بۇگىنگى قوعامىمىزدا كەڭىنەن تالقىلانىپ جۇرگەن تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى – قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماسەلەسى. سونىڭ ىشىندە, اسىرەسە جانۋارلار الەمىنە قاتىستى تۇيتكىلدى جايتتار تابيعاتقا شىنايى جانى اشيتىن, وبال-ساۋاپتىڭ نە ەكەنىن تەرەڭ تۇسىنەتىن جاماعاتتى از تولعاندىرىپ جۇرگەن جوق.
باسقاسىن بىلاي قويعاندا, ۇكىمەتتىڭ ارنايى قاۋلىسىمەن اۋلاۋعا تىيىم سالىنعان, «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن اقبوكەن (كيىك) توڭىرەگىندەگى ءتۇرلى كەلەڭسىز وقيعالار تولاستار ەمەس. وكىنىشكە قاراي كەيبىر وڭىرلەردە كيىكتەردىڭ قىناداي قىرىلۋ جاعدايلارى, جول تالعامايتىن كولىگىمەن ويقاستاپ, وتتى قارۋىن كەزەنىپ, اياعىن الشاڭ باسقان براكونەرلەردىڭ جازىقسىز, قورعانسىز جانۋارلارعا سالىپ جاتقان ىلاڭى حالىقتىڭ جۇرەگىنە شانشۋداي قادالىپ-اق تۇر. اسىرەسە, وبال-ساۋاپقا پىسقىرىپ تا قارامايتىن, كيىكتىڭ ءمۇيىزىن شەتكە ساتۋدى كاسىپ ەتكەن وزبىرلاردىڭ ءوز پايداسى ءۇشىن ادام ولتىرۋدەن دە تايىنبايتىنىن دا كوردىك. بۇل سوزىمىزگە بيىلعى قاڭتار ايىندا قاراعاندى وبلىسىنىڭ نۇرا اۋدانىندا «وحوتزووپروم» بپ» مەكەمەسىنىڭ ينسپەكتورى ە.نۇرعاليەۆتىڭ قىزمەت بابىندا براكونەرلەردىڭ قولىنان قازا تابۋى, ينسپەكتور پەتر نيتسىكتىڭ اۋىر جاراقات الۋى دالەل. بۇل وقيعا جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋ سالاسىندا تۇيتكىلدى ماسەلەلەر, شەشىمىن كۇتكەن شارۋالار قوردالانىپ قالعانىن كورسەتسە كەرەك. وسى ارادا ايتا كەتەيىك, تابيعاتقا زيان كەلتىرگەندەردى تەرگەۋ ءىسىنىڭ, سوت ساراپتامالارىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ دا ماڭىزدى.
ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ ءبىرى – كيىكتەردى ءوز دەڭگەيىندە قورعاي الماۋىمىز وزىمىزگە سىن. بۇگىندە ەلىمىزدە اقبوكەن سانى كۇرت ازايىپ كەتكەن. بۇعان جاپپاي قىرىلۋ جاعدايلارى, براكونەرلەردىڭ ەركىنسۋى, ولارمەن كۇرەستىڭ السىزدىگى تىكەلەي اسەر ەتىپ وتىر.
«تۇلكىنىڭ قىزىلدىعى – وزىنە سور», دەمەكشى, كيىكتىڭ ءمۇيىزىنىڭ باعالى بولۋى دا جانۋاردىڭ قىرىلۋىنىڭ باستى سەبەبى بولىپ تۇر. ەستۋىمىزشە, كيىك مۇيىزىنەن قىتايدا وتە قىمبات دارىلەر جاسالادى ەكەن. سوندىقتان قىتاي تاراپىنان سۇرانىس بار كورىنەدى. ال ولاردىڭ اقشاسىنا قىزىققاندار كيىك اۋلاۋدى كاسىپ ەتىپ العان. وسى ماسەلەدە مەنىڭ ءبىر كوكەم باسقاشا ايتادى: «قىتايدا كيىكتىڭ مۇيىزىنەن سايتان دا جاسالمايدى, جالعان اڭگىمە. ولار ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزعا كەرى اسەرىن تيگىزۋدى كوزدەپ, ءدارى جاسايمىز دەگەن جەلەۋمەن قازاقتىڭ تەگىن ازىعى, جەمشوپ سۇرامايتىن, ءوز بەتىنشە ءوسىپ-ونەتىن كيىكتەردى قىرۋدى ماقسات ەتۋدە. ال جات جۇرتتىڭ تيىن-تەبەنىنە قىزىققان ءارى قۇنىققان ءبىزدىڭ توڭمويىندار مۇنى تۇسىنبەي, ءوز بايلىعىن ءراسۋالاۋدا...».
تۇمسا تابيعات بۇگىنگىدەي ب ۇلىنە قويماعان زاماننىڭ وزىندە قازاق بالاسى تابيعاتقا, جەرىنىڭ اڭ-قۇسىنا جاناشىرلىقپەن قاراعان. ماسەلەن, الاشتىڭ ارداقتىسى ساكەن سەيفۋللين ءوزىنىڭ «اقساق كيىك» اتتى ولەڭىندە:
«...ازايدى سوڭعى كەزدە بايعۇس بوكەن,
مىڭ-مىڭنان باياعىدا ورەدى ەكەن.
بۇل كۇندە كەلە جاتقان جولاۋشىعا,
كەز كەلەدى اندا-ساندا ساياق نەكەن...», دەپ جىرلاعان. بۇل وسىدان ءبىر عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بۇرىن جازىلعان ولەڭ. قازىرگىدەي وتتى قارۋ, جۇيتكىگەن ماشينا جوق سول كەزدىڭ وزىندە «ازايدى سوڭعى كەزدە بايعۇس بوكەن», دەپ تورىققان اقىن قازىرگى جاعدايدى كورسە قانداي كۇيگە تۇسەر ەكەن؟!
ساكەن اقىن ادامنىڭ بالاسىنان كەم كورمەگەن اقبوكەندى اۋلاۋدى كاسىپ ەتكەن براكونەرلەردىڭ جازادان وڭاي قۇتىلىپ كەتەتىنىن ءجيى ەستيمىز. ماسەلەن, سوڭعى دەرەكتەرگە قاراعاندا, كەيىنگى ءۇش-ءتورت جىل كولەمىندە 3 مىڭعا جۋىق كيىك اتىلىپتى. ال 800-دەن استام كۇدىكتى ۇستالعان بولسا, ولاردىڭ 17-ءسى عانا باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان, 158-ءىنىڭ باس بوستاندىعى شەكتەلگەن. قالعانى قايدا؟.. ولار زاڭنان ۇستەم بە؟
كەلتىرىلگەن دەرەكتەر بويىنشا, براكونەرلەرگە قاتىستى قوزعالعان قىلمىستىق ىستەردىڭ باسىم بولىگى ناقتى ايعاقتار جوق دەگەن سىلتاۋمەن سوتقا جەتپەي, قىسقارتىلىپ كەتەدى ەكەن. مىنە, وسىلايشا جازادان قۇتىلىپ كەتكەندەر قايتادان «كاسىبىن» جالعاستىرا بەرەدى. بۇل براكونەرلەرمەن كۇرەستى ناتيجەسىز ەتەتىن جايت. سونىمەن قاتار براكونەرلەردى ۇستاعاندا ولاردى جەڭىل ايىپپۇلمەن بوساتىپ جىبەرە سالماي, استىنداعى كولىگىن دە تاركىلەسە تالاي اڭشىسىماقتار تىيىلار ەدى.
ءسوزىمىزدى اقيىق اقىن س.سەيفۋلليننىڭ ەشكىمدى بەيجاي قالدىرا قويماس سۇراۋلى ولەڭ جولدارىمەن اياقتاساق:
«...بوكەندى اتىپ مەرگەن ولتىرگەندە,
جازاسىز جان ءولدى دەپ ويلاي ما ەكەن؟»...
