مەديتسينا • 31 قازان، 2019

بايقاڭىز، «حرۋستال بالا»...

62 رەتكورسەتىلدى

جەتىلمەگەن وستەوگەنەز – سيرەك كەزدەسەتىن گەنەتيكالىق اۋرۋ. مۇنداي دەرتى بار ادامداردىڭ سۇيەكتەرى ءسال نارسەدەن، ءتىپتى قاتتى جوتەلسە دە سىنادى. سوندىقتان ەل ىشىندە مۇنداي ناۋقاستاردى «حرۋستال ادامدار» دەپ تە اتايدى. قازاقستاندا بۇگىنگى تاڭدا وسى دياگنوزبەن 3 ايلىق جانە 16 جاس ارالىعىنداعى 78 بالا تىركەلگەن.

سۇيەكتەردىڭ تەز ءارى ءجيى سىنۋى­مەن سيپاتتالاتىن گەنەتيكالىق اۋىتقۋدىڭ كەسىرىنەن پاتسيەنتتىڭ سۇيەك قۇرىلىمىنداعى ماڭىزدى اقۋىز – كوللاگەن مولشەرى جەتكىلىكسىز نەمەسە ساپاسى ءتيىستى نورمادان تومەن بولادى. وسى جەتىمسىزدىك سالدارىنان ءالسىز سۇيەك ءسال ءبىر شالت قيمىلدىڭ وزىنەن مورت سىنادى. تابيعاتى گەنەتيكالىق تۇرعىداعى اۋرۋ تۇقىم قۋالايدى. دەگەنمەن، كەنەتتەن مۋتاتسياعا ۇشىرايتىن جاعدايلار دا كەزدەسەدى، دەيدى ماماندار. شامامەن 10 مىڭنان 20 مىڭعا دەيىنگى ادامدار اراسىندا 1 ناۋقاس جەتىلمەگەن وستەوگەنەزگە شالدىعاتىندىقتان، بۇل دەرتتى سيرەك كەزدەسەتىن، ياعني ورفاندى اۋرۋلار قاتارىنا جاتقىزادى.

ءتىرى پەندەنىڭ باسىنا بەرمەسىن، قاي دەرتتىڭ دە بۇعاۋى وڭاي ەمەس، ال ماڭدايىنا ورفاندى اۋرۋ جازىلعان پاتسيەنت باسىنداعى مۇڭ ءتىپتى بولەك. سيرەك كەزدەسەتىندىكتەن ارنايى ماماندار بولماسا ولاردى تانىپ، جىكتەپ، انىقتاعان سوڭ ەمدەۋ جولىن جۇرگىزۋ دە وڭايعا تۇسپەيدى. كەيبىرى تاعامنىڭ ءوزىن تەكتەپ جەسە، ەندى ءبىرى تابيعاتىنان فەرمەنت جەتىمسىزدىگىنىڭ زاردابىن تارتادى جانە ونىڭ باعالارى دا ۋداي. ال حرۋستال ادامدار ءۇشىن ءبىر قۋانارلىعى، قاجەتتى بيسفوسفوناتتار توبىنا جاتاتىن پرەپاراتتار تىم قىمبات ەمەس. نەگىزىنەن بۇل اۋرۋدىڭ كوپتەگەن ءتۇرى بار ەكەن. ەڭ ءجيى كەزدەسەتىنى ءى ءتۇرى – جەڭىل ساناتتا. ودان كەيىن سايكەسىنشە II، III جانە IV تۇرلەرى بار. جاقىندا سونداي-اق V، VI، VII جانە VIII تۇرلەرى انىقتالىپتى. ال مەديتسينالىق ادەبيەتتەردە ودان دا كوبىرەك دەيتىن تۇستارى بار. V، VI، VII جانە VIII تۇرلەرىنىڭ كلينيكالىق ەرەكشەلىكتەرى IV تۇرىنە سايكەس كەلگەنىمەن، ارقايسىسىنىڭ ەرەكشە گيستولوگيالىق جانە گەنە­تي­كالىق وزگەشەلىكتەرى بار. سون­دىقتان ەم كەزەڭىندە ونى ەلەمەۋ­گە بولمايدى، دەيدى دارىگەرلەر.

پاتسيەنتتەر مەن ولاردىڭ اتا-انالارى بالالارىنىڭ سۇيەك­تەرى ءجيى سىناتىنىن، اياق-قول­دارى، كوكىرەك قۋىسىنىڭ ءپىشىنى وزگەرەتىنىن، ءجۇرىس-تۇرىسى قيىن­داپ، تىستەرى اۋىرىپ، ەستۋى ناشارلايتىنىن جەتكىزدى. سۇيەك سىنعىش بولاتىندىقتان، بالا­لارىنىڭ ورىندارىنان تۇرىپ، جۇرگىلەرى دە كەلمەيتىنىن ايتىپ قامىعادى. 3 جاسقا دەيىن 40 رەتكە دەيىن سۇيەك سىنعاندى كورۋ، ونى باستان كەشىرۋ قايدان وڭاي بولسىن؟! ال مۇنداي ناۋقاستاردى ەمدەۋ تاجىريبەلى پەدياتر، بالالار ەندوكرينولوگى، بالالار ورتوپەدى، فيزيوتەراپەۆت جا­­نە وڭالتۋمەن اينالىساتىن مامانداردىڭ قاتىسۋىمەن بىرلەسىپ اتقارىلۋى ءتيىس. ەلى­مىزدە جەكەلەگەن جاعدايدا كەي كلي­نيكادا «حرۋستال بالالاردى» ەمدەۋ جۇرگەنىمەن بارلىق ەسەپكە الىنعان اۋرۋلاردى شەتەل اسىرماي وتانىمىزدا كەشەندى تۇردە، مەملەكەت تاراپىنان قا­راجات ءبولىپ ەمدەۋ وسىعان دەيىن جولعا قويىلماي كەلگەن-ءدى. جۋىر­دا «UMC» كورپوراتيۆتىك قو­رى­نىڭ انا مەن بالا ۇلتتىق عى­لىمي ورتالىعىندا اتالعان دەرت­كە شالدىققان ناۋقاستاردى انىقتاۋدى جاقسارتۋ جانە ەمدەۋ ادىستەمەلەرىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن مەڭگەرۋ ماقساتىندا 2019 جىلعى قازاننىڭ 14-18 كۇندەرى ارنايى شەبەرلىك ساباعى وتكىزىلدى. وعان رەسەيدەن وسى سالانىڭ جەتەكشى مامانى، پروفەسسور ن.بەلوۆا ش­اقى­رىلىپ، العاشقى 25 بالا ەم قابىلدادى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى مەديتسينالىق كومەكتى ۇيىم­داستىرۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەك­تورى ماعريپا ەمبەرگەنوۆا: «الدىمەن ەلىمىزدىڭ ءتۇرلى ايماق­تارىندا تۇراتىن جەتىلمەگەن وستەو­گەنەزبەن اۋىراتىن بالا­لاردىڭ ءتىزىمى جاسالىپ، ەندى رەەسترگە ەنگەن بالالاردىڭ ەمىن جۇرگىزۋدى قاي كلينيكانىڭ بازاسىندا ۇيىمداستىرامىز دەگەندە «انا مەن بالا ۇلتتىق ورتالىعىنا» تاڭداۋ ءتۇستى. سە­بەبى مۇندا كەشەندى ەمدى جۇر­گىزەتىن مامانداردىڭ قاي-قاي­سىسى دا، ءتيىستى ساراپتاما ءۇشىن گەنەتيكالىق اناليز جا­ساۋ مۇم­كىندىگى دە قۇرال-جاب­دىق­تاردىڭ ءبارى بار. باستىسى، ءبىزدىڭ بالالار ەم الامىز دەپ شەتەل اسپاي­دى، ال ۇلتتىق ورتالىق «جە­تىلمەگەن وستەوگەنەز» دياگنوزى بار پاتسيەنتتەردى ەمدەۋدىڭ رەس­پۋبليكالىق ۇيلەستىرۋشىسى بولادى. سونىمەن بىرگە وسى ور­تالىقتا ءدال وسى اۋرۋدى ەمدەۋ بويىنشا ايماقتاردان كەلگەن دارىگەرلەردى وقىتۋدى دا جولعا قويدىق»، دەيدى.

انا مەن بالا ورتالىعىنداعى ماماندارمەن اڭگىمەدەن ۇققا­نىمىز، نەگىزىنەن دەرتكە شال­دىققان ناۋقاستارعا كومەك كور­سەتۋدىڭ 5 نەگىزگى ەلەمەنتى بار ەكەن. العاشقىسى، دنك-دياگ­نوس­تيكاسىنىڭ جاسالۋى. بۇل ءتيىستى تەراپيا تاڭداۋعا مۇم­كىن­دىك بەرەتىن اسا ماڭىزدى قادام. ويتكەنى وسى ارقىلى سىر­­قاتتىڭ ءتيپى انىقتالىپ، ءارى قاراي كونسەرۆاتيۆتىك ەم­نىڭ جو­لى قاراستىرىلادى. ەكىن­شىسى، حيرۋرگيالىق ءادىس. ال حي­رۋر­گيالىق وپەراتسيا جاسالماستان بۇرىن بالاعا كونسەرۆاتيۆتى ەم بەرىلىپ، كوكتامىردان تامشىلاتۋ ارقىلى اعزاعا بارعان ينفۋزيالىق ەرىتىندى سۇيەكتى ەڭ تومەن دەگەندە 50 پايىزدىق قاتايۋىنا جەتكىزۋى شارت. وپە­راتسيادان كەيىن مەديتسينالىق وڭالتۋ، پسيحولوگيالىق وڭالتۋ مەن قولداۋ جانە الەۋمەتتىك كومەك قاجەت. وسى بەس ەلەمەنت ۇزىل­­مەستەن ناتيجەلى وتكەن ۋا­قىت­تا پاتسيەنتتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى جاقسارىپ، ورنىنان تۇرىپ ءوز بە­تىنشە جۇرەتىن جاعدايعا، قا­لىپتى تىرشىلىك ەتۋگە جول اشىلادى، دەيدى انا مەن بالا ۇلتتىق عىلمي ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ۆەنەرا التىنوۆا.

كونسەرۆاتيۆتى ەم العان 25 بالانىڭ اعزاسى پرەپاراتقا جاقسى شىدادى. ەشقانداي قيىندىق تۋمادى. «ەڭ كىشكەنتاي پاتسيەنتىمىز قاراعاندى قالاسىنان كەلگەن بار بولعانى 3 جارىم ايلىق ءسابي بولدى. نەگىزىندە بالانىڭ جاسى كىشىرەك بولعان سايىن، سوعۇرلىم تەراپياعا جاقسى شىدايدى، ال ينفۋزوتەراپيادان سوڭ كەڭەيتىلگەن رەنتگەن تۇسىرىلىمدەرى جاسالادى. مۇنىمەن بىرگە بالانىڭ سۇيە­گىنىڭ تىعىزدىعى انىقتالىپ، قاجەت بولسا ول جاقسارعانشا كون­­سەر­ۆاتيۆتى ەمدەۋ جالعاسا بەرە­دى»، دەيدى «انا مەن بالا» ورتا­­لىعىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى ايگۇل يبراەۆا.

بۇل اڭگىمەدەن سوڭ اينەكتەي پارشا بولۋعا دايار سۇيەكتەردى قالىپقا كەلتىرۋدە تەر توگەتىن حيرۋرگتى سوزگە تارتتىق. ء«جيى سى­نۋدان دەفورماتسيالانعان، دۇرىس بىتپەگەن سۇيەگى قابىل­داعان كونسەرۆاتيۆتى ەمنەن كە­يىن تىعىزدىعى جاسىنا سايكەس نورماعا جاقىندادى، وپەراتسياعا جارايدى دەگەن ۋاقىتتا وتا جاسالادى. ءبىز قيسىق بىتكەن سۇيەكتى تۇزەيمىز جانە ونىڭ سىنباۋىنا ءارى ءوسىپ كەلە جاتقان بالا سۇيەگىنىڭ ءارى قاراي توقتاماي دامىپ، وسۋىنە ىقپال ەتەمىز. بۇل ءۇشىن سۇيەك ىشىنە تەلەسكوپتىق شتيفتەر دەپ اتالاتىن مەتالقۇراستىرعىش قويامىز. ول بالانىڭ سۇيەگىمەن بىرگە ء«وسىپ»، تەلەسكوپتىق انتەننا سياقتى سۇيەكتىڭ ىشىندە سوزىلىپ وتىرادى»، دەيدى ورتوپەديا بولىمشەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولات ناعىمانوۆ.

جەتىلمەگەن وستەوگەنەزبەن اۋىراتىن 7 جاسار تايسانىڭ اناسى يرينا پلۋجنيك قىزىنىڭ سۇيەكتەرى 15 رەت سىنعانىن ايتتى. «تايسانىڭ قولى پەرزەنتحانادا بوسانىپ جاتقانىمدا-اق سىندى. 8 رەت وپەراتسيا جاسالىپ، قازىر سۇيەكتەردى سىنبايتىنداي ەتىپ تەمىرمەن بەكىتىپ قويعان، بىراق ول سۇيەكتىڭ ءوسۋىن تەجەيدى. ءبىر اياعى ەكىنشىسىنەن قىسقا بولىپ قالعاندىقتان قىزىم جۇرە المايدى. ءبىر بۇرىشتا عانا وتىرادى، ارمانى – ءوز اياعىمەن جەر باسىپ ءجۇرۋ. قاتتى قيمىل تۇگىل سىنىپ كەتۋدەن زارەزاپ بول­عان­دىقتان تۇشكىرۋگە دە قور­قادى. شەتەلگە بارىپ ەمدەلۋگە جاعدايىمىز جوق. ال ءوز وتا­نىمىزدا سىرقاتپەن كۇرەستىڭ كەشەندى جۇرگىزىلە باستاۋى بىزگە ۇلكەن ءۇمىت سىيلاپ وتىر»، دەيدى يرينا پلۋجنيك.

ايتا كەتكەن ءجون، ەلىمىزدە بۇگىنگى تاڭدا 2016 جىلعى 26 قىر­كۇيەكتە بەكىتىلگەن «جەتىلمەگەن وستەوگەنەز» دەرتىن دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدىڭ كلينيكالىق حاتتاماسى قولدانىلادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ىستىق تاماق تاراتتى

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار