بۇل ءوزى قاي قيال-عاجايىپ ەرتەگىدەن ءۇزىندى دەرسىز؟ ەرتەگىگە بەرگىسىز قاي ەل, قاي قالانىڭ كوشە اتاۋلارى ءوزى؟! وقىرماندى ۇزدىكتىرمەي-اق قويايىن, بۇل – كادىمگى ءوزىڭىزدىڭ سۇيىكتى الماتىڭىز! كادىمگى وزدەرىڭىزگە ەرتەدەن جاقسى تانىس ءارى وتە جاقسى بىلەتىن جاندوسوۆ – شالياپين, ساين – ياساۋي اتتى ءتورت كوشە قامتىپ جاتقان شارشى. بۇل – اۋماقتاعى بۇرىنعى يۋبيلەينىي, نوۆوسترويكا, تسەنترالنايا كوشەلەرى مەن دۋبوك, دۋبوك-2, شكولنىي, شكولنىي-2 شاعىن اۋداندارىنىڭ بۇگىنگى تاڭداعى اۋىستىرىلعان اتاۋلارى. نەبارى سوڭعى ءۇش جىلدىڭ ىشىندە الماتى قالاسىندا 181 كوشە مەن شاعىن اۋداننىڭ اتاۋلارى قازاقشالاندى. شاھار شاھار بولعالى ونىڭ قۇرىلىمدىق عۇمىرىندا ءدال مۇنداي شاراپات ءىس شاپاعات (كوشەلەر) شاشپاعان ەكەن. سول 181 كوشەنىڭ ىشىندە, جوعارىدا ەسكە العانداي, «ەرتەگى» دەگەن كوشەنىڭ عانا اتاۋى جوق, سەنەسىز بە, وزگەسىنىڭ ءبارى بار! وتە ۇلكەن مەگاپوليس الماتىنىڭ قازىرگى جاڭالانعان كوشە اتاۋلارى قىلقوبىز بەن ق ۇلىنشاق, جار-جار مەن دومبىرا, تەكەمەت پەن كيمەشەك, بىلەزىك پەن القيسسا, عالامات پەن عاجايىپ, دولانا, دۋلىعا, ماڭگىلىك ەل, ۇلى دالا... دەگەندەي تىركەسىپ, ءتىزىلىپ كەتە بەرەدى. ءداۋىرى ورلەۋ ۇستىندەگى ۇلتىمىزعا ءتان تەكتىلىك (ونداي كوشەلەر دە بار!) ەمەي نەمەنە بۇل؟! البەتتە, اتاۋلارعا قاتىستى ەجەلگى اكىمشىلىك-اۋماقتىق ءبولىنىستىڭ ءداستۇر تالاپتارى مەن مىندەتتەرى دە كەمەڭگەرلىكپەن (بار!) ساقتالعان, ماسەلەن: شامعون قاجىعاليەۆ, پول گۋردە, فاريدا ءشارىپوۆا, تيموفەي سيدەلنيكوۆ, ومىرزاق سۇلتانعازين, ۆاسيلي بارتولد, بارلىبەك سىرتتان ۇلى... وسى ارادا قانشاما ۋاقىت قاجىماي ۇلاعات كورسەتىپ ەڭبەك ەتكەن ۇلت پەن رۋح جاناشىرلارىنا – ءتىل مەن ونوماستيكا ماماندارىنا, قالالىق ءماسليحاتتىڭ اقجۇرەك تە ارداقتى (ۇشەۋى دە كوشە اتى!) دەپۋتاتتارىنا تەك قانا العىس, قۇرمەت جانە قوشەمەت (بۇرىنعى لادۋشكينا-1, 2, 3) ارناعىڭ-اق كەلەدى!
بۇل ءۇردىستىڭ تاۋەلسىزدىك تاڭىندا باستاۋ العانىن بىزدەر جاقسى بىلەمىز, ءتىرى كۋالارمىز. مير كوشەسىن جەلتوقسان اتاۋىنا اۋىستىرۋ (ول كەزدە قالا اكىمى زامانبەك نۇرقادىلوۆ) تۋرالى شەشىمگە الماتىداعى بۇكىل ورىس ءتىلدى باسىلىمدار, تۇرعىندار ەمەس, دۇرلىگىپ قارسى شىققانى دا ەستە. «كوممۋنيستىكتى – ابىلاي حان, كومسومولدى – تولە بي, سوۆەتتى – قازىبەك بي دەپ اۋىستىردىڭدار, وسىنىڭ ءوزى مەملەكەتتىڭ بيۋدجەتىنە وراسان شىعىن (!) اكەلدى, قابىرعاعا ىلىنەتىن قاڭىلتىر مەتالل ىسىراپقا ۇشىرادى(؟!), مير دەگەن بەيبىتشىلىك قوي, ونى اۋىستىرۋ نە ءۇشىن قاجەت, حالىق بۇعان قارسى» دەگەن قازىنا مەن حالىقتىڭ «قامقورشىلارى» ەرتوقىمىن باۋىرىنا الىپ تۋلادى. شىنتۋايتىندا, ولار جەلتوقسان وقيعاسىن مويىنداعىسى كەلمەگەندەر-ءتىن! قالا اكىمى مەن ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتتارى (ولاردىڭ اراسىندا كەرتارتپالار كوپ ەدى) «ولاي بولسا, ساتباەۆ پەن اباي كوشەلەرىنىڭ ارالىعى, جەلتوقسانشىلاردىڭ رۋحى ءۇشىن جەلتوقسان دەپ اتالادى» دەگەن ۋاجبەن مامىلەگە كەلگەن سىڭاي تانىتتى. باق-تاعى ءدۇمپۋ باسىلدى. ارادا جىل ءوتتى مە, جىل جارىم ءوتتى مە, ايتەۋىر, ۋاقىت ۇتقان قالا باسشىلىعى ارنايى شەشىممەن مير كوشەسىن تۇگەلدەي جەلتوقسان اتاۋىنا ىڭ-شىڭسىز اۋىستىرىپ جىبەردى, «شۋىلداقتار» حابارسىز قالدى. ونداي دا بولعان!
الماتى كوشەلەرى قازىر اباي-ابايا, تولە بي-تولە بي, مامەتوۆا-مامەتوۆا, بايتۇرسىن ۇلى-بايتۋرسىنۋلى سياقتى قوسارلانعان اتاۋلاردان قۇتىلدى. كوشە اتى ءبىرىزدى قازاقشا, ال «كوشە» دەگەن ءسوز عانا ءۇش تىلدە جازىلاتىن جاقسى ءتاسىل شىقتى. كوشە وزگەرتۋ قالا بيۋدجەتىن كەمىرەدى-ءمىس دەگەن ماۋسىمدىق كەسەلدىڭ دە ەمى تابىلعان. قازىر شاعىن ءبىر باسپاحانا ءبىر كوشە ەمەس, ءجۇز كوشەنىڭ اتىن ارنايى ماتەريالعا ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە-اق جازىپ بەرەدى. ءارى وتە ارزان.
...تايبۋرىل كوشەسىنەن جەڭىل كولىككە ءمىنىپ اۋەجايعا بەت الساڭىز, ءال-فارابي داڭعىلىنا تۇسەسىز, سودان 40 مينۋتتا اۋە قاقپاسىنا جەتىپ باراسىز. ەڭ كورىكتى تابيعات (كوشە) اياسى كوكتوبەنىڭ باۋرايىمەن زىمىراپ (ساعاتىنا – 80 كم!) كەلە جاتىپ, ورەنبۋرگسكايا دەگەن كوشەنى قيىپ وتەسىز. قارسى بەتتە ودەسسكايا مەن بريانسكايا كوشەلەرى قالادى... بۇل داڭعىلعا تۇسپەگەن كىسى كەمدە-كەم! ءماسليحات دەپۋتاتتارى مەن بيلىگى زور ءتىل ماماندارى ونى كورمەي جۇرگەن جوق! ەندەشە, وسى ءۇش كوشەنىڭ دە قازاقشالاناتىن كۇنى الىس ەمەس دەگەن ىلتيپاتپەن (كوشە), بۇگىنگى اڭگىمەمىزدى اياقتايىق!
الماتىدان ۇلگى الايىق!
