پرەزيدەنت جولداۋدا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن جاڭا جوبالارعا باسىمدىق بەرە وتىرىپ, قولداۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىلارى مەن ستۋدەنتتەرى ۇسىنىپ وتىرعان «اۋلادان داستارقانعا دەيىن» جوباسى بىرنەشە قوياندى ءبىر وقپەن اتۋدىڭ ءبىر كورىنىسى سىندى. اتاپ ايتقاندا, ەشقانداي باستاپقى كاپيتالسىز بيزنەس باستاپ, نەبارى 2 ايدىڭ ىشىندە تابىسقا قول جەتكىزۋگە, قۇس شارۋاشىلىعىنىڭ ەكولوگيالىق تازا ونىمدەرىن قولجەتىمدى باعامەن الۋعا, ەڭ الدىمەن اۋىل تۇرعىندارىن تۇراقتى جۇمىسپەن قامتۋعا كومەكتەسەدى. تاعى ءبىر ۇتىمدى تۇسى, بۇل ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وقىتۋشىلارى ءۇشىن – تاعىلىمداما, ستۋدەنتتەرگە – تاجىريبە.
جوبانىڭ اۆتورى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاتۋ پرورەكتورى قايرات ايتۋعانوۆتىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ەكونوميكا فاكۋلتەتى, ۆەتەرينارلىق جانە مال شارۋاشىلىعى تەxنولوگياسى فاكۋلتەتتەرىنىڭ وقىتۋشىلارى جۇرگىزگەن الەۋمەتتىك جوبا 2 ايعا سوزىلماق. وعان قاجەتتى قارجىلىق قۇرال ينۆەستورلار ەسەبىنەن تارتىلدى, ينۆەستور – وسى ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىلارى مەن قىزمەتكەرلەرى. جەرگىلىكتى قۇس فابريكاسىنان 1000 بالاپان ساتىپ الۋعا, وعان بەرىلەتىن ەكولوگيالىق تازا قۇراماجەم, ۆەتەرينارلىق پرەپاراتتار جانە تاعى دا باسقا شىعىنداردى قوسا ەسەپتەگەندە 1 كيلو تازا تاۋىق ەتىن دايىنداۋعا 840 تەڭگە كەتەدى ەكەن. بۇل باعا نارىقتاعىمەن سالىستىرعاندا (1300-1500 تەڭگە) تومەن ەكەنىنە جانە ەت ساپاسىنىڭ جوعارىلىعىنا سەنگەن وقىتۋشىلار جوبا باستالار الدىندا الدىن الا ەتكە تاپسىرىس بەرۋ ارقىلى وزدەرى ينۆەستور بولدى.
ۆەتەرينارلىق جانە مال شارۋاشىلىعى تەxنولوگياسى فاكۋلتەتتەرىنىڭ ستۋدەنتتەرى ساراپتاما جاساۋعا, ءاربىر 10 كۇن سايىن بالاپانداردىڭ سالماعى مەن بويىن ولشەپ, دەنساۋلىعى مەن دۇرىس قورەكتەنۋىن باقىلاپ, جوباعا قاتىساتىن اۋىل تۇرعىنىنا, ياعني تاۋىقتى باعۋشىعا كەڭەس بەرىپ وتىرادى. ەكونوميكا فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرى بولسا قارجىلىق شىعىندارى مەن تاۋەكەلدەرىن ەسەپتەۋگە, نارىقتىق باعامەن سالىستىرۋعا, ەكونوميكالىق تابىستىلىعى مەن تيىمدىلىگىن ەسەپتەۋگە جانە تاعى باسقالارىنا ماشىقتانادى. جوبا تابىستى بولۋى ءۇشىن ارنايى مامان تولىق باقىلاپ وتىرادى. ياعني, جاۋاپكەرشىلىك تەك ءبىر ادامعا نەمەسە تەك تاۋىقتى باعۋشىعا جۇكتەلمەيدى.
اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كاسىپوداق مۇشەلەرى قاراعاندى وبلىسىنداعى نۇرا اۋدانىنىڭ 4 ءۇي شارۋاشىلىعىمەن كەلىسىمشارتقا قول قويىپ, جۇمىستى باستاپ كەتتى. وسىلايشا اۋىلدا جۇمىسسىز جۇرگەن نەمەسە نەگىزگى جۇمىسىنا قوسىمشا تابىس تاپقىسى كەلەتىن ازاماتتارعا ەشقانداي باستاپقى كاپيتال ىزدەمەي, بانكتەن نەمەسە نەسيەلىك سەرىكتەستىكتەردەن نەسيە سۇراماي, كەپىلدىككە ءۇيىن نەمەسە جىلجىمايتىن مۇلكىن تىكپەي-اق ءوز اۋلاسىندا تابىس تابۋعا وسىنداي مۇمكىندىك ۇسىنىلدى. ول ساتىپ اكەلىپ بەرگەن 100 بالاپاندى باعىپ, ەشقانداي xيميالىق قوسپاسىز تازا ەكولوگيالىق قوسپاجەم, دارۋمەنىن بەرىپ, 1 تاۋىقتىڭ سالماعىن كەم دەگەندە 2,5-3 كيلوعا جەتكىزەدى. 10 شاقتى تاۋىق ءولىپ قالعاننىڭ وزىندە 90 تاۋىقتىڭ ارقايسىنان 2,5-3 كيلو الادى. قويىلعان جالعىز تالاپ, ءاربىر 100 تاۋىقتان بارلىعى 150 كيلو ەت وتكىزۋ. ال قالعان تاۋىق ەتى – باعۋشىنىڭ تازا پايداسى, 2 ايدا تاپقان تابىسى.
بۇل جوباعا جەرگىلىكتى باسقارۋشى ورگاندارى, اۋىل اكىمى دە اتسالىسىپ, ءتۇرلى ۇيىمداستىرۋشىلىق شارالارى ارقىلى تۇرعىندارعا تولىق جانە دۇرىس اقپارات جەتكىزۋگە, ازاماتتاردى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋگە تىرىستى. اۋىل اكىمشىلىگى 15 مىڭ بالاپان ساتىپ الىپ, ءتۇرلى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ 13,5 مىڭ بالاپاندى وسىرسە, 33 توننا قۇس ەتىن الادى ەكەن. ەگەر مۇنى ءىرى قارا مال ەتىمەن سالىستىراتىن بولساق, 33 توننا ەت الۋ ءۇشىن 192 باس ءىرى قارا باعۋ كەرەك ەكەن. ال ءبىر ءىرى قارا باعۋعا كەم دەگەندە 2-2,5 جىل ۋاقىت كەتەتىنى بەلگىلى. بۇل جوبا باس-اياعى 2 ايعا عانا سوزىلادى. ءدال وسى قاناتقاقتى باستامانى قاز ءوسىرۋ ارقىلى جالعاستىرۋ دا جوسپارلانىپ وتىر. جوبانىڭ ناتيجەسىنە جەلتوقسان ايىندا, جاڭاجىلدىق مەيرامداردىڭ الدىندا كوز جەتكىزەتىن بولامىز.
قازىر قازاقستاندا تۇتىنىلاتىن قۇس ەتىنىڭ 51%-ى شەتەلدەن يمپورتتالادى. وسىنداي جوبالار ارقىلى ەكولوگيالىق تازا جەم بەرىپ وسىرىلگەن جەرگىلىكتى تازا قۇس ەتىن نارىققا ۇسىنۋ جولعا قويىلسا, يمپورت كولەمىن ەڭ بولماعاندا 10%-عا تومەندەتۋگە بولار ەدى. وسى ءىستىڭ تابىستىلىعى مەن تيىمدىلىگىنە كوز جەتكىزگەن قاتىسۋشىلار ونىڭ الداعى ۋاقىتتا جالعاسىن تاباتىنىنا سەنىمدى.
جالپى, اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتە قولعا الىنعان جوبانىڭ ءتيىمدى جاعى كوپ. بىرىنشىدەن, اۋىل تۇرعىندارىن جۇمىسپەن قامتۋعا كومەكتەسەدى. ەكىنشىدەن, شەتەلدەن كەلەتىن قۇس ەتى يمپورتىن ازايتۋعا, ۇشىنشىدەن, قوسىمشا تابىس تابۋ ارقىلى سالىق بازاسىن قالىپتاستىرىپ, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتى نىعايتۋعا اسەر ەتەدى. جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ارقىلى ساناعا سىڭگەن پاتەرناليستىك پيعىل مەن ماسىلدىقتان ارىلۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى دە انىق. ازاماتتار وسى ارقىلى شاعىن بيزنەسپەن شۇعىلدانۋعا بەيىمدەلەدى. بۇل ءۇشىن نەسيەگە بەلشەدەن باتۋدىڭ دا, باستاپقى قاپيتال ىزدەپ سابىلۋدىڭ دا قاجەتى جوق. كەپىلگە قوياتىن م ۇلىك ىزدەپ تە اۋرەگە تۇسپەيدى. ال ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عالىمدارى مەن ستۋدەنتتەرى پراكتيكالىق تاجىريبە جيناپ, تۇتىنۋشىلارعا ەكولوگيالىق تازا ساپالى ءونىم ۇسىنۋعا مۇمكىندىك الادى.
گۇلجيھان كەڭەسقىزى,
س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاتۋ-دىڭ اعا وقىتۋشىسى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
