...اسەرىمەن بولىسەدى
ابايدى وقى, ەرىنبە!
جاراتىلىستىڭ قۇپياسىنا, تابيعات پەن قوعامنىڭ, ادام مەن زاماننىڭ سىرىنا تەرەڭ بويلاعان ويشىل اباي قازاق دالاسىندا شام-شىراقتاي ساۋلە بولعان دانىشپان اقىن.
وسىعان وراي اقتوبە قالاسىنداعى ساعي جيەنباەۆ اتىنداعى وبلىستىق جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى ءداستۇر بويىنشا قالا تۇرعىندارىنا ارناپ ساياباقتا «ابايدى وقى, ەرىنبە!» اتتى پوەزيا ساعاتىن وتكىزدى. ونداعى ماقسات – قازاقتىڭ ۇلى اقىنى, كومپوزيتور, فيلوسوف, قازاق جازبا ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى جانە ونىڭ العاشقى كلاسسيگى ابايدىڭ شىعارماشىلىعىن جاستارعا تەرەڭنەن تانىستىرىپ, كىتاپتارىنا شولۋ جاساۋ, قارا سوزدەرىنە توقتالۋ بولدى. اباي اتامىزدىڭ ۇستانعان مۇراتى – ادامشىلىقتى بۇزباۋ, ادامگەرشىلىك ىزگىلىك قاسيەتتەردى جوعارۋ كوتەرۋ, ادام دەگەن ارداقتى اتقا ساي بولۋ. كىتاپحاناشىلاردىڭ دا مىندەتى – وسى قاسيەتتەردى جاس ۇرپاق بويىنا دارىتۋ بولىپ تابىلادى.
ساياباقتا تاقىرىپقا ساي كىتاپ كورمەسى ۇيىمداستىرىلىپ, كورمەدە ابايدىڭ العاشقى شىققان ەڭبەكتەرى, شەت تىلدەرىنە اۋدارىلعان تۋىندىلارى, ول تۋرالى جازىلعان ادەبيەتتەر مەن مەرزىمدى باسىلىمدار قالا تۇرعىندارىنا ۇسىنىلدى. شاراعا قىزىعۋشىلىق تانىتقان قالا جۇرتشىلىعى اباي قۇنانباەۆتىڭ ولەڭدەرىن, قارا سوزدەرىن وقىدى. كىتاپحاناشىلار ۇلى اقىن تۋرالى اقپارات بەرىپ, شىعارمالارىن وقۋعا ۇسىندى. ۇلى اقىننىڭ ادامزاتقا قالدىرعان سارقىلماس مول مۇراسىمەن تانىسقان وقىرمان ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى.
التىنگۇل ەرمەكباەۆا,
اقتوبە وبلىستىق س.جيەنباەۆ اتىنداعى جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى
...ءۇمىت ارتادى
قارتتارىم امان-ساۋ ءجۇرشى
وڭىرىمىزدە 84 مىڭعا جۋىق اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ باسىن قوسىپ وتىرعان ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ مۇشەلەرى جۋىردا تايىنشا قالاسىندا ورنالاسقان قارتتار ۇيىندە بولىپ قايتتى.
امانگەلدى كەنجەعوزينوۆ جەتەكشىلىك ەتەتىن الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق ماسەلەلەر جونىندەگى تۇراقتى كوميسسيا وكىلدەرى ءارتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى قارتتار ۇيىندە تاعدىرلارى توعىسقان ادامداردىڭ جاعدايىمەن جان-جاقتى تانىستى. 2006 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان “نادەجدا” قارتتار ۇيىندە ءبىر جۇزدەن استام جالعىزىلىكتى جاندار تۇرادى. بۇل ۇجىمعا ابىرويلى دا قاجىرلى ەڭبەك پەن قايتپاس قاجىرلىلىق, جىلى مەيىرىمدىلىك ءتان. توزىعى جەتكەن عيمارات كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتىپ, اۋلادا اعاشتار, گۇلدەر جايقالا ءوسىپ تۇر. جاۋاپتى قىزمەتتىڭ تىزگىنى بايىرعى ۇستاز نينا پوپوۆاعا سەنىپ تاپسىرىلعان.
كىرسە شىققىسىز مەكەمەدە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ تولىق شەشىلگەنى ءتانتى ەتەدى. بولمەلەر ەكى ادامعا لايىقتالعان. ارقايسىسىندا جەكە جۋىنۋ ورنى, بۇدان بولەك قوعامدىق مونشا بار. بەس دارىگەر, مەيىربيكەلەر, سپورتتىق ترەناجەر زالىنداعى نۇسقاۋشىلار قاريالارعا قالتقىسىز قىزمەت ەتەدى. زەرتحانالىق سىنامالاردىڭ وسى جەردە الىنۋىنا بارلىق مۇمكىندىكتەر تۋدىرىلعان. قارتتار ءۇيى جانىنداعى جىلىجايدا كوكونىس, جەمىس-جيدەك كوپتەپ وسىرىلەدى. كەڭ اۋلادا ورنالاسقان قازاقتىڭ كيىز ءۇي جيھازى الىستان كوز تارتسا, ءدال توردە قاسيەتتى قۇران كىتابى مەن تاشپيىق ءىلۋلى تۇر. جاسىل جەلەك, سۋبۇرقاق, گۇلزارلار كوزدىڭ جاۋىن الادى. ءتىپتى قىرعاۋىل, باسقا دا قۇستار وسىرىلەدى ەكەن.
كوميسسيا مۇشەلەرى كىتاپحاناعا ەلۋ شاقتى كىتاپتى سىيعا تارتتى. قارتتارىم امان-ساۋ ءجۇرشى, دەگەن يگى تىلەكپەن قيماي قوشتاستى.
جانگەلدى ءتاجين,
وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
تايىنشا اۋدانى
ء…ۋاج ايتادى
اتا-تەگىمىزدى قازاقيلاندىرايىق
ەگەمەن ەل بولىپ ەتەك-جەڭىمىزدى جيناعالى بەرى ءتىلىمىز مەملەكەتتىك مارتەبە الىپ, ارنايى ءتىل تۋرالى زاڭ قابىلداندى. تاۋەلسىزدىك العان سوڭ كەيبىر ازاماتتار بۇرىنعى كەڭەس زامانىنداعىداي اتا-تەگىن پالەنشيەۆ, تۇگەنشيەۆا بولىپ جازۋدى قۇپتاسا, كەيبىرى « ۇلى, قىزى» دەپ جازۋدى ادەتكە اينالدىرا باستادى. بۇل ءۇردىس كەلەشەكتە جالعاسسا نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى. كەيبىر ازاماتتار – اتا-تەگىن تۇرىكشە جازۋعا داعدىلانىپ العان. ءدىن سالاسىندا ىستەيتىندەر دە تۇرىكشە اتا-تەگىن جازدىرماسا دەگەن تىلەك. ەرتە زاماندا قازاقتار بەكمۇراتتىڭ بەكتەمىسى, اقارىستىڭ الپامىسى دەپ ءبىر-ءبىرىن اتاعان. قازىرگى 21 عاسىردا داريعا تىلەندى كەلىنى دەپ جازىلعانىن ءوز باسىم قۇپتايمىن.
«اۋرۋ قالسا دا, ادەت قالمايدى» دەگەن ناقىل ءسوز بار, جاستارىمىز تۇرىكشە جازۋدى جاقسى كورە مە, الدە داعدىسى ما, اتى-ءجونىن تۇرىكشە جازۋدى ادەتكە اينالدىرىپ العان.
زامانداستارىم – اتا-تەگىمىزدى قازاقيلاندىرىپ, جاس جەتكىنشەكتەرىمىزگە ۇلگى-ونەگە كورسەتەيىك.
ەرداحمەت دوستەمەس ۇلى,
جامبىل وبلىسى,
مويىنقۇم اۋدانى,
شىعاناق اۋىلى
...ۇلگى تۇتادى
ۇلىلاردى ۇلىقتاعان
«ەلسانا» رۋحانيات كلۋبىنىڭ «التىن ايماق» جوباسى اياسىندا «بابالار اماناتى» تاريحي تانىمدىق ەكسپەديتسياسى ۇيىمداستىرىلدى.
ەكسپەديتسيا مۇشەلەرى قازاق ادەبيەتىنە ايرىقشا ءىز قالدىرعان, زار زامان اقىنى اتانعان مۇرات موڭكە ۇلىنىڭ زيراتىنا باردى. مۇرات اقىن ءوزى عۇمىر كەشكەن كەزەڭدى جىرىنا ارقاۋ ەتىپ, ەلدەگى احۋالدى تەرەڭ تولعانىسپەن قابىلدادى. مۇراتتىڭ ء«ۇش قيان», «سارىارقا» ءتارىزدى شىعارمالارى ەلدىك مۇراتقا نەگىزدەلىپ جازىلدى. مۇرات ولەڭدەرىندەگى ەتنوگرافيالىق دەرەكتەرگە قايران قالۋعا بولادى. ەكسپەديتسيا باعىتى قاروي جازىعىندا دامىل تاپقان مالايسارى بي مەن ماحامبەت بابامىزدىڭ كەسەنەسىندە بولدى. ماحامبەت بابامىزدىڭ رۋحتى ولەڭدەرى وقىلىپ, مالايسارى ءبيدىڭ سىرىم باتىرعا بەرگەن باتاسى ويعا ورالدى.
«بابالار اماناتى» تاريحي-تانىمدىق ەكسپەديتسياسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – تاريحي تۇلعالارىمىزدى جاس ۇرپاققا تانىستىرۋ, وشپەس ەرلىكتەرى مەن ۇشان-تەڭىز ەڭبەكتەرىن جۇرتشىلىققا ناسيحاتتاۋ بولىپ سانالادى. ەكسپەدپيتسيا قۇرامى باتىس قازاقستان وبلىسى, بوكەي ورداسى اۋدانىندا دامىل تاپقان جاڭگىر حان بوكەي ۇلىنىڭ, كۇيشى داۋلەتكەرەي شىعاي ۇلىنىڭ, عالىم-ەتنوگراف مۇحامەد- سالىق باباجانوۆتىڭ كەسەنەسىنە بارىپ, دۇعا باعىشتادى. بوكەي ورداسىندا ورنالاسقان تاريحي-مۋزەي كەشەنىنە بارىپ, كونە جادىگەرلەرمەن تانىستى. مۋزەي كەشەنى اۋماعىندا قايتا جاڭعىرتىلعان «جاڭگىر حان» قۇدىعىمەن تانىستى. باتىس قازاقستان وبلىسى, جاڭاقالا اۋدانىندا ورنالاسقان قۇرمانعازى بابامىزدىڭ شاكىرتى مامەن مۇرات ۇلى مەن بەلگىلى ءارتىس, پروفەسسور تۇياقبەردى شامەلوۆتىڭ كەسەنەسىندە جازىلعان تىڭ دەرەكتەرمەن تانىستى.
ادىلبەك ومىرزاقوۆ,
«التىن ايماق» جوباسىنىڭ جەتەكشىسى
