراتىندا 100 جىلدىق تاريحى بار باسىلىمنىڭ وتكەنى مەن بۇگىنىنەن سىر شەرتەتىن كىتاپ كورمەسىمەن تانىستى. «؛وتىرار»؛ كىتاپحاناسىندا وتكەن بايتاعىمىزدىڭ باس گازەتىنىڭ مەرەيتويلىق كەزدەسۋىن «؛الاش»؛ ادەبي سىيلىعىنىڭ يەگەرى، جازۋشى مارحابات بايعۇت جۇرگىزىپ وتىردى. ؛

«؛زاماندار اعىسىمەن ەل گازەتىنىڭ مازمۇن مەن فورماتىنا وزگەرىس ەنگىزدىك. ەلدە بولىپ جاتقان ساياسي-قوعامدىق وزگەرىستەرگە دەر كەزىندە ءۇن قاتىپ، اق­؛پارات تاراتۋدا ەلدىڭ كوشىن باستادىق. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە وقىرمان قاۋىم ءۇشىن وقىلىمدى، قىزىقتى گازەت ۇسىنۋعا تالپىندىق. ەلىمىزدە كۇرمەۋى شەشىلمەي، ءتۇيىنى تارقاتىلماي جاتقان وزەكتى ماسەلەلەردى گازەتتىڭ ءبىرىنشى ؛ بەتىنەن بەرىپ، ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ نازارىنا ۇسىنا بىلدىك. گازەتىمىز اقپاراتتىق قوعامعا ساي ءوز سايتىن ىسكە قوسىپ، گازەتتىڭ ەلەكتروندى جازىلۋشىلارى ءۇشىن دە جۇمىس ىستەي باستادى. بۇگىندە «؛ەگەمەندى»؛ قىتاي، موڭعوليا، تۇركيا، ەۋروپانىڭ ءبىراز ەلدەرىندەگى قانداستارىمىز دا ۇزبەي وقىپ كەلەدى. زامان اعىمىمەن رەداكسيانىڭ شىعارماشىلىق قۇرامىنا جاستار قابىلدانىپ، جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى «؛ەگەمەننىڭ»؛ اكادەمياسىندا»؛ ءدارىس الىپ، مامان بولۋعا ماشىقتانۋدا»؛، دەدى ءد.قىدىرالى وقىرماندارمەن كەزدەسۋدە.

ساليقالى كەزدەسۋدە ەل گازەتىنىڭ ارداگەرى سۇلەيمەن مامەت باسىلىمدا جارىق كورگەن تۇشىمدى ماقالالارعا توقتالىپ، كەڭەستىك كەزەڭنىڭ وزىندە دە سىن ماقالالاردىڭ باسىلىم بەتىنەن ءجيى-جيى كورىنىس تاپقاندىعىن تىلگە تيەك ەتتى. ۇزاق جىلدار باس باسىلىمدا ءبىلىم، الەۋمەتتىك سالا بويىنشا قالام تەربەگەن س.مامەت ءوزىنىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرىمەن ءبولىستى.

گازەتتىڭ شولۋشىسى قاراشاش توق­؛سان­؛باي شىمكەنتتەگى وقىر­؛مانداردىڭ قازاق گازەتتەرىنە دەگەن جاناشىرلىعىن ايتا كەلە، ءوزىنىڭ 30 جىل­؛عا جۋىق گازەتتە وتكەن ومىرىنەن سىر شەرت­؛تى. ءبىر كەزدەرى وبلىستىق «؛وڭتۇستىك قازاق­؛ستان»؛ گازەتىندە وندىرىستىك تاجىريبەدەن وتكەندىگىن ەسكە الدى.

ال باس باسىلىم باسشىسى «؛ەگەمەننىڭ»؛ كوپتەگەن وقىرمانى وڭتۇستىك ولكەسىنىڭ تۇرعىندارى ەكەندىگىن ايتىپ، جازىلىمعا جاناشىر اعايىنعا العىسىن ءبىلدىردى.

وڭتۇستىك ولكەسى مەن ءۇشىنشى مەگا­؛پوليستىڭ تانىمال قالامگەرلەرى، بەلگىلى جۋرناليستەر، قالالىق ىشكى ساياسات جانە ءدىن ىستەرى باسقارماسىنىڭ باسشىسى جانار بەكتاەۆا، باق وكىلدەرى، كىتاپحانا قىز­؛مەتكەرلەرى مەن وقىرماندار قاتىسقان كەزدەسۋ سۇراق-جاۋاپ تۇرىندەگى ەركىن پىكىر الماسۋ الاڭىنا اينالدى.

جۇزدەسۋ بارىسىندا قالامگەرلەر ەستەلىكتەرىمەن ءبولىسىپ، ەل تاريحىنداعى ەرەكشە ورنى بار، عاسىر جاساعان گازەتتىڭ رەسپۋبليكا ومىرىندەگى الاتىن ورنى مەن ماڭىزى تۋرالى ساليقالى ءسوز قوزعادى.

كەزدەسۋ بارىسىندا وڭىر­؛دە ەڭبەك ەتكەن ارداگەر جۋرناليس­؛تەر مارحابات بايعۇت، باقتيار تاي­؛جان، شويبەك ورىنباي مەن جەرگىلىكتى جۋر­؛ناليس­؛تەردىڭ اقساقالى بايدۋللا قونىسبەك «؛Egemen Qazaqstan»؛ گازەتىنە 100 جىل»؛ مەرەيتويلىق مەدالىمەن ماراپاتتادى.

قازاق باسپاسوزىنە قامقور شىمكەنتتىك وقىرماندار نۇر-سۇلتان قالاسىنان كەلگەن قوناقتارعا كوكەيدە جۇرگەن سۇ­؛راق­؛­؛تارىن قويىپ، جاقسى سۇحباتقا كۋاگەر بولدى. كەزدەسۋ سوڭىندا گازەت ارداگەرلەرىمەن ەستەلىك سۋرەتكە ءتۇسىپ، عاسىرلىق تويىنا قۇتتى بولسىن ايتىپ، شىعارماشىلىق تابىس تىلەدى.

 ؛

شىمكەنت

 ؛

سوڭعى جاڭالىقتار

حازىرەتتەر قازىناسى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:43

«سپەسحراندا» ساقتالعان...

رۋحانيات • بۇگىن، 07:26

«تاكاپپار ەكەن قۇلجا الما»

قوعام • بۇگىن، 07:23

زاڭ كەرەك!

ەكولوگيا • بۇگىن، 07:20

ەل قۇرمەتى ەرەكشە

100 • بۇگىن، 07:14

يت جۇگىرتىپ، قۇس سالدى

ايماقتار • بۇگىن، 07:12

سەنىم ءھام سەرپىن

رۋحانيات • بۇگىن، 07:09

پاراساتتىلىق – باستى نازاردا

ايماقتار • بۇگىن، 06:30

حات قورجىن (14.11.2019)

ادەبيەت • بۇگىن، 06:28

كۇرىش سۇرىپتارى سۇيىلىپ بارادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 06:24

سيپاتى بولەك كۋالىك

قوعام • بۇگىن، 06:14

التىن ادام افينادا

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار