ەلباسى جانە تۇركى الە­مى

تۇركى الەمىنىڭ ەۋرازيا كەڭىس­تىگىنىڭ ەدا­ۋىر بولىگىن الىپ جاتقانى بەل­گىلى. قازىرگى كەز­دە جەر شارىن شا­مامەن 200 ميلليون تۇركى مەك­ەن­دەيدى. ولاردى ەتنوگەنەز, ءدىل, ءتىل, تا­ريح, ادەبيەت, رۋحاني جانە ماتە­ريال­دىق مادەنيەت, تۇرمىس سالتى مەن ادەت-عۇرىپتار, سالت-سانا ورتاقتىعى بىرىكتىرىپ وتىر. تۇركى الەمىنىڭ رۋ­حاني قۇندىلىقتارى, سان عاسىر­لىق, ەرەكشە كوپ ءۇندى مادەنيەتى كۇللى الەم­دىك وركەنيەتتىڭ قۇرامداس بولىگى بولىپ تابى­لا­دى. بارلىق تاريحي سىناقتاردان ءوتىپ كەل­گەن بۇل وزگەشە مادەنيەت ءححى عاسىردا دا الەمدىك زياتكەرلىك دامۋدىڭ اعىمىندا بول­ماق.  الايدا, مادەني بىرەگەيلەنۋ مەن جا­ھان­­دانۋ ۇدەرىستەرىنىڭ قايتا­رىم­سىزدىعى جاعدايىندا تۇركى ارەا­لى­نا كىرەتىن, اسىرەسە, “سانى از” حالىقتاردىڭ رۋحاني تابيعي بەت-بەينەسىندەگى ەرەكشەلىكتەر قاتەرلى ايماققا ەنىپ وتىر. ولاردىڭ ءتىپتى تولىق جويىلۋ قاۋ­پى جوق ەمەس. سوتسياليستىك يدەالداردىڭ كۇيرەۋى ناتيجەسىندە مادەنيەتتەردىڭ ەتنوس­تىق دەڭگەيدە بىرىگۋ ءۇردىسى كۇشەيە ءتۇستى. حالىق­تار تاريحىنداعى مادەني, دىلدىك ۇقساس­تىقتار ولاردىڭ اراسىنداعى قاتىناستاردا ماڭىزدى ارگۋمەنتكە اينالدى. مۇنىڭ ءوزى حالىقتار اراسىنداعى ەتنوستىق, تىلدىك جانە تاريحي جاقىندىقتى باستى قۇندىلىق سا­ناي­تىن جاڭا مادەني ۇرانداردىڭ جاريالانۋىنا اكەلدى. تۇركىتىلدى كەڭىستىك تاريحي دامۋ بارى­سىن­­دا قاشان دا مادەنيەتتەردىڭ الۋان ءتۇر­لى­­لىگىمەن ەرەكشەلەنەتىن, “با­­تىس پەن شىعىس” اراسىنداعى ءما­دەني ۇنقاتىسۋدا وزگەگە ۇقسامايتىن كوپىر ىسپەتتەس بولعان ەدى. باتىس پەن شىعىستىڭ, سولتۇستىك پەن وڭتۇستىك­تىڭ ارالىعىندا, ەۋرازيانىڭ ءدال ورتاسىندا ورنالاسقان قازاقستان وسى ايتىلعانداردىڭ جارقىن ۇلگىسىندەي. ەلدىڭ وسىناۋ ەرەكشەلىگىن ەرتە ۇعىنعان ەلباسى ءوزىنىڭ سارا ساياساتىن سارابدالدىقپەن جۇرگىزىپ كەلەدى. جاقسى نيەتتى بارلىق ادامدار اراسىندا باياندى بەيبىتشىلىكتىڭ, پلا­نەتارلىق دەڭگەي­دەگى ۇنقاتىسۋدىڭ, ىنتىماقتاستىقتىڭ ورنى­عۋىنا جاعداي جاسايدى. حح عاسىردىڭ سو­ڭىنا قاراي جەر شارىنىڭ حالىق­تارى “قىرعي-قاباق سوعىس” توڭىن جىبىتە الدى. يدەو­لو­گيالىق قاراما-قارسىلىقتىڭ قاتاڭ شەكارالا­رىن ەڭسەرە ءبىلدى. ادامزات جاڭا تاريحي كە­زەڭگە بۇرىن-سوڭدى بولماعان دارقان پەيىلمەن, ەرەك­شە ۇمىتپەن كىردى. جەر بەتىندەگى بەيبىت­شى­لىكتىڭ باياندى بو­لۋى ءۇشىن, ازاتتىق پەن ىنتىماق­تاس­تىق ءۇشىن حالىقتار ءبىر-بىرىنە دوستىق قولىن سوزدى. وسىنداي يگى باستاما­لار­دىڭ باسى-قاسىندا جۇرەتىن كورە­گەن باسشىلاردىڭ قاتارىندا قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرە­زي­دەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازار­باەۆ­تىڭ مارتەبەسى بيىك, مەرەيى ۇستەم دەپ ويلايمىز. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قيىن-قىستاۋ, تار كەزەڭدە شىن ءما­نىن­دە حالقىمىزدىڭ باعىنا وراي بي­لىك باسىنا كەلگەن, ونى نۇرلى بو­لا­شاققا جەتەلەيتىن كوشباسشى بولا ءبىلدى. الەمدىك قوعامداستىقتىڭ گۇلدە­نۋ­ى­نە اكەلەتىن, حالىقارالىق قا­تى­ناس­تاردىڭ ىزگىلەنۋى مەن تۇراقتانۋىنا باعىتتالعان رۋ­حاني دامۋ باسىم­دىق­تارىن ايماقتىق جانە جالپى عا­لام­دىق دەڭگەيدە ءتۇيسىنىپ, تاني ءبىلۋدى قاجەت ەتەتىن قازىرگى زاماندا ەگەمەن ەل بولىپ ەتەك-جەڭىمىزدى جيىپ, جاقسى­لار­دىڭ قاتارىنا قوسىلۋدى ويلاس­تىرىپ وتىرۋى­مىز­دىڭ ءوزى جاقسى كوشباسشىمىزدىڭ بولۋىنىڭ ارقا­سىندا قولىمىز جەتىپ وتىرعان جاعداي ەكەندىگى داۋسىز اقيقات نارسە. وتكەن 2009 جىلى 8 قازاندا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ استانا قالاسىندا مۇس­تافا كەمال اتاتۇرىككە ارنالعان ەسكەرت­كىشتى اشتى. پرەزيدەنتىمىز: “ەسكەرتكىش قا­زاقستان مەن تۇرىك رەسپۋبليكاسى اراسىن­دا­عى دوستىق قاتىناستاردى بۇدان ءارى نىعايتۋ ماقساتىندا تۇركيانىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى, ءارى اسا ءىرى مەملەكەت جانە قوعام قاي­رات­كەرى اتاتۇرىكتىڭ ەسىمىن ماڭگى ەستە ساق­تاۋ ماقسا­تىندا, قويىلىپ وتىر. وسى ەسكەرتكىشتى ور­ناتا وتىرىپ, ءبىز بار­لىق تۇركى حالىقتارى­نىڭ باۋىرلاس­تى­عى مەن بىرلىگى تۋرالى ارمانداعان وسى ءبىر ۇلى ادامنىڭ ەسىمىن جادىمىزدا ۇستايمىز”, – دەگەن ەدى. پرەزيدەنت جانە دە ءوز سوزىندە: “اتا­تۇرىك ادامزات تاريحىندا جاڭاشىل باسشى رەتىندە, تۇركيانى بولشەكتەنۋدەن ساقتاپ قالعان, يمپەريالىق امبيتسيالاردان باس تارتقان, ءوز مەملەكەتىن, ءوز جەرىن امان الىپ قالعان ادام رەتىندە قالدى. ونىڭ ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا تۇركيا سىيلى دا دامىپ كەلە جاتقان, تا­ماشا مەملەكەت بولىپ تابىلادى”, – دەگەن بولاتىن. بۇل سوزدەردىڭ استارىندا ەل باس­شى­سى­نىڭ اتاتۇرىك تۇلعاسىنا دەگەن ۇلكەن قۇرمەت جاتىر دەپ ويلايمىز. سەبەبى, مۇستافا كەمال اتاتۇرىكتىڭ ەل ازاتتىعى, ەل بىرلىگى, ەل بولاشاعى ءۇشىن ەتكەن ەڭبەكتەرى ەرەسەن كوپ. ماسەلەن, مۇستافا كەمالدىڭ ەلدە بانك ءىسىن جاقسى جولعا قويۋى, جەرسىز شارۋالارعا جەل تەلىمدەرىن بە­رۋ ءىسىن جۇزەگە اسىرۋى, ەل­دىڭ ونەر­كا­سىبىن ارنايى زاڭ شىعارا وتىرىپ, دۇرىس جولعا قويۋى, اۋىلشارۋا­شى­لىق كووپەراتيۆتەرىن قۇرۋدى قول­داۋى, بۇكىل ەل اۋماعىندا جولدار سا­لۋ­دى قولعا الۋى, ساياسي ومىردە – سۇل­تانات پەن حاليفاتتى تاراتىپ, رەس­پۋبليكانى جاريالاۋى, ءبىر­پار­تيالىق (حالىقتىق) ساياسي جۇيەنى ورنىق­تى­رۋى, كەي­ىننەن كەماليزم اتا­لا­تىن ساياسي يدەولو­گيا­نى ورنىقتى­رۋى, قوعامدىق ومىردە – ءدىني و­ر­دەن­دەردىڭ جۇمىس جاساۋىنا تىيىم سا­لۋى, جاڭا ازاماتتىق كودەكستى قا­بىلداۋ ىسىنە قىزمەت جاساۋى, ءبىلىم بەرۋ ءىسىن ورتالىق­تاندىرۋى, 1928 جىلى 1 قاراشادا لاتىن گرافيكاسىنا نەگىزدەلگەن جاڭا تۇرىك ءالىپ­بيى­نىڭ قابىل­دانۋىنا ەڭبەك ءسىڭىرۋى, وسى جىل­دا­رى تۇرىك ءتىل قوعامى مەن تۇرىك تاريح قو­عامىن قۇرۋى, ۋنيۆەرسيتەتتىك ءبىلىمدى رەتتەۋى (1933), ت.ب. ەڭبەكتەرى تۋرالى كوپ ايتا بەرۋگە بولادى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ ارقا­شان­­دا تۋىستاس تۇركى ەلدەرىمەن جا­قىن, دوستىق قارىم-قاتىناستار ور­نا­تۋ­دى كوزدەپ, وسى ماقساتپەن اتقا­رى­لا­تىن ءىس-شارالارعا مۇرىندىق بولىپ وتىردى. 1992 جىلى 27 تامىزدا قا­زاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ءازىر­باي­جان رەسپۋبليكاسى اراسىندا ديپلو­ما­تيالىق قاتىناستار ورناعاننان باستاپ, پرە­زي­دەنت ن.نازارباەۆ ەكى ەل اراسىندا كونس­ترۋك­تيۆتى, تەرەزەسى تەڭ ساياسي-ەكونوميكالىق ۇنقاتىسۋ ور­نا­تۋعا تىرىستى. 1996 جىلدىڭ قىر­كۇي­ەك ايىندا ءازىربايجان استاناسى – باكۋ قالاسىنا رەسمي ساپارمەن بارعان كەزىنەن باستاپ ن.نازارباەۆ ەكى تۇركى مەملەكەتىنىڭ دوستىق قاتىناستا بو­لۋىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدىلىعىن ءىس جۇزىندە دالەلدەپ كەلەدى. پرەزي­دەن­تىمىزدىڭ تۋىستاس ەلدىڭ جەرىندە بولىپ جاتقان تاۋلى قاراباق جان­جا­لىن بەيبىت جولمەن شەشۋ ىسىنە ارا-اعايىندىق جاساۋعا ءبىر­نەشە مارتە ۇسىنىس جاساعاندىعى الەمگە ءمالىم. قازاقستان – ءازىربايجان قاتى­ناس­تارى ن.نازارباەۆتىڭ 2005 جىل­عى مامىر ايىندا باكۋگە رەسمي سا­پار بارىسىندا قول قويعان سترا­تە­گيالىق سەرىكتەستىك پەن وداقتاستىق قا­تىناستار جونىندەگى كەلىسىم قاعيدات­تارىنا ساي, جاقسى قار­قىنمەن دامىپ كەلەدى. ەكى ەل اراسىنداعى مادەني-گۋمانيتارلىق قارىم-قاتىناستىڭ ءبىر پاراسى رەتىندە ەلباسىنىڭ باستا­ماسىمەن دۇنيەگە كەلگەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەلەرى تاراپىنان 2008 جىلعى قازان ايىنىڭ باسىندا ازىربايجانعا جاسالعان ساپاردى اتاۋعا بولادى. پرەزيدەنت ن.نازارباەۆ قازاق­ستان­مەن كورشىلەس, ورتالىق ازيا اۋ­ما­عىندا ورنالاسقان تۇركى حالىقتا­رىمەن تاتۋ-ءتاتتى قاتىناستاردا بولۋ ءىسىن قولعا الىپ, قاي كەزدە دە ينتەگراتسيالىق ءىس-قيمىلداردىڭ باسى-قاسىندا ءجۇردى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن قىر­عىز رەس­پۋب­ليكاسى اراسىنداعى ديپلوماتيالىق بايلانىستار 1992 جىل­دىڭ 15 قازانىندا ورناتىلدى. ەكىجاقتى كەلىسىم نەگىزىندە ءجۇز ەلۋ­دەن استام قۇجاتقا قول قويىلعان. ولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ماڭىزدىسى – 1997 جىلعى ءساۋىر ايىندا بەكىتىلگەن ماڭگى دوستىق تۋرالى كەلىسىم مەن 2003 جىلعى جەلتوقساندا قول قويىلعان وداقتاستىق قاتىناستار تۋرالى كەلىسىم بولىپ تابىلادى. پرەزيدەنتتىڭ باسشىلىعىمەن ات­قا­رىلعان يگى ىستەردىڭ ناتيجەسىندە ەكى ەل اراسىنداعى قاتىناستار سترا­تە­گيا­لىق جانە تەڭ قۇقىلىق ارىپتەستىك رۋحىندا دامىپ كەلەدى. 2007 جىلعى ءساۋىر ايىندا بولىپ وتكەن قىر­عىز­ستانعا رەسمي ساپار بارىسىندا ەكى ەل­دىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىن جانە مەملەكەتارالىق جوعارعى كەڭەس قۇرۋ تۋرالى كەلىسىم جاسالدى. 2008 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا قىرعىزستان پرەزيدەنتى قۇرمانبەك باكيەۆ قا­زاق­ستانعا رەسمي ساپارمەن كەلىپ, قىر­عىز­ستان مەن قازاقستاننىڭ مەم­لە­كەت­ارالىق جوعارعى كەڭەسىنىڭ ەكىنشى وتىرىسىنا قاتىستى. وسى ساپار با­رىسىندا ەكى ەلدىڭ پرەمەر-مينيستر­لەرىنىڭ توراعالىعىمەن وتكىزىلەتىن ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستار بويىنشا ۇكىمەتارالىق كەڭەس قۇرۋ تۋرالى قارار قابىلداندى. قازاقستان سىرتقى ساۋدا بويىنشا قىرعىزستاننىڭ ەڭ باستى ارىپتەستەرىنىڭ بىرىنەن سانالادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ءتۇر­كىمەنستان ارا­سىنداعى ديپلوما­تيالىق قاتىناستار 1992 جىلدىڭ 5 قازانىنان بەرى ورناتىلدى. 1993 جىل­عى 19 ما­مىردا ەكى ەل اراسىنداعى دوستاستىق قاتىناستار مەن قارىم-قا­تىناستار ورناتۋ تۋرالى كەلىسىم جانە 1997 جىلعى اقپان ايىندا جاسالعان ىن­تى­ماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋ تۋرالى دەكلاراتسيا ەكى تۋىستاس ەل اراسىنداعى ورتاق ءىس-شارالارعا نەگىز بولدى. قازاقستان پرەزيدەنتى تۇركىمەن­ستان­نىڭ بۇرىنعى باسشىسى س. نيا­زوۆ­پەن دە, قازىرگى باسشىسى گ.بەر­دىمۇحامەدوۆپەن دە جاقسى ارىپتەستىك قاتىناستاردا بولىپ كەلەدى. 2007 جىل­عى 28-29 مامىردا گ.بەردى­مۇ­حامەدوۆ قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلدى. ەكى ەل باسشىلىعى الۋان ءتۇرلى باعىتتارداعى ءوزارا ءتيىمدى ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتى­ناس­تار جونىندەگى ماسەلەلەردى تالقىلادى. 2007 جىلدىڭ 11-12 قىر­كۇيەگىندە ن.نازارباەۆتىڭ تۇركىمەن­ستانعا رەسمي ساپارى بولدى. ساپار كەزىندە تۇركىمەن­ستانداعى مۇناي-گاز ورىن­دارىن يگەرۋ ىسىنە, يرانعا با­راتىن “وزەن-قىزىلقيا-بەرەكەت” تەمىر جول جوباسىنا قازاقستاندىق كومپانيا­لاردىڭ قاتىسۋى, ونەركاسىپتىڭ ءتۇرلى سالالارىندا بىرىككەن كاسىپورىندار قۇرۋ, مادەني-گۋمانيتارلىق سالادا قارىم-قاتىناس ورناتۋدىڭ بولاشاعى تالقىلاندى. كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا سالا­سىنداعى ىن­تى­ماقتاستىق قارقىندى دامۋ ۇستىندە. تەمىر جول, اۆتوموبيل, سۋ جولى ارقىلى قاتىناس ورناتۋ جو­لىندا ءوزارا ءتيىمدى جوبالار بار. ماسەلەن, “اس­ترا­حان – اتىراۋ – اقتاۋ – تۇركىمەنستان شەك­اراسى” اۆ­تو­جولى, ەكى ەل اراسىندا تەڭىز جو­لى­مەن قاتىناس ورناتۋ جوبالانىپ وتىر. 2007 جىلدىڭ 1 جەلتوقسانى كۇنى قازاقستان, تۇركىمەنستان, يران مەملەكەتتەرىنىڭ ۇكىمەتتەرى اراسىندا وزەن (قازاقستان) – قىزىلقيا – بەرەكەت – ەترەك ء(تۇر­كىمەنستان) – گورگان (يران) تەمىر جول جەلىسىن سالۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. مادەني-گۋ­مانيتارلىق سالاداعى بايلانىستار تۋرالى ايتار بولساق, 2008 جىلعى ءساۋىر-مامىر ايلارىندا قا­­زاقستاندا تۇركىمەنستان مادەنيەتى كۇندەرى بولىپ ءوتتى. وسى ءىس-شارانىڭ شەڭبەرىندە ەكى ەلدىڭ زيالى قاۋىمى, جالپى مادەنيەت قايراتكەرلەرى فورۋمى بولىپ ءوتتى. 2009 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا ءتۇر­كىمەنستاندا قازاقستان مادەنيەتى كۇندەرى بولدى. قازاقستان مەن وزبەكستان ارا­­­سىنداعى ديپ­لو­ماتيالىق قاتىناستار 1992 جىلعى قاراشا ايىندا ورنادى. ساياسي سالادا ەكىجاقتى بايلانىس پەن ىنتىماقتاستىق تۋرالى جۇزدەن استام قۇجاتقا قول قويىلدى. ولاردىڭ ىشىندە نەگىزگى قۇجات – ماڭگى دوستىق تۋرالى كەلىسىم. ن.نازارباەۆتىڭ 2006 جىلعى ناۋرىز ايىندا وزبەكستانعا بارعان ساپارى كەزىندە مەملەكەت­ارالىق ۇيلەستىرۋ كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. 2008 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا وزبەكستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ پرە­زيدەنتى ي.كاري­موۆتىڭ قازاقستانعا رەسمي ساپارى بولىپ ءوتتى. وسى ساپار بارىسىندا قازاقستان مەن وزبەك­ستان اراسىندا ەركىن ساۋدا ايماعىن قۇرۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزىلدى. بيزنەس-ورتا­لىقتار مەن ساۋدا وكىلەت­تىكتەرىن اشۋ, مۇناي-گاز سالاسىنداعى ىنتى­ماق­تاستىقتى بەل­سەندى ەتۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى. ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينا­لى­مى 2008 جىلى 1 788,2 ملن. دوللار شاماسىندا بولدى. وزبەكستاندا قا­زاق­ستاندىق ينۆەستيتسيالارمەن جۇ­مىس جاسايتىن 173 كاسىپورىن بار. 2006 جىلعى ناۋرىز ايىندا حا­لىق­ارالىق اۆتوقاتىناس تۋرالى ۇكى­مەت­ارالىق كەلىسىمگە قول قويىلدى. 2006 جىل­دىڭ ماۋسىم ايىنان باستاپ ال­ماتى – تاشكەنت – نۇكىس – تاش­كەنت – الماتى مارشرۋتى بويىنشا تەمىر جول كولىگىنىڭ قوزعالىسى قايتا جانداندىرىلدى. “بەينەۋ – اقجىگىت – وزبەكستان شەكاراسى” اۆتو­جو­لىمەن قاتىناس جولعا قويىلدى. ي.كاريموۆتىڭ 2006 جىلعى قىر­كۇيەكتەگى استاناعا مەملەكەتتىك سا­پا­رى كەزىندە ەكى ەل ۇكىمەتى تاراپىنان مادەني-گۋمانيتارلىق سالادا باي­ل­ا­نىس جاساۋ بويىنشا 2006-2008 جىل­دارعا ارنالعان باعدارلاماعا قول قوي­ىلدى. وسى بويىنشا تەاترالدىق, شى­عارماشىلىق ۇيىمداردىڭ گاس­ترول­دەرى, مۇ­عا­لىمدەردىڭ سەمينار­لا­رى مەن كەز­دە­سۋ­لەرى ۇيىمداستى­رىل­دى. قازىرگى كەز­دە مادەني-گۋ­ما­ني­تارلىق سا­لادا باي­لانىس جا­ساۋ بوي­ىنشا 2010-2012 جىلدارعا ار­نالعان باع­دار­لا­ما­نىڭ جاڭا جوباسى جاسالۋدا. ەلباسىمىزدىڭ كۇنى كەشە عانا ءوز­بەكستانعا جاساعان رەسمي ساپارى تۋ­ىس­تاس ەكى ەلدىڭ ىن­تىماق­تاستىعىن ود­ان ءارى نىعايتا ءتۇ­سەتىنى تالاسسىز. ءبىزدىڭ تاري­حى­مىزدىڭ جاڭا زا­ما­نىندا قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى مەن تۇرىك رەس­پۋب­ليكاسى اراسىنداعى ءار سالالىق باي­لا­نىستار ءوزىنىڭ تۇ­راق­­تىلىعىمەن, ەكى ەل باسشىلىعىنىڭ ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى بايلانىستاردى كەڭەيتۋگە دەگەن ۇم­تى­لىستارىمەن ەرەكشەلەنەدى. اتالعان ۇدە­رىستەردىڭ دامۋىنا ەكى ەل حالىق­تارىنىڭ تاريحي, مادەني, ەتنوستىق-ءدىني جاقىندىعى مۇمكىندىك تۋدىرادى. ن.ءا.نازارباەۆتىڭ 2003 جىلعى مامىر ايىندا تۇركياعا رەسمي ساپارى كەزىندە جاسالعان مالىمدەمەدە ايتىلعانداي, استانا مەن انكارانىڭ ستراتەگيالىق سەرىكتەستىگى ءوز جالعاسىن تابۋدا. تۇرىك رەسپۋبليكاسىنىڭ ساياسي باسشىلىعى قا­زاق­ستاندى انكارانىڭ ورتالىق ازيا ايماعىنداعى ساياسي جانە ساۋدا-ەكونوميكالىق سالالار بوي­ىنشا سەنىمدى سەرىكتەسى رەتىندە باعالاۋدا. ن.نازارباەۆ تۇرىك رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنت­تەرىنىڭ قاي-قايسىمەن دە وتە جاقسى قاتىناس ورناتا ءبىلدى. تۇر­عىت ءوزال مەن سۇلەيمەن دەميرەل تۇ­سىن­دا دا, ودان كەيىنگى كەزەڭدەگى تۇركيا پرە­زي­دەنتتەرى احمەت نەدجدەت سەزەر مەن ابدۋللا گيۋل تۇسىندا دا ەلباسى تۇركيا جاعىنىڭ قازاقستان مۇددەسىن قولداۋىنا قول جەتكىزىپ وتىردى. قا­زاق­ستان پرەزيدەنتى تۇركيا پرەمەر-مينيسترلەرىمەن دە جاقسى جۇمىس جاساسا ءبىلدى. ماسەلەن, 2005 جىلدىڭ مامىر ايىندا قا­زاقستانعا ۇكىمەتارالىق كەلىسىمدەرگە قول قويۋ ءۇشىن كەلگەن ر.ت.ەردوعانمەن بىرلەسىپ ىستەگەن ىستەرى از ەمەس. تۇركيا جاعىنىڭ ساياسي جانە قو­عامدىق توپتارى ن.نازارباەۆتىڭ وتان­دىق جانە الەمدىك دەڭگەيدە جا­سالاتىن ۇسىنىستارى مەن تۇجى­رىم­دارىن اسا مۇقيات قاداعالاپ وتىرادى. اسىرەسە, ن.نازار­باەۆتىڭ ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ وداعىن قۇرۋ تۋرالى باستاماسى اسا قىزۋ قولداندى. ولار بۇل يدەيانىڭ جۇزەگە اسۋى تەك ور­تالىق ازيا ءۇشىن عانا ەمەس, سو­نى­مەن قاتار, بارلىق تۇركى الەمىنە دە ۇلكەن يگىلىك اكەلەتىنىن باسا ايتتى. ءتۇر­كيانىڭ باسشىلارى مەن ءىرى قو­عام قاي­راتكەرلەرى, ساياسي پارتيالاردىڭ باسشىلارى, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ باسشىلارى, ءىرى بيزنەس باسشىلارى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جاڭا مەر­زىمگە سايلانۋ كەزەڭدەرىندە اركەز قۋانىشتارىن ءبىلدىرىپ وتىردى. انكارانىڭ پىكىرى بويىنشا, ن.نا­زارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قا­زاقستان قوعامدى دەموكرا­تيالاندىرۋ مەن ەكونوميكانى ليبەرالداندىرۋ جولىندا ماڭىزدى كەزەڭدەردى باستان وتكەردى. قازاقستان بۇكىل ەۋرازيا كەڭىستىگى ءۇشىن بارلىق سالالار بوي­­­­ىن­شا ءساتتى رەفورمالار جۇرگىزۋدىڭ ۇلگىسى رەتىندە قىزمەت ەتىپ كەلەدى. مۇنىڭ ءبارى ءبىرىنشى كەزەكتە ەلباسىنىڭ يدەيا­سى مەن كۇش-جىگەرى ارقاسىندا ورىندالىپ جاتقاندىعى تۇركى الەمىنە جاقسى ايان. پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن جۇرگىزىلىپ وتىرعان ىستەردىڭ ءبىرى – تۇركياعا قازاقستان پارلامەنتى دەلەگاتسياسىنىڭ بارۋى. ن.نازارباەۆتىڭ تىكەلەي ارالا­سۋى­مەن اشىلعان وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – ق.ياساۋي اتىنداعى حالىق­ارا­لىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتى. بۇل وقۋ ورنىنداعى 11 فاكۋلتەتتە 25 مىڭ­نان استام ستۋدەنت جانە اسپيرانت جاستار ءدارىس الادى. ولاردىڭ ىشىندە قازاق­ستاندىق جاستارمەن بىرگە 28 شەتەلدىك مەملەكەتتەر مەن اۆتونو­ميا­لىق رەس­پۋبليكالاردان كەلگەن تالىمگەرلەر بار. ەلباسى جاقىندا بولىپ وتكەن كەز­دەسۋ بارىسىندا تۇركى قاۋىم­داستىعىنىڭ ماڭىزدى تاقىرىپقا اينالىپ وتىرعانىن ايتا كەلىپ, ءوز باستاماسىمەن تۇركى اكادەمياسىنىڭ اشىلعالى وتىرعانىن, قازىرگى كەزەڭدە تۇركى الەمىنىڭ باسىن قوسىپ, بىرىك­تى­رەتىن ەلدىڭ قازاقستان بولىپ وتىر­عانىن, ەكى ايدان كەيىن, كوكتەمنىڭ سوڭىندا اكا­دەميانىڭ اشىلۋ سال­تاناتىنا تۇركيا پرەزيدەنتى ابدۋللا گيۋلدىڭ كەلەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. ەل پرەزيدەنتى تۇركى الەمىنىڭ عىلىمي-تەوريالىق جانە پراكتيكالىق, ديا­حرون­دىق جانە سينحروندىق زەرت­تە­لۋىنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدىلىعىن انىق تانىپ-ءبىلىپ, ايقىن ايتىپ وتىر. تۇركىنەگىزدى حالىقتاردىڭ ەتنو­گەنەزىندەگى, تىلىندەگى, تاريحىنداعى, ادەبيەتىندەگى, مادەنيەتى مەن ونە­رىن­دەگى التىن باستاۋلار عىلىمي نەگىزدە زەرتتەۋدىڭ قاجەتتىلىگىن ايقىنداپ وتىر. تۇركى الەمى جالپى ادامزات الەمىنە نە بەردى, تۇركى مادەنيە­تى­نىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى نەدە, باستى قۇن­دى­لىقتارى قانداي, مىنە, وسى ماسەلەلەردىڭ بارلىعى دا ءوزىنىڭ ناق­تى عىلىمي شەشىمىن كۇتەدى. ءتۇر­كى­تىلدى ەلدەر اراسىنداعى مادە­نيەت پەن ونەر سالا­سىن­داعى سان عاسىرلىق باي­لانىستاردىڭ, جالپىعا ورتاق رۋحاني قۇندىلىقتاردىڭ, تاريحي-مادەني داستۇرلەردىڭ دامۋ تاريحىن زەردە­لەۋدىڭ, وسى ماقساتقا ساي الۋان ءتۇرلى عىلىمي باعدارلامالار مەن جوبا­لاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ قاجەتتىلىگى داۋسىز. تۇركى الەمى – اشىق الەم. ءوز ءما­دەني قۇندىلىق­تارىمەن وزگەشەلەنە وتىرىپ, وزگە مادەني باستاۋلارمەن ىشكى ۇندەستىگىن ساقتاي الاتىن, ءتول­تۋما دۇنيەلەردى دە, جالپىادامزات­تىق قۇندىلىقتاردى دا ايشىقتاپ كورسەتە الاتىن الەم. سول سەبەپتى تۇركى حالىقتارىنىڭ اسىل قازىناسىن ايقارا اشىپ, جۇيەلى تۇردە زەردەلەۋ قاجەت. جالپىتۇركىلىك مادەنيەت پەن ونەر سالالارىن دامىتۋدىڭ تاريحى مەن وزەكتى ماسەلەلەرىنە ارنالعان عى­لىمي سيمپوزيۋمداردى, كونفەرەن­تسيالاردى, پىكىرسايىستاردى وتكىزۋدىڭ قاجەتتىلىگى, تۇركى تاريحىنىڭ ەرەكشە ماڭىزدى كەزەڭدەرىنە عىلىمي, في­لو­سوفيالىق تەرەڭ زەرتتەمەلەر جا­ساۋ­دىڭ كەرەكتىگى, تۇركىتىلدى ەلدەردىڭ مادەنيەتى مەن ونەرىنىڭ, ءتىلى مەن ادەبيەتىنىڭ دامۋىنا ايرىقشا ۇلەس قوسقان ۇلى تۇلعالارعا كەشەندى تۇردە عىلىمي باعا بەرۋدىڭ قاجەتتىگى تۇركى الەمىن جۇيەلى تۇردە كەشەندى زەرت­تەيتىن عىلىمي مەكەمەنىڭ – تۇركى اكادەمياسىنىڭ قۇرىلۋىن تالاپ ەتىپ وتىر دەپ ويلايمىز. قازىرگى كەزەڭنىڭ رۋحاني تالاپتارىن ورىنداۋ ۇدەسى تۇرعىسىنان ەلباسىنىڭ وسى ءبىر دەر كەزىندە جاسالعان يگى باستاماسىنا ساتتىلىك تىلەيمىز. جانسەيىت تۇيمەباەۆ, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى.