...سۇراۋ سالادى
قايداسىڭدار, ساحنانىڭ ساڭلاقتارى؟!
كۇنشۋاقتى وڭتۇستىك – كيەلى ونەرگە, سان قىرلى ونەر يەلەرىنە باي ءوڭىر. بۇلاي دەۋىمىزگە شىرايلى شىمكەنت شاھارى مەن تۇرلەنگەن تۇركىستان وبلىسىندا كوپتەگەن تەاتردىڭ جۇمىس ىستەۋىنىڭ ءوزى ناقتى دالەل بولا الادى. ايتۋلى ونەرپازدارىمىز قانشاما. مىنە, سول تەاترلاردىڭ ءبىرى – جەتىساي قالاسىنداعى قۇرمانبەك جانداربەكوۆ اتىنداعى مۋزىكالىق دراما تەاترى تاياۋدا وزدەرىنىڭ 50 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ وتكەنى بەلگىلى.
وسىندايدا حالقىمىزدىڭ «ەلۋ جىلدا – ەل جاڭا» دەگەن دانالىق ءسوزى ويعا ەرىكسىز ورالادى ەكەن. ءيا, جارتى عاسىر ارالىعىندا مۇندا كوڭىل تولقىتار قۋانىشتى ساتتەر از بولعان جوق. تەاتر رەپەرتۋارىنداعى «قىز جىبەك», «قاراگوز», «جالبىر», «مالينوۆكاداعى ۇيلەنۋ تويى» سەكىلدى سپەكتاكلدەردى كورەرمەن قاۋىم تامسانا تاماشالايتىن.
اسىرەسە ساحنانىڭ سانىنە, ءومىردىڭ مانىنە اينالعان شولپان قوجامۇراتوۆا, قاتيرا بەكمۇراتوۆا, ءباتيما سۇلەيمەنوۆا سەكىلدى اكتريسالاردىڭ ونەرى شە؟! بۇل ارۋلار مىڭ بۇرالىپ ساحناعا شىققاندا ولاردىڭ ءسوز ساپتاۋى مەن ءجۇرىس-تۇرىسىنا, ءىس-ارەكەتىنە تاڭداي قاقپايتىن جان قالمايتىن. جان سۇلۋلىعى مەن ءتان سۇلۋلىعى قاتار ۇندەسكەن بۇل قويىلىمداردى قالاي ۇمىتارسىڭ؟! بۇعان قوسا قابات وركەستردىڭ اۋەزدى اۋەنى, جارىق پەن دەكوراتسيانىڭ قانىق بوياۋى قۇيقىلجىتا ءان سالىپ تۇرعان قىزداردى بارىنشا قۇلپىرتىپ, كورىكتەندىرە تۇسەتىن. ولاردىڭ بويىنداعى انشىلىك, بيشىلىك قاسيەتتەر اكتريسالىق شەبەرلىكتەرىمەن جىمداسا تۇسەتىن. حالىق بۇگىندە سول ءبىر قىزداردىڭ ونەرىن ساعىنىپ ءجۇر. تەاتردىڭ قازىرگى قۇرامىنىڭ اراسىنان سونداي تارلان تالانتتاردى كورگىسى كەلەتىنى اقيقات.
كورەرمەن دەمەكشى, سوڭعى كەزدەرى تەاترعا كەلۋشىلەردىڭ قاتارى سيرەي تۇسكەنى انىق. ءارى بۇل جالعىز جەتىساي تەاترىنا عانا قاتىستى جاعدايات ەمەس. حالىق تەرەڭ ماعىنالى قويىلىمدارعا قاراعاندا جەڭىلتەك جاساندى ەسترادا «جۇلدىزدارىنىڭ» ونەرىنە ءتانتى بولا تۇسكەندەي كۇي كەشۋدە. وسىندايدا ساحنانىڭ سانىنە, ءومىردىڭ مانىنە اينالعان جاندار قايدا ەكەن دەگەن ساۋال ءتىل ۇشىنا قايتا-قايتا ورالا بەرەتىنىن قالاي جاسىرامىز؟!
ورىنجان اسكەربەك,
قازاقستان سۋرەتشىلەر وداعىنىڭ مۇشەسى
...ماقتان تۇتادى
كەرەگەلى قازاق ەلىن اسپەتتەگەن
ادامي قۇندىلىقتار مەن رۋحاني قازىنا بايلىعىن نەگىزگە الا وتىرىپ, جاستاردىڭ پاتريوتتىق سەزىمىن ارتتىرۋ ماقساتىندا كوپتەگەن يگى شارا وتكىزىلىپ كەلە جاتقانى ءمالىم. ولاردىڭ بارلىعى ۇلتىمىزدىڭ سالت-داستۇرلەرى مەن مادەنيەتىمىزدى جاڭعىرتۋ ۇعىمىنا ساي كەلەدى. وسىعان وراي, اقمولا وبلىسىنداعى كراسنىي يار اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ساكەن مۋجۋباەۆ «كەرەگەلى قازاق ەلى» اتتى ساۋلەت كومپوزيتسياسىن قۇراستىرىپ, جوبانىڭ ءتيىمدى جاقتارىنىڭ تانىستىرىلىمىن وتكىزدى.
ارحيتەكتۋرالىق جوبا ءداستۇرلى كيىز ءۇي ىسپەتتەس ون التى ۋىعى مەن قازاق ەلىنىڭ كارتاسى بەينەلەنگەن كۇمبەزدەن تۇرادى. بۇل شاعىن كيىز ءۇيدىڭ ون التى ۋىعى ەلىمىزدىڭ ون ءتورت وبلىسى مەن نۇر-سۇلتان, الماتى قالالارىن بىلدىرەدى ەكەن. ءار كەرەگەلى ۋىق بەلگىلەنگەن ايماق جونىندە مالىمەتتەر قورىن ۇسىنا الادى. ايتا كەتەتىنى, كومپوزيتسيا قۇرامىنا ءار وبلىستىڭ قالالارى مەن اۋداندارى جونىندە ماعلۇماتتاردى قامتيتىن بيكتىگى 1,5 مەترلىك شالقىما شاڭىراقتى كيىز ۇيلەر دە كىرمەكشى.
اۆتوردىڭ ايتۋىنشا, جوبانىڭ قۇرىلىسى وتە قاراپايىم جانە قىرۋار شىعىندى تالاپ ەتپەيدى. سەبەبى, ساۋلەت تۋىندىسىنىڭ كاڭقاسى تەمىردەن, ال كەرەگەلەرى قاراپايىم قۇرىلىس ماتەريالدارىنان جابدىقتالعان. بۇگىنگى تاڭدا ىزدەنىمپاز جەرلەسىمىزدىڭ كىشىگىرىم ساۋلەتتىك كومپوزيتسياسى پاتەنتتەلىپ, شاعىن ماكەتى «Visit Aqmola» تۋريستىك-اقپاراتتىق ورتالىعىندا ورنالاسقان.
بوتاكوز امالبەك,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ-ءدىڭ ستۋدەنتى
...جاڭالىعىن جەتكىزەدى
ءبىلىم مازمۇنى زامان تالابىنا ساي بولسىن
الماتى وبىلىسى ەسىك قالاسىنىڭ راقىمجان توقاتاەۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ بازاسىندا «قازاقستان تاريحى» جانە «قۇقىق نەگىزدەرى» پانىنەن بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرسى ءوتتى. وعان اعا وقىتۋشى باقتىگۇل ماتەكوۆا جەتەكشىلىك جاساپ, شارا بارىسىندا تاريح ءپانى مۇعالىمدەرىنە ءپان بويىنشا جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى مەن قۇرىلىمىن تانىستىردى. بۇل جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى – وقۋشى تۇلعاسىنىڭ ۇيلەسىمدى, قولايلى ءبىلىم بەرۋ ورتاسىن قۇرا وتىرىپ, سىني تۇرعىسىنان ويلاۋ, زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ جانە جەكە جۇپپەن توپتا جۇمىس جاساۋعا ءتيىمدى وقىتۋ ءادىس-تاسىلدەرىن يگەرە وتىرىپ, باعالاۋ جۇيەسىندەگى وزگەرىستەردىڭ ارتىقشىلىعى بالانىڭ ويلاۋ قابىلەتىن دامىتۋعا ىقپال ەتەتىنىنە كوز جەتكىزۋ. سونىمەن قاتار ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋدە «ماڭگىلىك ەل» يدەياسى اياسىندا ۇلتتىق بىرەگەيلىگىمىزدى ساقتاي وتىرىپ, دامۋىمىزدىڭ باستى فاكتورى ءبىلىم ەكەنىنە كوز جەتكىزدىك. سەبەبى, قۇندىلىقتار جۇيەسىندە ءبىلىمدى بارىنەن بيىك قوياتىن ۇلت قانا تابىسقا جەتەدى.
قورىتا كەلە, جاڭا زامانعا ساي سىني تۇرعىدان ويلاي بىلەتىن, العان ءبىلىمىن ومىردە ءتيىمدى قولدانىپ, وزىندىك دالەلى, سەنىمى بار ىنتالى, ۇلتتىق مادەنيەتىمىزگە ساي ءوز ويىن ەركىن جەتكىزە الاتىن دارىندى دا تالانتتى تۇلعا تاربيەلەسەك, ەلىمىزدىڭ بولاشاعى جارقىن بولاتىنىن سەنىممەن ايتۋعا بولادى. قازىرگى تاڭدا ءبىلىمدى ومىردە پايدالانا الاتىن شاكىرت تاربيەلەۋگە بۇل جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە بولىپ وتىر.
نۇردىعۇل شانباەۆ,
ن.وستروۆسكي اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ
تاريح ءپانىنىڭ مۇعالىمى
...وي قوزعايدى
فولكلور – ۇلتتىڭ كىلتى
حالىقتىڭ اڭىز-ەرتەگىلەرىندە سول ۇلتتىق ىشكى دۇنيەسىنىڭ قۇپياسى جاسىرىلعان. فولكلور دەگەن – كەز كەلگەن ۇلتتىڭ, ەتنوستىڭ جاسىرىلعان كودى. سول رۋحاني كودتى اشىپ, ۇلتتىڭ قۇندىلىقتارىن بىلۋگە, قاراپايىم ەرتەگىلەر مەن ولەڭ-جىرلار جەتكىلىكتى.
كەزىندە امەريكانى جاۋلاۋعا كەلگەن اعىلشىندار جەرگىلىكتى اپاچي, داكوتا, چەروكي, گۋرون تايپالارىمەن كوپ قاقتىعىسقان. جەردى جاقسى بىلەتىن, اتتىڭ قۇلاعىندا وينايتىن, بەس قارۋى ساقاداي-ساي ۇندىستەردى الا الماعان اعىلشىندار, سول تايپالاردىڭ فولكلورىن زەرتتەگەن. امەريكا ۇندىستەرىنىڭ ەرتەگىلەرىندە بيزوننىڭ قاسيەتى تۋرالى كوپ ايتىلادى. ەرتەگىلەردە اپاچيلەر مەن چەروكيلەر بيزوننىڭ ءسۇتىن ءىشىپ, ەتىن جەپ, تەرىسىن كيىم قىلعان. سول بيزون تۋرالى كوپتەگەن ەرتەگى مەن ولەڭ-اڭىزدار بار ەكەنىن تاپقان. سودان كەيىن اعىلشىندار بيزونداردى وڭدى-سولدى قىرا باستايدى. وق دارىمەن الا الماعان تايپالاردى اشتىق پەن جوقشىلىق ارقىلى تىزە بۇكتىرەدى. بيزوننان ايرىلعان تايپالار اعىلشىندارعا بۇرىنعىداي جاۋاپتى سوققى بەرە المايدى.
سامات نۇرتازا
