بيىلعى مامىردا قازاقستاننىڭ استاناسىندا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتقا قول قويىلعانىنا بەس جىل تولدى. ەاەو – ۆاليۋتا-قارجى سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا ارنالعان تاۋارلار, قىزمەتتەر, كاپيتال مەن جۇمىس كۇشى قوزعالىسىنىڭ ەركىندىگى, ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سالالارىندا ۇيلەستىرىلگەن, كەلىسىلگەن جانە ءبىرتۇتاس ساياساتتى جۇرگىزۋ قامتاماسىز ەتىلەتىن وڭىرلىك ەكونوميكالىق ىقپالداسۋدىڭ حالىقارالىق ۇيىمى سانالادى. ەاەو شەڭبەرىندە ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ وسى ىقپالداسقان بىرلەستىككە مۇشە ءاربىر مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىنە جاۋاپ بەرەدى. سونىمەن قوسا ەاەو تابىستى جۇمىسىنىڭ نەگىزگى قۇرامداس بولىكتەرىنىڭ ءبىرى – سىرتقى ارىپتەستەرمەن ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردى جان-جاقتى دامىتۋ.
ەاەو-عا قاتىسۋشى ەلدەر ىنتىماقتاستىعىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى ءوزارا ساۋدا-ساتتىقتا ۇلتتىق ۆاليۋتالاردىڭ ۇلەسىن ۇلعايتۋ بولىپ وتىر. ەاەو ەلدەرىنىڭ ۇلتتىق ۆاليۋتالارىن ءوزارا مامىلەلەردە پايدالانۋ كوپتەگەن كاسىپكەرلەر ءۇشىن ۆاليۋتالىق تاۋەكەلدەردى جويادى, سىرتقى ەكونوميكالىق وپەراتسيالارعا قاتىسۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق جانە رەتتەۋشىلىك كەدەرگىلەردى قىسقارتادى, سونداي-اق ۇلتتىق قارجى نارىقتارىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قازاقستان ۇلتتىق بانكىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس, 2019 جىلعى 8 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان مەن ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىندا تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ اينالىمىنا بايلانىستى 12 468,7 ملن اقش دوللارى سوماسىنا 531,8 مىڭ وپەراتسيا جۇرگىزىلدى.
ونىڭ نەگىزگى بولىگى قازاقستاننىڭ تاۋارلار مەن قىزمەتتەر يمپورتى ءۇشىن شىعىس تولەمدەرىنە تولەمدەردىڭ جالپى سانىنىڭ 87,2%-ى جانە جالپى سوماسىنىڭ 73,6%-ى تيەسىلى. قازاقستان ەكسپورتتايتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ءۇشىن كىرىس تولەمدەرىنىڭ ۇلەسىنە تيىسىنشە تولەمدەردىڭ جالپى سانىنىڭ 12,8%-ى جانە جالپى سوماسىنىڭ 26,4%-ى تيەسىلى.
تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ەكسپورتى مەن يمپورتى ءۇشىن وپەراتسيالاردىڭ باسىم بولىگى قازاقستان مەن رەسەي اراسىندا جۇرگىزىلدى. ماسەلەن, رەسەيدەن يمپورتتالاتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ءۇشىن تولەمدەر ۇلەسىنە جالپى كورسەتكىشتىڭ 91,5%-ى جانە ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردەن يمپورتتالاتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ءۇشىن تولەمدەردىڭ جالپى سوماسىنان 93,9%-ى تيەسىلى. ال رەسەيگە ەكسپورتتالاتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ءۇشىن تولەمدەر ۇلەسىنە جالپى ساننىڭ 92,3%-ى جانە ەاەو ەلدەرىنە ەكسپورتتالاتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ءۇشىن تولەمدەردىڭ جالپى سوماسىنان 90,3%-ى تيەسىلى ەكەنىن ايتا كەتەلىك.
رەسەي فەدەراتسياسىمەن ەسەپ ايىرىسۋدىڭ نەگىزگى بولىگى رەسەي رۋبلىمەن جۇزەگە اسىرىلدى, ونىڭ ۇلەسىنە يمپورتتالاتىن جانە ەكسپورتتالاتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ءۇشىن تولەمدەردىڭ جالپى كولەمىنەن تيىسىنشە 62%-ى (جىبەرىلگەن تولەمدەر) جانە 54,3%-ى (الىنعان تولەمدەر) تيەسىلى. اقش دوللارىنىڭ ۇلەسىنە تيىسىنشە 32,4% جانە 43,9%-ى تيەسىلى. ءوزارا ەسەپ ايىرىسۋداعى قالعان ۆاليۋتالاردىڭ ۇلەسى يمپورتتالاتىن جانە ەكسپورتتالاتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەر ءۇشىن تولەمدەردىڭ جالپى كولەمىنەن تيىسىنشە 5,6% جانە 1,9% بولدى.
ەاەو ىشىندە مامىلەلەردىڭ باسىم بولىگى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلعاندىقتان وداق ىشىندەگى ساۋدادا رەسەي ءرۋبلىنىڭ ۇلەسى دە جوعارى. سونىمەن قاتار قازاقستان, بەلارۋس, قىرعىزستان, تاجىكستان مەن ارمەنيا اراسىنداعى ەسەپ ايىرىسۋلار كوبىنە اقش دوللارىمەن جۇزەگە اسىرىلادى.
ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق شەڭبەرىندە ەاەو ەلدەرى اراسىنداعى ەسەپ ايىرىسۋلاردا ۇلتتىق ۆاليۋتالاردى پايدالانۋدى كەڭەيتۋ ۇلتتىق ۆاليۋتالار ۇلەسىنىڭ ۇلعايۋىنا جانە نىعايۋىنا, ولاردى ايىرباستاۋ شىعىستارىنىڭ قىسقارۋىنا جانە كوميسسيانىڭ ازايۋىنا تابيعي تۇردە ىقپال ەتۋى ىقتيمال.
قازىرگى تاڭدا ەاەو ەلدەرى ءوزارا ەسەپ ايىرىسۋدا ۇلتتىق ۆاليۋتالاردى پايدالانۋدى جانداندىرۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋدى جالعاستىرۋدا. قازاقستان ۇلتتىق بانكىنىڭ باعالاۋى بويىنشا, ۇلتتىق ۆاليۋتالاردى پايدالانۋدى ىنتالاندىرۋ شارالارى ەاەو ەلدەرىنىڭ ەكونوميكاسىن نىعايتۋى جانە كوپجاقتى ساۋدانىڭ دامۋىنا, سونىمەن قاتار ەاەو ەلدەرىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتە وتىرىپ, ۇلتتىق اقشا جۇيەلەرىن قاۋىپسىزدەندىرۋى ىقتيمال.
