مەديتسينا • 18 قازان، 2019

قاتەرلى ىسىكتىڭ الدىن الۋعا بولادى

66 رەتكورسەتىلدى

ادام بالاسى كەيدە قاساڭ، تاپتاۋرىن ويدىڭ قۇربانى بولىپ جاتادى. ماسەلەن، دارىگەر ونكولوگيالىق سىرقات تۋرالى دياگ­نوز قويسا، بويدى ۇرەي بيلەپ، بۇل دۇنيەمەن قوشتاسۋعا دايىندالا باستايدى. ال ۋاقىتىندا سكرينينگتەن ءوتۋ ارقىلى اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا، جازىلۋعا بولاتىنىن ەسكەرە بەرمەيدى.

ساۋ جاسۋشالاردى وبىرلانا جەپ، اعزانى كەۋلەيتىن بۇل دەرتتىڭ ەڭ ءبىر قاۋىپتى تۇسى – العاشقى كەزەڭدە اۋرۋ بەلگىلەرىنىڭ مۇلدە بايقالماۋىندا. سوندىقتان ناۋقاس سىرقاتتانعانىن سەزبەي ۋاقىت وزدىرىپ الىپ، تەك اۋرۋ جانىنا باتا باستاعاندا عانا دارىگەردىڭ الدىنا كەلەدى. ال دەر كەزىندە سكرينينگتەن ءوتىپ، اۋرۋدىڭ العاشقى دامۋ ءورىسىن انىقتاعان جاعدايدا، ودان تولىق جازىلۋعا بولادى. ويتكەنى بۇگىندە قاتەرلى ىسىك دەرتىن كوپتەگەن سوزىلمالى اۋرۋلار ءتارىزدى باقىلاۋدا ۇستاۋعا مۇمكىندىك كوبەيىپ كەلەدى.

تمد ەلدەرى ىشىندە العاش رەت قازاقستاندا دۇنيەجۇزىلىك ونكولوگيالىق سامميت ءوتتى. ەلورداعا الەمنىڭ تۇكپىر-تۇك­پىرى­نەن جينالعان بەلگىلى ونكولوگ­تار اتالعان اۋرۋمەن كۇرەس بارى­سىنداعى ءتيىمدى ءادىس-تاسىلدەرى­مەن، تاجىريبەلەرىمەن ءبولىستى. جا­ھاندىق ءىس-شاراعا كەلگەن مەيماندار اراسىندا بىرقاتار ەلدەردىڭ باسشىلارى، ءبىرىنشى حانىمدار مەن كورولدىك وتباسى مۇشەلەرى، سىرتقى ىستەر جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلەرى بار. سونىمەن 70-تەن استام ەلدىڭ وكىلدەرى جينالىپ، ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى باقىلاۋ سالاسىنداعى 350 كوشباسشى قاتىسقان سامميت اياسىندا كوپتەگەن تىڭ ماعلۇمات ايتىلدى.

قاتەرلى ىسىك – جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارىنان كەيىنگى ءولىم-ءجىتىمى ەڭ كوپ قاۋىپتى دەرت. جەر شارىندا بىلتىر بۇل اۋرۋدان 9،6 ملن ادامنىڭ ءومىرى قيىلدى. الەمدە 18 ملن-نان استام ادامعا اتالعان دياگ­نوز قويىلىپتى. بۇل ەلىمىز ءتارىزدى ءبىر مەملەكەتتىڭ حالقىنىڭ سانىمەن بىردەي. ال 2040 جىلعا قاراي الەمدە جىلىنا 30 ملن وبىر اۋرۋى تىركەلەدى دەگەن بولجام بار.

بۇل سامميت – قازاقستاننىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىندەگى ماڭىزدى تاريحي وقيعا دەسە ارتىق ايتقاندىق ەمەس. دەنساۋلىق ساق­تاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ دۇنيەجۇزىلىك ونكولوگيا كوشباس­شى­لارى ءسامميتىن وتكىزۋ پلاتفورماسى رەتىندە قازاقستاندى تاڭداعان حالىقارالىق وداققا العىسىن ءبىلدىرىپ، ەلىمىزدىڭ 10 جىلدان بەرى UICC مۇشەسى ەكەنىن جانە ونكولوگيالىق اۋرۋلارمەن كۇرەس ماسەلەسى ارقاشان مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك ساياساتىنىڭ باسىم باعى­تى بولعانىن اتاپ ءوتتى. «2018 جىلى تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ جولداۋىندا نۇر-سۇلتان قالاسىندا ۇلتتىق زەرتتەۋ ونكوورتالىعىن قۇ­رۋ­دى تاپسىردى. ماقسات – ونكو­لو­گيالىق اۋرۋعا شالدىققان ناۋقاس­تار­دى ساپالى مەديتسينالىق قىزمەت­پەن قامتاماسىز ەتۋ. قازىر ورتا­لىق­­تىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. بۇل ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى ونكولوگيالىق كەشەن بولادى دەپ جوسپارلانۋدا. سونداي-اق ونكولوگيالىق اۋرۋلارمەن كۇرەس بويىنشا كەشەندى جوسپار ازىرلەندى. ونى جۇزەگە اسىرۋعا 35،1 ملرد تەڭگە ءبولىندى»، دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

ءسامميتتىڭ قۇرمەتتى قوناق­تا­رى­نىڭ ءبىرى – وبىردى باقىلاۋ جونىندەگى حالىقارالىق وداقتىڭ پرەزيدەنتى (UICC)، يوردانيا حانشايىمى دينا مايرەد. ءوز وتباسىندا ۇلى لەيكوزعا ۇشىراپ، ونىڭ ەمدەلىپ جازىلۋىنان كەيىن اتالعان دەرتپەن كۇرەس جولىنا تۇسكەن حانشايىم قازاقستاندا اۋرۋدى ەرتە انىقتاۋ ءۇشىن تەگىن سكرينينگ جۇرگىزۋگە مەملەكەت تاراپىنان قاراجات بولىنەتىنىنە ريزاشىلىق ءبىلدىردى.

– الايدا، ادامداردىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا ءجۇردىم-باردىم قاراۋى، تەگىن تەكسەرۋدەن وتپەۋىنىڭ سالدارىنان اۋرۋدى ەرتە انىقتاۋعا تولىق قول جەتپەي وتىر ەكەن. 15 جىل بۇرىن يوردانيادا وبىر دەرتىن ەمدەۋ جولعا قويىلماعاندىقتان، ناۋقاستار شەتەلگە ەمدەلۋگە باراتىن. ونىڭ ىشىندە قازاقستان دا بار ەدى. ەلىمىزدە بىلىكتى ماماندار مەن قاجەت جابدىقتار بولدى. بىراق اۋرۋ اسقىنىپ، ءتيىمدى ەمدەلە بەرمەيتىن. مەنىڭ بالام اقش-تا، ۇلىبريتانيادا ەم الدى. سول ەلدەردىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنە كەلە، ءبىز مەنەدجمەنتتىڭ اقساپ تۇرعانىن تۇسىندىك. سودان باعىتىمىزدى وزگەرتىپ، ەمدەۋدى دۇرىس جۇرگىزۋگە قول جەتكىزەتىن مەنەدجمەنتكە ءمان بەرگەن ەدىك، ناتيجەسىن بەرە باستادى. ال بۇل سالادا العا ىلگەرىلەگەن امەريكا مەن ەۋروپا ەلدەرىندە ناۋقاستاردىڭ جازىلۋى 80 پايىزعا جەتسە، بىزدە 50 پايىزدان ەندى اسىپ كەلەدى، – دەدى حانشايىم.

بۇگىندە ەلىمىز بويىنشا 18 مىڭ سىرقات ونكولوگيالىق ەسەپتە تۇرسا، جىل سايىن جاڭادان 35 مىڭ ناۋقاس تىركەلەدى ەكەن. وكىنىشكە قاراي، وتاندىق مەديتسينادا ءسۇت بەزى، جاتىر موينى، وڭەش جانە اسقازان، باۋىر، كولورەكتالدى وبىر ءتارىزدى اۋرۋلاردى ەرتە انىقتاۋدا اقىسىز سكرينينگ جۇرگىزىلگەنىمەن، تۇرعىنداردىڭ بۇل رەتتەگى بەلسەن­دىلىگى كوڭىل كونشىتپەيدى. جاڭا­دان باستالىپ كەلە جاتقان ونكو­لو­گيالىق اۋرۋلاردىڭ شامامەن 25 پايىزى سكرينينگ كومەگىمەن انىقتالىپ، شەڭگەل قۇرساۋىنان جىلدام بوساپ شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى ەكەن. سول سەبەپتى ەلىمىزدە ونكولوگيالىق اۋرۋلارمەن كۇرەس جونىندەگى كەشەندى جوسپار اياسىندا ەرلەر مەن ايەلدەرگە ارنالعان تەكسەرۋ كابينەتتەرى اشىلىپ، ونىڭ سانى 539-دان 1284-كە دەيىن ارتتى. 5 جوعارى مامانداندىرىلعان رادياتسيالىق ونكولوگيا ورتالىعى، يممۋنوگيستوحيميا زەرتحانالارى، ونكوورتالىقتار دياگنوستيكالىق جابدىقتارمەن قامتىلعان، بىلىكتى ماماندارعا قوسا پسيحولوگتار مەن الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر دە پاتسيەنتتەرگە كومەككە كەلەدى. ال بىلتىردان باستاپ وتاندىق ونكولوگتار ەۋروپالىق مەديتسينالىق ونكولوگيا قوعامىنىڭ (ESMO) ۇسىنىمدارى بويىنشا جاڭار­تىل­عان حاتتامالار مەن ستاندارتتارعا سايكەس جۇمىس ىستەۋدە.

ەلىمىزدىڭ باس ونكولوگى ديليارا قايداروۆا بايتاق جۇرتىمىزدىڭ سولتۇستىگى مەن شىعىسىندا وبىرمەن اۋىرۋ ۇلەسىنىڭ جوعارى ەكەنىنە توقتالىپ، وسكەمەندە ەرتە دياگ­نوز قويۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبا قولعا الىنىپ، وكپەدەگى دەرتتىڭ الدىن الۋ بويىنشا 900 ادامعا كومپيۋتەرلى توموگرافيا جۇرگىزىلگەنىن، ولاردىڭ ىشىندە 25 ادامدا جاڭادان وبىر ءتۇزىلىسى ءجۇرىپ جاتقانى انىقتالعانىن ايتتى. بۇل شارا سولتۇستىك قازاقستان جانە اقمولا وبلىستارىندا جالعاستى.

زامان مەن ۋاقىت تالابىنا ساي جابدىقتالعان كلينيكالار، بىلىكتى ونكولوگ دارىگەرلەر قاتا­رى كوبەيگەنىمەن، ادامدار ءوز دەن­ساۋ­­لىعىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراماسا، ەلىمىزدە اۋرۋ قۇرىعىنا تۇسەتىندەر ازايمايدى. ارنايى كەشەندى باعدارلاما بويىنشا الداعى 2 جىلدا پەت ورتالىقتارىن اشۋ، يادرولىق دياگنوستيكانى، تەلەپاتولوگيا جانە تەلەكونسۋلتاتسيا جۇيەسىن، وڭالتۋدى جانە پاللياتيۆتىك كومەكتى دامىتۋ، دەربەستەندىرىلگەن مولەكۋلالىق-گەنەتيكالىق تەستىلەۋدى، ونكولوگيادا ەمدەۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ادىستەرىن ەنگىزۋ، ساۋلەلىك تەراپيا پاركىن جاڭارتۋعا بولىنگەن
35 ملرد سومانىڭ حالىق يگىلىگىنە جاراتۋ كوزدەلىپ وتىر. ارينە اۋەلى ارقايسىسىمىزدىڭ ءوز دەن­ساۋ­لىعىمىزعا جاۋاپ­كەر­شى­لى­گى­مىز وتە ماڭىزدى.

ونكولوگ-دارىگەر مۇراتجان ساقتاعانوۆتىڭ ايتۋىنشا، سكرينينگ جۇرگىزىلگەن جىلدار ىشىندە ادامداردىڭ دارىگەرگە كەلىپ قارالۋ مادەنيەتىنىڭ ءبىرشاما وڭ وزگەرىسى بايقالادى. ناتيجەسىندە، ءسۇت بەزى قاتەرلى ىسىگىنىڭ ەرتە انىقتالۋىنىڭ كورسەتكىشى ءوسىپ، 80 پايىزدان استى. ال بۇرىن ءسۇت بەزى وبىرىنا شالدىققان ناۋقاستىردىڭ 44 پايىزى عانا 5 جىل ءومىر سۇرەتىن. قالعان ناۋقاستار ومىرىمەن قوشتاسۋعا ءماجبۇر بولاتىن. دارىگەرلەرگە «سكرينينگ اۋرۋدى انىقتاۋ ءۇشىن كەرەك، ال ونى بولدىرماۋدىڭ جولدارى قانداي؟» دەگەن كوكەيدەگى ساۋالدى دا ىرىكپەدىك. اۋرۋدىڭ ەرەكشەلىگى سوندا، پاتسيەنت سىر­قات­تان جازىلعانىمەن ونىڭ اعزا­سىن­داعى جاسۋشالاردا بۇل اۋرۋ­مەن اۋىرعانى تۋرالى اقپارات ساقتالادى دا، ءبىر قولايلى كەزدە قايتا جاندانۋى ىقتيمال. ال نەگىزىنەن دەرتكە بوي الدىرماۋدىڭ بىرنەشە جولى بار. بۇل كەز كەلگەن قيىندىقتا كۇيزەلىسكە ءتۇسىپ كەتپەۋ، اس ءىشۋ، تاماقتانۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ، اۋرۋ تۋدىراتىن ءتۇرلى ۆيرۋستان ساقتانۋ نەمەسە وعان قارسى ەكپە جاساتۋ دەيدى ماماندار. ماسەلەن، اسقازان وبىرىن تۋدىرۋعا حەليكوباكتەرلەر، با­ۋىر ىسىگىن گەپاتيت س، ب تۇرلەرىنىڭ قوزدىرۋشىلارى، جاتىر موينى وبىرىنا پاپيللوما ۆيرۋستارى سەبەپشى بولادى. سوندىقتان اكادەميك تورەگەلدى شارمانوۆتىڭ دۇرىس تاماقتانۋ جونىندەگى كەڭەستەرىنە بار قازاقتىڭ قۇلاق اسقانى ابازال. حالقىمىز «اۋرۋ – استان» دەپ بەكەر ايتپاعان، سىزدەر، ەلگە دۇرىس اقپارات بەرىپ، ونكواۋرۋدىڭ ۇكىم ەمەستىگىن جەتكىزىڭىزدەرشى»، دەيدى دارىگەرلەر قاۋىمى.

سامميت اياسىندا قازاقستان، «مەرك بيوفارما» جانە «اتسينو» فير­ماسىنىڭ وكىلدەرى اراسىن­دا ۇزاقمەرزىمدى ۇشجاقتى مەمو­ران­دۋمعا قول قويىلدى. ءۇش بلوك بويىنشا ستراتەگيالىق دامۋعا – دەنساۋلىق ساقتاۋ ماماندارىن وقىتۋ، دياگنوستيكانىڭ سوڭعى تا­سىلدەرىن قولدانۋ، سونداي-اق پا­تسيەنت­تەردى زاماناۋي جانە وڭ­تاي­­لى ەمدەۋدى قاراستىرعان مەمو­راندۋمعا ەلىمىزدىڭ اتىنان دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ەلجان ءبىرتانوۆ، «مەرك بيوفارما» كومپا­نياسىنىڭ تمد ەلدەرى بويىن­شا ديرەكتورى رودجەر ەليا، سونداي-اق «اتسينو كاز» جشس («اتسينو» كومپانيالار توبى) باس ديرەكتورى ليۋدميلا جانگەلدينا قول قويدى.

ە.ءبىرتانوۆ قاتەرلى ىسىكتى دياگ­نوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدىڭ حالىق­ارا­لىق، ۇلتتىق ستاندارتتارىن قامتاماسىز ەتۋ جانە ساقتاۋدا، ىسىك­تەردى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋ­دىڭ يننوۆاتسيالىق تاسىلدەرىن ەنگىزۋ­دە، سونداي-اق دارىگەرلەر مەن ونكولوگيالىق قىزمەتتىڭ باسقا دا قىزمەتكەرلەرى اراسىندا ىسىكتەردى دياگنوستيكالاۋ مەن ەمدەۋدە سينەرگيانى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ىنتىماقتاستىقتى كەڭەي­تۋگە ەلىمىزدىڭ مۇددەلى ەكە­نى­نە توقتالدى.

«قازاقستاندا جىل سايىن ونكو­لو­گيالىق اۋرۋعا ۇشىراعان ناۋ­قاس­تاردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. وبىر اۋرۋىنا شالدىققاندار بويىنشا 50 ەلدىڭ قاتارىندامىز. سوندىقتان دا كادرلىق الەۋەتتى دامىتۋ جانە ونكولوگياعا قا­تىس­تى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ جاڭا شەشىمدەرىن ىزدەۋ ءبىز ءۇشىن ما­ڭىز­دى» دەدى مينيستر. ال ر.ەليا «مەرك بيوفارما» كومپانياسى ونكولوگيالىق اۋرۋلارعا قارسى كۇرەس جونىندەگى مەملەكەتتىك باستامالاردى قولدايتىنىن ايتا كەلە، كەلىسىمنىڭ شارتتارىنا سايكەس، تاراپتار عىلىمي قوعامداستىقتى، جاڭا پروبلەمالارمەن اينالىساتىن دەنساۋلىق ساقتاۋ ماماندارىن جانە وسى پاتولوگيادان زارداپ شەگەتىن پاتسيەنتتەردى بىرىكتىرۋگە باعىتتالعان بىرلەسكەن ءىس-شارالار وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن جەتكىزدى. سونداي-اق بولاشاقتا ىنتىماقتاستىقتىڭ ونكولوگيا سالاسى بويىنشا عانا ەمەس، ىرگەلى جانە كلينيكالىق مەديتسينانىڭ باسقا باعىتتارىندا دا دامۋىنا مۇددەلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

قايتا ورالعان قۇمارشىق

ايماقتار • كەشە

حازىرەتتەر قازىناسى

رۋحانيات • كەشە

زاڭ كەرەك!

ەكولوگيا • كەشە

يت جۇگىرتىپ، قۇس سالدى

ايماقتار • كەشە

سەنىم ءھام سەرپىن

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار