ءسوز سويىل №87

13 قىركۇيەك، 2019

سوز سويىل №87

9163 رەتكورسەتىلدى

بىردە...

بىر كۇنى شەرحان مۇرتازا نابيدەن ابۋتاليەۆ ەكەۋى كەلە جاتىپ بايانعاليمەن كەزدەسەدى. سوندا بايانعالي ءىنىسىن «؛پالۋان»؛ دەپ ەركەلەتەتىن شەرحان:

&ndash؛ ءاي، پالۋان، وسى سەن جۇرتتىڭ ءبارىن ساباپ ءجۇرسىڭ عوي، مىنا نابيدەندى ساباپ بەرشى، &ndash؛ دەيدى.

ونىڭ سوزىنە نارازىلىق بىلدىرگەن نابيدەن: «؛نەگە مەنى سابايدى، ول مەنىڭ ءىنىم، مەن ونىڭ اتاسى سەگىز سەرىنى جازعانمىن»؛، - دەپ، وزىنە تارتادى. بايانعالي ەكى اعاسىنىڭ الدىندا تۇرىپ: «؛قالاي سابايمىن، شەراعا؟»؛ - دەيدى.

سوندا شەرحان:

&ndash؛ مىنانى ساباۋ كەرەك. بۇل «؛سق»؛-دا مەستكوم بولعان. سوندا: «؛سق»؛-دا نە كوپ، سالىق كوپ»؛، - دەپ وتىراتىن. ءبىر جولى «؛كارتوپ اكەلىپ بەرەمىن»؛ دەپ ەلدىڭ اقشاسىن، قابىن جيناپ الىپ، سوڭىنان ءبارى جايىمەن قالعان. سوسىن قابىرعا گازەتىنە ولەڭ شىعارعانبىز:

«؛جىلۋ جيناپ ءار ۇيدەن،

كەتىپ ەدىڭ، نابيدەن.

كارتوپ تا جوق، قاپ تا جوق،

اتاڭا نالەت، نابيدەن!»؛ &ndash؛ دەپ! مۇنى سول ءۇشىن ساباۋ كەرەك!

سودان «؛نابيدەن قۇرداسىمدى سابا»؛ دەپ، تاعى كەزدەسكەندە ايتادى. ءۇشىنشى جولى توپتىڭ كوزىنشە شەرحان مۇرتازا بايانعاليعا ازىلدەپ:

&ndash؛ ءاي، پالۋان، سەن مەنىڭ ءبىر تاپسىرمامدى ورىندامادىڭ عوي. اناۋ نابيدەندى ءبىر ساباپ بەر دەدىم، ساباماي ءجۇرسىڭ. ءبىر بابىڭدا جۇرگەندە قولىڭا ءتۇسىپ قالسا، سۇيكەپ جىبەرسەيشى، &ndash؛ دەپ، تاعى ايتادى.

سوندا بايانعالي:

&ndash؛ شەراعا، ءۇش ايتتىڭىز عوي، ەگەر وفيسيالنىي جاعىن موينىڭىزعا الساڭىز، مەن سىزگە نابيدەن تۇگىلى، عابيدەندى ساباپ بەرەيىن! &ndash؛ دەگەن ەكەن.

***

بەلگىلى جازۋشى بايانعالي ءالىمجان الماتىدا قىزمەت ىستەپ جۇرگەندە ماسكەۋدە وقيتىن موڭعول ەلىنىڭ جازۋشىلارى جاعدالىن لحاگۆا، گۋنسەن ەكەۋىن حالىق جازۋشىلىعى جەتىستىكتەرىنىڭ كورمەسىنە قىدىرتىپ اپارادى. سوندا سارىق قويلاردىڭ بەتتەرى بەرى قاراپ تۇسكەن سۋرەتىن كورىپ، ەكى قوناقتىڭ ءبىرى:

&ndash؛ پوچەمۋ تاك سنيمالي؟ گدە كۋرديۋك؟ &ndash؛ دەپ سۇرايدى. ونىڭ قازاقتىڭ قۇيرىقتى قويلارىن ىزدەپ تۇرعانىن تۇسىنگەن بايانعالي:

&ndash؛ ناشي وۆسى سيۆيليزوۆاننىە، گوستيام نە پوكازىۆايۋت زاد! &ndash؛ دەگەن ەكەن.

***

جازۋشىلار وداعى ءۇيىنىڭ استىڭعى قاباتىنداعى «؛قالامگەر»؛ ءدامحاناسىندا ادەبيەت سىنشىسى تولەگەن توقبەرگەنوۆ بايانعاليمەن كەزدەسىپ قالادى. ول كەزدە بايانعاليدىڭ «؛جۇلدىز»؛ جۋرنالىنا جۇمىسقا جاڭا تۇرعان ۋاقىتى ەكەن. سوندا تولەگەن قارلىعىپ شىعاتىن داۋسىمەن بايانعاليعا: ء«؛اي، «؛جۇلدىزعا»؛ كەلدىڭ... «؛جۇلدىزعا»؛ كەلدىڭ... «؛جۇلدىزعا»؛ كەلدىڭ... ەندى ارتىڭدى قىسىپ ءجۇر!»؛ - دەپتى، يىعىنان جۇدىرىعىمەن قويعىلاپ تۇرىپ.

بايانعالي اعاسىنا قاراپ:

«؛ويباي، توكە-اۋ، جەردە قىسپاعان ارتتى جۇلدىزعا شىققاسىن قىسقان ۇيات ەمەس پە؟»؛ - دەگەن ەكەن.

كورگەن بىلگەنوۆ

نۇر-سۇلتان

 ؛

بالا باقشا &ndash؛ شالا باقشا

بىزدە دە بالا باقشا بار،

سابيلەر كەلىپ «؛باق»؛ سانار،

عيماراتى كوز تارتىپ،

ايتا المايسىڭ ءسوز دە ارتىق.

ال ىشكى جۇمىسى &ndash؛

كوڭىلدى «؛كوجە»؛ قىلدى دۇرىسى...

بىر بالا جاۋ-جاعالاس جىلاپ جاتىر،

بىر بالا جەر ءسۇزىپ قۇلاپ جاتىر،

بىر بالا سىنعان ويىنشىقتى

وزىنشە تۇزەپ قۇراپ جاتىر.

تاربيەشى قىز ۇيالى تەلەفونمەن

وز قۇلاعىن ءوزى «؛بۇراپ»؛ جاتىر.

بىر بالا مامالاپ، پاپالاپ

شالقاقتاعانى شاتاق-اق،

سول كەزدە بارىپ شارت ەتتى،

ماي قۇيرىقتان شاپالاق.

...سوسىن تۇسكى استى،

كورگەندە، بالا دا بولسا ءتۇس قاشتى،

ونىسىن كوبى ىشپەدى،

قاسىقتى قۇر تىستەدى،

سەبەبى، جىلانقاراق قاتىعى جوق،

دام-تۇزى تاتىمى جوق...

ال بالا باقشا باستىعى:

«؛سابيدىڭ ءتىل سىندىرار،

«؛انگلييسكييگە»؛ قۇلشىندىرار &ndash؛

كوكتەن ىزدەدىك، جەردەن ىزدەدىك مامان جوق،

لوندوننان شاقىرتپاساق ادام جوق،

كۇندە ءبىر كوميسسيا،

وتىرمىز الاڭ بوپ...»؛ &ndash؛

دەپ ءوزى دە مىرس ەتتى،

اقىلى ايران بوپ «؛سىر شەرتتى»؛،

كەشكىسىن بارلىق بالاقاي &ndash؛

«؛ۇيگە كەتتى الاقاي...»؛

***

بىزدە وسىنداي بار بالا باقشا،

شارۋاسى شاتقاياق شالا باقشا.

وزىمنەن ءوزىم شوشىدىم...

ورتالىقتا اعامىزدىڭ ءۇيى بار،

بىر قالانى ساتىپ الار كۇيى بار.

قۇداي ءوزى كوپسىنبەسىن بۇل كۇندە،

نەبىر ۇلكەن شەندىلەر دە سىيىنار.

قاراپايىم شارۋا ەدىم اۋىلدا،

ۇيرەنشىكتى قارلى بوران، داۋىلعا.

سالەم بەرە «؛اعا-جەڭگە»؛ دەپ كەلدىم،

قانداي ادام شىداي الار باۋىرعا.

ۇي قىزمەتشى ايەل ءبىزدى «؛باپتادى»؛،

داستارقاندا قارا ناننىڭ قاتقانى.

«؛اۋىلدا وستىك...»؛ دەپ شالقىدى اعامىز،

ال، بالاسى قازاقشا ءتىل قاتپادى.

بۇل اعامىز نەسىبەسى حالىقتان،

«؛كرەديتپەن»؛ جان ەمەس-تى تارىققان.

«؛جەمقور»؛ دەيدى قىزعانىشپەن بىرەۋلەر،

«؛ۇزىنقۇلاق»؛ سىعالاسىپ «؛جابىقتان»؛.

«؛بۇگىن كەشكە توي بار ەدى شاقىرعان،

اكىم ادام «؛ارۋاعىمەن»؛ اقىرعان.

قاينىم ەندى تاعى بىردە كەلەرسىڭ،

اينالايىن «؛تورەجانداي" اتىڭنان...»؛

دەپ، جەڭگەمىز كوتەرە الماي دەنەسىن،

ەلەستەتىپ «؛مۇزدى مۇحيت»؛ كەمەسىن،

«؛كەت»؛ دەگەندى جۇقالاپ-اق ءبىلدىردى،

بۇدان وزگە ءبىز «؛بايعۇسقا»؛ نە دەسىن.

ون ءتورت بولمە «؛كاتەج»؛ ۇيگە سىيمادىق،

شىعا بەردىك ء«؛تاتتى»؛ سوزگە يلانىپ.

بىز كەتەردە ىلعي شەندى قوناقتار،

كەلىپ جاتتى»؛، «؛قوش كەلدىڭ»؛ دەپ سىيلانىپ.

«؛كەلدىك بىزدەر ۇيىنە دوس-تانىستىڭ،

قۇدالارداي قۇشاقتاسىپ تابىستىم.

ۇش-تورت بالا جۇگىرىپ كەپ قول بەردى،

يەلەرى كۇلكى-بازار شابىستىڭ.

ۇش-اق بولمە ءۇيى بار-دى دوسىمنىڭ،

قالجىڭ-قارماق اڭگىمەگە قوسىلدىم.

اعامىزدىڭ ءۇيى بار دەپ ايتپادىم،

ويلاسام-اق وز-وزىمنەن شوشىندىم...

ازىربايجان قونارباەۆ،

ماڭعىستاۋ وبلىسى ؛

 ؛

*شىمشىمالار

ەسەپقۇمار

ەسەپپەن ءجۇرىپ، ؛

 ؛ەسەپپەن كۇلەدى،

 ؛قۋلىق-سۇمدىقتىڭ نەشە ؛

اتاسىن بىلەدى.

 ؛وز شارۋاسىن تىندىرىپ ؛

العان سوڭ،

 ؛جۇدىرىعىن كورسەتىپ، ؛

 ؛بىلەگىن تۇرەدى.

ەكى ءجۇزدى

كوزىڭە ماقتايدى،

 ؛شىعا سالا «؛وتتايدى»؛.

ايار

اۋىر ءىس بولسا ايانا قالادى.

 ؛ەكى ءبۇيىرىن تايانا قالادى.

جەبىر ساتۋشى

«؛بۇيىرتقانى»؛ دەپ قويىپ،

 ؛جۇرىپ جاتىر «؛جەپ»؛ قويىپ.

بەكادىل سەمقۇل

قاراعاندى ؛

 ؛

*اۋىلدىڭ ايتقىشتارى

رەسپۋبليكالىق «؛Egemen Qazaqstan»؛ گازەتىنىڭ اقمولا وبلىسىنداعى ءتىلشىسى بايقال ءبايادىلدىڭ ورايى كەلگەندە ويىپ تۇسەر ايتقىشتىعى بار ەكەندىگىن بىرەۋ بىلسە، بىرەۋ بىلمەس. ءبىز ءار جەردە قولما-قول ايتىپ سالعان ورىندى سوزدەرىن وقىرمانعا ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.

حالىقتىڭ جايىن كىم ويلار؟

جۋرناليستىڭ جول ساپارى تاۋسىلعان با؟ گازەتتىڭ تاپسىرماسىمەن كۇزدىڭ سوڭى، قىستىڭ باسى دەگەندەي ءولىارا شاقتا اۋدانعا بارىپتى. اۋدان اكىمىمەن كىرەبەرىستە جولىققان. اكىمدىكتىڭ الدى شىڭىلتىر مۇز، تاعالاعان ات تايىپ جىعىلاتىن كوكتايعاق بولسا كەرەك. الدەبىر اق شاشتى كەيۋانا كوكتايعاقتا ءىلبىپ باسىپ، قولىنداعى تاياعىن دەمەۋ قىلىپ، قالت-قۇلت ەتىپ كەلە جاتادى. اسىعىس سىڭايلى. بولمادى. كوسەنىڭ يەگىندەي جىلتىراعان كوك مۇز كەيۋانانى الىپ جىقتى. قىسقا، جىڭىشكە تاياق اجەيدىڭ ەكپىنىمەن كوك مۇزعا تايىپ، بىرەر مەتر كوتەرىلىپ بارىپ قۇلادى. سول كەزدە اۋدان اكىمىنە بىلاي دەپتى:

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ەسىكتىڭ الدى كوك تايعاق،

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ جارىتپاس اكىم كوپتى ويلاپ.

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ءبىر اجەي، انە، جىعىلدى،

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ تاياعى ۇشتى كوككە ويناپ.

 ؛

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ مۇزداققا سوعىپ اق باسىن،

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ مەرتىگىپ بايعۇس جاتپاسىن.

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ حالىقتىڭ قاتتى قارعىسى،

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ءبىر كۇنى سەنى اتپاسىن.

&ndash؛ تەك، &ndash؛ دەپتى اۋدان اكىمى، &ndash؛ قارعىس الىپ كورگەم جوق. ايتاتىندارى تەك العىس.

&ndash؛ بۇل اۋدان ساعان باق مەكەن،

الدىڭنان شىراق جاق مەكەن.

جىعىلسا دا العىس ايتاتىن،

اۋدانىڭ ءتىپتى جاقسى ەكەن، &ndash؛ دەپتى جۋرناليست.

 ؛

سارقىت

بۋرابايدىڭ باۋرايىندا يت ؛ باسىنا ىركىت توگىلگەن ۇلان-اسىر توي. كوز بايلانىپ، ەلدىڭ ىرگەسى سوگىلە باستاعان كەزدە مەيرامحانادان بۋسانىپ ەكى اقساقال شىعادى. ەسىمدەرىن جالپاق جۇرت تانيتىن، كەشەگى پارتيا قىزمەتكەرلەرى. ەل باسقارعان، ۇلىسقا ۇلگى كورسەتەتىن ازاماتتاردىڭ قولدارىندا ەكى-ەكىدەن ءتورت پاكەت سارقىت. جەڭگەيلەر كەلمەگەسىن سولاردىڭ مىندەتىن اتقارىپ، بورىشىن وتەپ قايتپاق.

 ؛ &ndash؛اۋ، &ndash؛ دەيدى ءبىرى ەكىنشىسىنە، &ndash؛ بايقال بۇگىن ساعان تيىسپەدى عوي.

 ؛&ndash؛ نەگە تيىسەدى، &ndash؛ دەيدى ەكىنشىسى، &ndash؛ بۇل &ndash؛ مەنىڭ ءىنىم. وسىدان ءتيىسىپ كورسىن، جاعاسىن جىرتامىن.

سوندا بىلاي دەپتى:

 ؛ ؛&ndash؛ ؛ بۋرابايدا ءبىر بادىك جىر تۋدى، اعا،

 ؛ ؛ ؛ اعام دايىن جاعامدى جىرتۋعا دا،

 ؛ ؛ ؛ بازاردان قايتقان ايەلدەر ءتارىزدى

 ؛ ؛ ؛ پاكەت ارقالاپ، نە كۇن تۋدى، اعا؟&ndash؛ دەسە كەرەك.

 ؛

مىلتىعىڭىز اتا ما؟

 ؛ ؛ ؛ «؛يگىلىك»؛ اكسيونەرلىك قوعامىنىڭ پرەزيدەنتى تىلەپبەرگەن ايكەنوۆ الپىسقا تولدى. ادەمى، اجارلى توي. تىلەپبەرگەننىڭ ءبىر توپ قۇرداسى مەرەيتوي يەسىنە مىلتىق سىيلايدى. ءدۇمى جىلتىراعان، ۇڭعىسى جارقىراعان كادىمگى قوس اۋىز. توي يەسى سىيلىققا رازى بولىپ، ۇمسىنىپ كوزدەپ كورىپ جاتقاندا بىلاي دەسە كەرەك:

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ &ndash؛ ءوزىڭدى تۋعان ەلىڭ ماقتايدى انىق،

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ باتاسى جۇرتشىلىقتىڭ جاتقاي دارىپ.

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ جەڭگەيدەن ۇيات بولىپ جۇرمەسىنشى،

 ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ؛ ءبىر كۇنى مىلتىعىڭىز اتپاي قالىپ.

سويتسە، توي يەسى:

&ndash؛ اتادى، &ndash؛ دەپتى، &ndash؛ نە كورىنىپتى؟ اتىپ ءجۇرمىز عوي.

 ؛

ەت-سۇيەكتەن جارالعاندار

توقمۋرزيندەر اۋلەتى كوكشەتاۋلىقتارعا جاقسى ءمالىم وتباسى. شالعايداعى شوق جۇلدىزداي شاعىن اۋىلدا عۇمىر كەشكەن ءبىر وتباسىنان قازاقتىڭ تۇڭعىش ورمان شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، اكادەميك تايجان حاميتۇلى، حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، اكادەميك قىدىرما حاميتۇلى ءتارىزدى وقىمىستىلار شىعۋى عاجاپ ەمەس پە. قىرىق جىل بويى وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى باسقارماسىن باسقارىپ، حالىققا قالتقىسىز قىزمەت ەتكەن شابدان حاميتۇلىنىڭ ءىنىسى بولات بۋرابايداعى قازاق ورماندى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى، اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، اكادەميك.

بولات اكادەميك اتاعىن العاندا بۋرابايدىڭ باۋرايىندا توي جاسايدى. تويعا الماتى مەن استانادان الدەنەشە عالىم كەلەدى. سول تويدا بايقال توقمۋرزيندەردىڭ ىشىندە وقىماي قالعانى شابدان حاميتۇلى دەيدى. الماتىدان كەلگەن ءبىر عۇلاما عالىم سۇرايدى:

&ndash؛ ول نەگە وقىماي قالعان؟

&ndash؛ قايىڭدار قايدا جەلەگى جەلمەن بيلەگەن،

ارقارلار قايدا تابانى تاستى يلەگەن.

بۋراباي، سەنىڭ بەدەرلى سۇلۋ بەينەڭدى،

پەندەلەر بار ما سۇيمەگەن.

قىرىق جىل قورعاپ سولاردى،

جۇمىستان قولى تيمەگەن.

جانارى جاندى جاۋلايتىن،

شورتانداي شورشىپ وينايتىن،

كورگەندە كوزىڭ تويمايتىن،

بىراق، ءبارىبىر باقىت بولمايتىن،

قىزداردان قولى تيمەگەن، &ndash؛ دەسە كەرەك.

وزىنە ءسوز تيگەندە شابدان حاميتۇلى:

&ndash؛ اعالارىمنىڭ اكادەميك بولعانىن قايتەيىن، قىسقى سوعىمى، جازعى توقتىسى مەنىڭ موينىمدا، &ndash؛ دەپ ازىلدەيدى. ؛

سول ساتتە بايقال بىلاي دەپتى:

&ndash؛ قارا جەرگە تال ەكسەڭ، كوكتەگىسى كەلەدى،

كۇنگە بوي ساپ، بيىككە بەتتەگىسى كەلەدى.

اكادەميك بولعانمەن ەت-سۇيەكتەن جارالعان،

پەندە ەمەس پە ولار دا، ەت جەگىسى كەلەدى، &ndash؛ دەسە كەرەك. ؛ ؛

كىرەب اكىمقوجا

******************

 ؛

سوڭعى جاڭالىقتار

پاراساتتىلىق – باستى نازاردا

ايماقتار • بۇگىن، 06:30

حات قورجىن (14.11.2019)

ادەبيەت • بۇگىن، 06:28

كۇرىش سۇرىپتارى سۇيىلىپ بارادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 06:24

سيپاتى بولەك كۋالىك

قوعام • بۇگىن، 06:14

التىن ادام افينادا

قازاقستان • كەشە

جاستار جارادى

سپورت • كەشە

جەرلەستەرىمىز جوعارىلادى

كاسىپقوي بوكس • كەشە

فرونت-كەڭسە اشىلدى

ايماقتار • كەشە

اناعا تاعزىم ەتىڭدەر!

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار