قازاقستان • 18 قازان، 2019

حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت

141 رەتكورسەتىلدى

«حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى – بۇل ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىنا ارقاۋ بولعان باعىتتاردىڭ ءبىرى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل تۇجىرىمداماسى كوپتەگەن ماسەلەگە قوزعاۋ سالىپ، قالىڭ ەل تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ وتىر.

ءيا، بيلىك بۇقاراعا بارىنشا جاقىن بولۋى كەرەك. شەنەۋنىكتەر الدىنا كەلگەن ادامعا شەكەسىنەن قاراماي، قايتا ماسەلەسىن شەشىپ بەرۋگە ۇمتىلۋى ءتيىس. پرەزيدەنت جولداۋىندا ايتىلعان پىكىر­دى مىنە، وسى ەكى اۋىز سوزگە سىي­دى­رۋعا بولادى. ءبىزدى قۋانتاتىنى، اي­تىل­­عان ءسوز ءىس جۇزىندە دە جۇزەگە اسىپ جاتىر. وعان مىسالدى كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى.

قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى جولداۋىندا مەم­لەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ ءرولىن نى­عايتۋ، ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بو­ستاندىقتارىن قورعاۋ، حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ ماسەلەلەرىن كەڭى­نەن ءسوز ەتتى. جولداۋدا قازىرگى الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايعا جان-جاقتى، تەرەڭ تالداۋ جاساپ قانا قويماي، ونىڭ شەشۋ جولدارىن دا كورسەتىپ بەردى.

پرەزيدەنت ءوز جولداۋىندا سوت پەن قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە، بيزنەستى دامىتۋعا، قارجى رەسۋرستارىن دۇرىس بولۋگە، حالىققا الەۋمەتتىك قول­داۋ كورسەتۋگە، ەل ايماقتارى ارا­سىن­دا­عى تەڭسىزدىكتى جويۋعا جانە حالىقتى تولعان­دىرىپ جۇرگەن باسقا دا ماسەلەلەرگە ەرەكشە كوڭىل ءبولدى. ناقتى مىسالدار كەلتىرىپ، پروبلەمالاردى شەشۋدىڭ ءتيىمدى جولدارىن دا ۇسىنىپ وتىر. مىسالى، «7-20-25» باعدارلاماسىمەن پاتەر الۋ ءۇشىن كوپ بالالى وتباسىنىڭ ايلىق تابىسى 320 مىڭ تەڭگەدەن كەم بولماۋى كەرەك. بۇل تابىسى از وتباسىلار پاتەرگە قول جەتكىزۋى قيىن دەگەن ءسوز. سوندىقتان وسى جىلدان باستاپ «باقىتتى وتباسى» اتتى جاڭا باعدارلاما ۇسىنىلدى. وسى باعدارلاما نەگىزىندە جىل سايىنعى پايىزدىق ۇستەماقى 2 جانە باستاپقى جارنا 10 پايىزدان اسپايدى. بۇل اي سا­يىنعى تولەمنىڭ ارزان بولۋىنا ىقپال ەتىپ، جاعدايى ورتالاۋ وتباسىلاردىڭ باس­پانالى بولۋىنا جول اشادى.

پرەزيدەنت ءبىلىم بەرۋ ىسىنە مەملە­كەتتىڭ دامۋىنداعى ستراتەگيالىق ما­ڭىزعا يە سالا رەتىندە قاراپ، وقۋ­لىق­تاردىڭ ساپاسى، قالا مەن اۋىل مەك­تەپتەرىنىڭ ءبىلىم بەرۋدەگى الشاقتىعى سياقتى ماسەلەلەردى ورىندى كوتەردى. مەم­لەكەت باسشىسى ءبىلىم بەرۋ جۇيە­سىنە كاسىپتىك باعدارلاۋ ساياساتىن ەنگىزۋ­دى، سول ارقىلى ونى ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرا­نىس­تارىنا بەيىمدەۋدى جۇكتەدى. سون­داي-اق پرەزيدەنت جاس مامانداردى اۋىلعا جىبەرۋدىڭ تەتىكتەرىن ويلاس­تىرۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. جوعارى ­وقۋ ورىندارى جۇمىسىنىڭ ساپاسى مەن عىلىمي-زەرتتەۋلەردىڭ تيىمدىلى­گىن ارتتىرۋ ماسە­لەسىن نازاردان تىس قالدىرمادى.

جولداۋدىڭ تاعى ءبىر كوڭىل قۋانتار­لىق تۇسى، ول – پرەزيدەنتتىڭ قوعام مەن بيلىكتىڭ ءوزارا ىقپالداسقان ءىس-قيمى­لىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە ەكپىن بەرىپ، ازاماتتاردى اشىق ديالوگقا شاقىرۋى.

پرەزيدەنت شەشىمىن كۇتىپ تۇرعان ماسەلەلەردى دە قالىس قالدىرعان جوق. مىسالى، سوڭعى 5 جىلدا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى قاجەت ەتەتىندەر 77 مىڭ ادامنان 1،4 ملن ادامعا جەتكەنىن جانە وعان بولىنەتىن قارجىنىڭ 2017 جىلدان باستاپ 17 ەسە وسكەنىن اتاپ ءوتتى.

ەلىمىزدەگى قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ مەن ۇلتارالىق بايلانىستى جەتىلدىرەتىن ءتىل ماسەلەسىنە دە ەرەكشە توقتالىپ، بۇل جونىندە: «ەلىمىز­دەگى ەتنوستىق توپتاردىڭ ءتىلى مەن مادە­نيەتىن دامىتۋعا جاعداي جاساي بەرە­مىز. قازاق ءتىلىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل رە­تىندەگى ءرولى كۇشەيىپ، ۇلتارالىق قاتى­ناس تىلىنە اينالاتىن كەزەڭى كەلەدى دەپ ەسەپ­تەيمىن. بىراق مۇنداي دارەجەگە جەتۋ ءۇشىن ءبارىمىز داڭعازا جاساماي، جۇمىلا جۇمىس جۇرگىزۋىمىز كەرەك» دەدى.

وسى ءتارىزدى وزەكتى، شەشىمىن كۇتىپ تۇرعان ماسەلەلەردىڭ بار ەكەنىن اشىق ايتا كەلە، ولاردى شەشۋدىڭ ۇتىمدى جولدارىن ۇسىنعان مەملەكەت باسشىسى ەندى ۇكىمەت پەن اكىمدەردىڭ قىز­مەتى نەگىزىنەن حالىقتىڭ تۇرمىسىن جاقسارتۋعا قوسقان ۇلەسى بويىنشا باعالاناتىنىن ەسكەرتتى.

ارينە قالىڭ ەلدىڭ جۇرەگىنە جول تابۋ دا وڭاي ەمەس. ول ءۇشىن بيلىك پەن حالىق اراسىندا اشىق ديالوگقا قۇرىلعان التىن كوپىر بولۋى كەرەك. وسى جاعىنا كوبىرەك كوڭىل ءبولىپ جۇرگەن قاسىم-جومارت توقاەۆ كوپ ۋاقىتىن بۇقارامەن كەزدەسۋگە، اشىق-جارقىن پىكىر الماسۋعا، ەلدىڭ جاعدايىمەن جاقىننان تانىسۋعا ارناپ ءجۇر.

ق.توقاەۆتىڭ مەملەكەت باسشىسى رەتىندەگى قىزمەتىنىڭ ەڭ باستى ەرەكشەلىگى – ونىڭ ءار ءسوزى، ءار قادامى، ءار شەشىمى جانە ءاربىر ءىسى ارقىلى حالىققا جاقىنداۋعا ۇمتىلۋى.

پرەزيدەنتتىڭ ۇلىقتاۋ راسىمىنەن كەيىن ارادا ەكى اپتا وتەر-وتپەس ارىس قالاسىندا توتەنشە جاعداي ورىن العانى بەلگىلى. اپات بۇكىل حالىقتىڭ قابىرعاسىن قايىستىرىپ، ونداعان مىڭ ادام باسپاناسىنان ايىرىلىپ، ەۆاكۋاتسيالىق بەكەتتەردى پانالاپ جاتقان قيىن ساتتە ق.توقاەۆ ەلوردادا تىنىش وتىرا المادى. دەرەۋ شىم­كەنتكە ۇشىپ كەلىپ، ەۆاكۋاتسيالىق بەكەتتە حالىقتىڭ جاعدايىن سۇراپ، قامكوڭىل ەلگە باسۋ ايتتى. جارىلىس كەزىندە جاراقات العانداردى ىزدەپ اۋرۋحاناعا باردى، ءالى قاۋىپتىڭ بەتى قايتپاعانىنا قاراماستان اسپاننان سنارياد جاۋىپ تۇرعان، وتقا ورانعان ارىس قالاسىنا بارىپ، جاعدايدى ءوز كوزىمەن كوردى.

قيىن شاقتا جانىنان تابىلعان، ءبىراۋىز جىلى ءسوزىن اياماي سۇيەنىش بولعان پرەزيدەنتكە تەك ارىستىقتار عانا ەمەس، بۇكىل قازاق ەلى ءدان ريزا بولدى. كوپشىلىك «توقاەۆ ارىسقا جاڭادان سايلانعان، وڭ-سولىن ەندى تانىپ كەلە جاتقان پرەزيدەنت رەتىندە بارىپ، ناعىز حالىقتىق كوشباسشى رەتىندە ورالدى» دەپ پىكىر ءبىلدىرىپ جاتتى. بۇگىندە پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ ارىس قالاسىنىڭ تۇرعىندارىنا بەرگەن ۋادەسى ورىندالدى. قالانى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى تولىق اياقتالۋعا جاقىن. بيلىك ەشكىمدى قيىن جاعدايدا قالدىرماۋعا كۇش سالىپ جاتىر.

قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاعى ءبىر كەلەلى، جۇيەلى، ءسوز ەتۋگە تۇرارلىق ءىسى – قارىزدىڭ قۇرساۋىندا قالعان كوپ­­ بالالى وتباسىلارعا جەڭىلدىك جا­سا­­عانى. ياعني، نەسيەسىن تولەي الماي جۇر­­گەن بەس ءجۇز مىڭنان استام قازاق­ستان­­دىقتىڭ قارىزىنا پرەزيدەنت جار­لى­عى­مەن كەشىرىم جاسالدى. بۇل شىن ما­نىندە ەشكىم كۇتپەگەن جەڭىلدىك ەدى. بانك الدىنداعى بەرەشەگىن وتەي ال­ماي جۇرگەن مىڭداعان ادام ءبىر كۇندە موي­نىنداعى قارىزىنىڭ قامى­تىن شەشىپ، جەڭىلدەپ قالدى. وسى ازامات­تار­دىڭ ار­قاي­سىسىنىڭ 300 مىڭ تەڭگەلىك بورىش­تىق جۇكتەمەسى وتەلدى. بۇل ءبىر رەتتىك ءىس-شارا بولعانىمەن، بيلىك حالىقتىڭ بەتالدى قارىزعا باتۋى­نىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا باسقا دا شەشىم­دەر قابىلداپ جاتىر. قازىر تۇتىنۋ­شىلىق نەسيە بەرۋدىڭ تالاپتارىن كۇشەيتۋ، نەسيە بەرۋدىڭ شارتتارىن تۇتىن­ۋشىنىڭ ىڭعايىنا قاراي جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا زاڭ جوبالارى ازىرلەنۋدە.

سونداي-اق قىركۇيەك ايىندا پرەزي­دەنتتىڭ جاستار كادرلىق رەزەرۆىنە ىرىكتەۋ باستالدى. بۇل باستاما بىلىكتى ءارى ءبىلىمدى جاستاردىڭ ەلدى دامىتۋ، مەم­­لەكەتتى باسقارۋ ىسىنە بەلسەندى ارا­­لاسۋىنا جول اشۋىمەن قۇندى. مۇنان بولەك 6 قىركۇيەكتە پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان ۇلت­تىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ال­عاشقى وتىرىسى ءوتتى. وندا ەلدەگى قور­دالانعان پروبلەمالار اشىق تالقىعا سالىنىپ، الداعى رەفورمالاردىڭ جوس­پارىن قۇرۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس باستالدى. ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى – قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستاندى دەموكراتيا داڭعىلىنا قاراي باستايتىن سەنىمدى ءارى توتە جولى دەپ اۋىز تولتىرىپ ايتا الامىز.

جالپى، ازاماتتىق قوعام قالىپتاس­تىرۋدىڭ العىشارتتارى مىنە، وسىنداي ءىس-ارەكەتتەردەن باستاۋ السا كەرەك. كەز كەلگەن ادامعا تەڭدىك تانىتىپ، كەڭدىك كورسەتۋ ەڭ الدىمەن ادامنىڭ سانالىلىعىن بىلدىرەدى. ال سانالى ادامدارمەن ءومىر دە ماندىرەك بولادى. جۇرەكتەرگە جول تابۋ، كىسىنىڭ كوڭىلىنەن شىعۋ – قازاققا ءتان قاسيەت دەسەك، ءبىزدىڭ قازاق وسىناۋ قاسيەتىمەن كوپ نارسەنى وڭتايلى شەشىپ وتىرعان. «جانىمدى الساڭ دا پەيىلىمدى الما» دەگەن قوناقجاي حالىق وسىناۋ كەڭپەيىل كوڭىلىنىڭ، جومارت جۇرەگىنىڭ ارقاسىندا نەبىر اۋمالى-توكپەلى قيىن-قىستاۋ كەزەڭدەردەن امان ءوتتى. قورشاعان ورتاعا قۇرمەتپەن قاراپ، ءبىر-ءبىرىنىڭ جان-جۇرەگىن ايتقىزباي-اق تۇسىنىسەتىن ەلدەردە عانا بەرەكە بولادى. ەندەشە پرەزيدەنت جولداۋى جۇكتەگەن مىندەتتەرگە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ، ونداعى ايتىلعان ءاربىر ءسوزدىڭ استارىنا ءۇڭىلىپ، ماعىناسىنا ءمان بەرەتىن بولساق جانە ونىڭ ورىندالۋىنا ءبارىمىز بىردەي اتسالىسساق، ءبىز ءۇشىن ماڭىزدى قۇجاتتا ايتىلعان «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» بولۋدىڭ دا اۋىلى الىس ەمەس.

 

امان جايىمبەت،

جۋرناليست

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 21

رۋحانيات • كەشە

شاعامان باتىر

تاريح • كەشە

361 ليفت اۋىستىرىلادى

ايماقتار • كەشە

«ءتسۋناميدى» سۇلاتىپ سالدى

كاسىپقوي بوكس • كەشە

استىڭ ءدامىن كەلتىرگەن

ايماقتار • كەشە

سايرايدى بۇلبۇل...

رۋحانيات • كەشە

باعا QR كودتار ارقىلى بەرىلەدى

ايماقتار • 08 جەلتوقسان، 2019

«جەلتوقسانشى» جەتكىنشەك ەسكە الىندى

رۋحانيات • 08 جەلتوقسان، 2019

ۇقساس جاڭالىقتار