وسى كوشتى ۇيىمداستىرۋ قامىمەن موڭعوليانىڭ بايان-ولگي, قوبدا ايماقتارىنا ساپار كەزىندە سول جاقتاعى قانداستارىمىزبەن اڭگىمە دۇكەن قۇرىلىپ, كوش جايىنا قاتىستى سىر-سۇحباتتار جۇرگىزىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە الىستاعى اعايىننىڭ كوڭىلىن الاڭداتقان كوش جايىنا قاتىستى بىرقاتار تۇيتكىلدىڭ باسى اشىلدى.
اسىلىندا, بىردەن باسىن اشا كەتەرلىك جايت, اتالعان ەلدىڭ بىرنەشە اۋدانىن الا قونىستانعان قانداستارىمىزدىڭ بارلىعى دەرلىك قامشىنىڭ بايلاۋى كەلسە ورە كوشىپ, اتاجۇرتپەن قاۋىشۋعا اسا ق ۇلىقتى. مۇنىڭ كەشە عانا ورىن العان ءبىر دالەلى – بيىلعى شەتەلدەگى قازاق بالالارى ءۇشىن قازاقستاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ دايىندىق كۋرستارىنا ۇكىمەت تاراپىنان بولىنگەن مىڭ ورىنعا ەڭ كوپ قۇجات تاپسىرعان وسى موڭعولياداعى جاستارىمىز ەكەن.
الايدا ەل مەن جەر اسۋ, كوش جۇگىن الىپ ءجۇرۋ توڭىرەگىندە مەملەكەتتەر تاراپىنان بەلگىلەنگەن زاڭ, تارتىپتەر مەن تىرشىلىكتىڭ سان الۋان قامى نيەتكە كەدەرگى, قادامعا تۇساۋ. كوشۋ, اسىرەسە ءوسىپ-ونگەن جەردەن باسقا مەكەنگە قونىس اۋدارۋ – جاڭا ءومىر جولىن باستاۋمەن تەڭ. ال موڭعوليادا نەگىزىنەن مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن قانداستارىمىز اتاجۇرتقا كەلگەن سوڭ جاڭا ءومىر باستاپ قانا قويماي, جاڭا كاسىپكە بەت بۇرىپ, بۇرىن ساۋساعىنىڭ ۇشى ءتيىپ كورمەگەن ىستەرمەن اينالىسۋعا ءماجبۇر. سەبەبى وتكەن عاسىر باسىندا موڭعول جەرىنە مالىمەن بىرگە ورە كوش تۇزەگەن اعايىننىڭ بۇگىنگى ۇرپاعى قازاقستانعا كەرى قاراي كوشەردە دۇنيەسىن عانا ەمەس, قولىنداعى مالىن دا جاپپاي ساتىپ كەتۋى ءتيىس. ءبىرىنشى كەزەكتە رەسەي ارقىلى مال ايداۋعا نە تاسىمالداۋعا رۇقسات بولماعاندىقتان, باسقالاي امال جوق. وكىنىشتىسى سول, موڭعوليادا جاپپاي ساتىپ كەتەر مالىنىڭ قۇنى دا قازاقستانداعى باعامەن سالىستىرعاندا ايتۋعا تاتىمايدى. ماسەلەن, ول جاقتى ءبىر باسى 12-15 مىڭ تەڭگەگە ساتىلاتىن ۋاق مالىن اتاجۇرتقا الىپ كەلەر شاما بولسا, ونىڭ بىرەۋىنىڭ قۇنى قۇرىعاندا 30 مىڭ تەڭگەگە ءبىر-اق شىعار ەدى.
سوندىقتان دا ول جاقتاعى اعايىن ەل باسشىلارى مەن اعالارىنان كورشىلەس رەسەي جەرى ارقىلى ءتورت ت ۇلىك مالىن اتاجۇرتقا قاراي ترانزيتتىك تاسىمالداۋعا رۇقسات الىپ بەرسە دەگەن تىلەك ايتادى. بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمى موڭعوليالىق قانداستارىمىز ءۇشىن ءتىپتى ومىرلىك ماڭىزى بار دەۋگە بولادى. مەكەن عانا ەمەس, كاسىپ تە اۋىستىرۋعا ءماجبۇر اعايىن اتالعان جايت وڭ شەشىلەر بولسا, ارعى جاقتا اينالىسقان كاسىبىن اتاجۇرت توپىراعىندا دا جالعاستىرا بەرەر ەدى. الدىنا جۇزدەپ, مىڭداپ مال سالىپ ۇيرەنگەن اعايىننىڭ بابالار مەكەنىنە ءتورت تۇلىگىن قوسا الىپ كەلىپ, وڭ جامباسىنا كەلەر كاسىبىن جالعاستىرۋى – قازاقستاننىڭ مال شارۋاشىلىعى مەن ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋ ىسىنە قوماقتى ۇلەس بولارى دا ءسوزسىز.
الىستاعى اعايىننىڭ ويىندا ودان كەيىنگى قىلاڭ بەرىپ جۇرگەن كەلەسى ماسەلە – موڭعوليادا 9-سىنىپ بىتىرگەن, ياعني نەگىزگى ورتا ءبىلىمى بار, 10-11-سىنىپتاردى وقىماعان ۇل-قىزدارىن ولاردىڭ كامەلەتتىك جاسقا تولۋىن كۇتپەي-اق, قازاقستانداعى كاسىپتىك تەحنيكۋمدار مەن كوللەدجدەرگە قابىلداي بەرسە دەيدى. اتا-اناسىنا قولعابىس بولۋى ءۇشىن 9-سىنىپتان كەيىن مەكتەپتەن شىعارىلىپ الىنعان بىرقاتار جاس تولىق ءبىلىم بولماعان سوڭ, قاي ەلدە بولسىن, ۋنيۆەرسيتەتكە ءتۇسۋ مۇمكىندىگىنە يە ەمەس. سوندىقتان دا اتالعان كاتەگورياعا كىرەتىن جاستار تىم بولماسا, اتامەكەندە كاسىپكە باۋلىنسىن دەگەن وي. وسى ماسەلە قۇقىقتىق جاقتان شەشىمىن تابار بولسا, كوپتەگەن وتباسى ءبىرىنشى كەزەكتە ۇلدارىن ءبىلىم ەمەس, كاسىپ قۋ جولىمەن قازاقستانعا جىبەرۋگە دايىن. الدىمەن بالاسى كەلىپ, كاسىپ ۇيرەنگەن سوڭ ورنىعىپ كەتسە, اتا-اناسىنىڭ دا اتامەكەنگە ات باسىن بۇرارى ءسوزسىز.
ونىڭ ۇستىنە, تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ ءوزى دە جاپپاي جوعارى وقۋ ورىندارىنا بارا بەرمەستەن, كاسىپ ۇيرەنۋ كەرەكتىگىن ءجيى ايتىپ جۇرگەن جوق پا؟! كاسىپتىك ۋچيليششەلەرگە مەملەكەت ەسەبىنەن مامان دايىنداۋعا بولىنگەن ورىنداردىڭ يگەرىلمەي جاتقانى قانشاما.
قانداستار كوشىنە تىڭ سەرپىن بەرۋى مۇمكىن وسى ءبىر ماسەلەنى شەشۋگە قاتىستى اعايىننىڭ ساپار بارىسىندا قولعا ۇستاتقان اشىق حاتى ەلىمىزدەگى ءتيىستى ورىندارعا جونەلتىلدى دە. قۇقىقتىق, ۇيىمداستىرۋشىلىق جاعىنان كۇردەلىلىگىنە قاراماستان, ءتيىستى امالدار جاسالىپ, ەل ىسىنە جاناشىرلىق بولادى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
اتاجۇرتقا قاراي كوش باستالعالى بەرى وتىز جىلعا جۋىقتادى. وسى كەزەڭگە تالداي قاراساق, ەلدى مەكەندەر قاتارى سيرەپ, ادامى ازايعان سولتۇستىك وبلىستاردى جاڭا جۇرت ەتە الاتىن, وسىعان قۇلقى بار بىردەن-ءبىر شەتەلدىك قانداستارىمىز دا ءدال سول موڭعوليادان ەكەن. بۇگىنگى تاڭدا اقمولا, پاۆلودار, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىنىڭ اۋداندارىنا قونىستانىپ جاتقان ورالمانداردىڭ باسىم بولىگىن موڭعوليالىق باۋىرلارىمىز قۇرايدى. دەمەك, وسى ەلدەن قازاقستانعا قاراي بەت العان كوشتىڭ ەلىمىزدەگى ىشكى ميگراتسياسىنا, حالىقتىڭ اۋماقتارعا تارالا ورنالاسۋىنا جانە دەموگرافياسىنا وڭ اسەرى بار.
قاراپ وتىرساڭىز, موڭعوليادا تۇتاس وتىرعانىنا قاراماستان, ول جاقتاعى اعايىننىڭ ۇلتتىق بولمىسىن ساقتاپ قالۋ جاعى سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدا كۇردەلەنىپ بارا جاتقانى بايقالادى. ەل بيلىگىنە باتىستا ءبىلىم العان ۇلتشىل كوزقاراستاعى جاڭا بۋىن كەلە باستاعالى جەرگىلىكتى ساياسات اۋانى وزگەرىپ, بارلىق جەردە موڭعولدانۋ ءۇردىسى قىلاڭ بەرۋدە. تۇرعىنداردىڭ توقسان پايىزى قازاق ەكەنىنە قاراماستان, بايان-ولگي اۋدانىنىڭ وزىندە بۇكىل مەكەمە باسشىلىعىنا ۇلتى موڭعول وكىلدەر تاعايىندالىپ, جۇمىستاعى قاتىناس ءتىلى موڭعولشاعا جاپپاي اۋىستىرىلۋدا. ءتىپتى ءبىر مەكەمەدەگى ەكى قانداس قازاق جۇمىس ورنىندا موڭعول تىلىندە سويلەسۋى ءتيىس دەگەن ءتارتىپ قالىپتاستىرىلۋى دا مۇمكىن دەيدى.
بۇعان قوسا, سوڭعى كەزگە دەيىن موڭعولشانىڭ نە ەكەنىن بىلمەگەن بايان-ولگيدەگى قازاق مەكتەبىنىڭ وقۋشىلارى 2016 جىلدان بەرى بەلسەندى تۇردە سول ءتىلدى بەكىتىلگەن باعدارلاما بويىنشا جاپپاي ۇيرەنە باستاعان. وسى جايدىڭ الدا نەگە الىپ كەلەرىنە الاڭداعان سول جاقتاعى ۇلتجاندى ازاماتتار ءتىپتى 2020 جىلدان باستاپ قازاق مەكتەپتەرى 6-سىنىپتان باستاپ تۇگەلدەي موڭعول تىلىندە وقىتىلاتىنىن حابارلاۋدا. موڭعوليانىڭ ءبىلىم مەكەمەسى بەكىتكەن وسى باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قازاق مەكتەپتەرىنىڭ مۇعالىمدەرى جاپپاي موڭعول ءتىلى كۋرستارىنان وتكىزىلۋدە.
ارينە ءوز ءتىلى مەن رۋحانياتىنىڭ قامىمەن قانداي قادام جاساسا دا, ءار مەملەكەتتىڭ ىشكى ءىسى. دەگەنمەن, موڭعول ەلىندەگى اتالعان ءۇردىس بەلەڭ الىپ, ۋاقىت وتە كەلە جەرگىلىكتى قانداستارىمىزدىڭ قازاقىلىق بولمىسىنان اجىراپ قالۋ قاۋپى ءبىزدى الاڭداتۋى ءتيىس.
قورىتا ايتقاندا, موڭعولياداعى اعايىن كوشۋگە ق ۇلىقتى, ءتىلى باسقاشا سايرايتىن بۋىن پايدا بولماي تۇرعان كەزدە باردى سالىپ, ولاردىڭ كوشتەرىن كولىكتى ەتۋ قاجەت سياقتى. وسى ورايدا ول جاقتاعى قانداستارىمىزدىڭ اتاجۇرتقا ءوز كۇشىمەن كەلە الماي, بۇل جولدا ءبىز جاققا ۇمىتپەن قارايلاپ وتىرعاندارى دا بارشىلىق ەكەنىن ايتا كەتەيىك.
التاي المات,
دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىنىڭ وكىلى
