ەلىمىزدە لاتىن گرافيكاسىنداعى الىپبيگە كوشۋدىڭ بىرنەشە سەبەپتەرى بار. بىرىنشىدەن, لينگۆيستيكالىق سەبەپ. ەلباسى ايتقانداي, بىزگە كيريلل ءالىپبيى ساياسي سەبەپتەرمەن كەلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقتىڭ ءتول جازۋ ەملەسىنە نۇقسان كەلتىرىلدى. ول ماماندار تاراپىنان تاۋەلسىزدىك كەزەڭىندە عانا اشىق ايتىلا باستادى. جالپى الەمدەگى وركەنيەتتى ەلدەردىڭ الىپبيىنە كوز سالساق, وندا ناعىز جەتىلگەن الىپبيلەر كوپ دىبىستى مەيلىنشە از تاڭبامەن بەرەدى. ماسەلەن, اعىلشىن تىلىندەگى 45 دىبىس 26 تاڭبامەن, فرانتسۋز تىلىندەگى 35 دىبىس ءدال وسىلاي 26 تاڭبامەن بەرىلەدى. قازىرگى كيريلل گرافيكاسىنداعى قازاق الىپبيىندە ءبىزدىڭ ءتول 28 دىبىسىمىز 42 تاڭبا ارقىلى بەرىلگەن. وسىدان-اق قولدانىستاعى ءالىپبيدىڭ ءتىل تابيعاتىنا قايشى ەكەندىگى بايقالادى. ال جاڭا لاتىن ءالىپبيى ءبىزدى باسى ارتىق تاڭبالاردان ارىلتادى. ول ءۇشىن جاڭا ءالىپبيدىڭ قۇرامى قازاق ءتىلىنىڭ تابيعاتىنا شاق بولۋى ءتيىس, ونىڭ ەملە ەرەجەلەرى دە قازاق ءتىلىنىڭ ءتول تابيعاتىن ساقتاۋعا باعىتتالۋى كەرەك.
حح عاسىر جالپى ادامزات تاريحىندا توڭكەرىستەر مەن سوعىستاردىڭ عانا عاسىرى ەمەس, سونىمەن بىرگە ءالىپبي اۋىستىرۋ عاسىرى دا بولدى. انگليا, فرانتسيا, يسپانيا, پورتۋگاليا, رەسەي سياقتى مەملەكەتتەر ازيا, افريكا, امەريكا, اۋستراليا قۇرلىقتارىنداعى ونداعان, ءتىپتى جۇزدەگەن ۇلتتارعا ۇستەمدىك جۇرگىزىپ, ولاردىڭ ءدىلى مەن ءتىلىن, ءدىنىن وزگەرتۋگە ارنايى ساياسات جۇرگىزدى. سونىڭ نەگىزىندە ولار ءوزىنىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان انا تىلدەرىن, داستۇرلەرىن ۇمىتۋعا ءماجبۇر بولدى. بىرتە-بىرتە ول حالىقتاردىڭ ساناسىندا, جۇرەگىندە وزدەرىنە دەگەن سەنىمسىزدىك قالىپتاسىپ, باسىندا زورلىقپەن كەلگەن جات حالىقتىڭ مادەنيەتىن, ءتىلىن ارتىق دەپ ساناي باستادى. وسىنداي ءتول بولمىسىنان الىستاۋ ۇدەرىسىن قازاق حالقى دا باسىنان كەشىردى. ياعني ولاردىڭ مادەنيەتى وتارشىلدىق وزبىرلىق پەن قىسىمنان كەيىن داعدارىپ, وزگە مادەنيەتتىڭ ۇستەمدىگى ارتتى.
ءتىل – مادەنيەتتىڭ نەگىزى, جازۋ سول مادەنيەتتىڭ جوعارى ساتىسى. ءبىزدىڭ بابالارىمىز مادەنيەتتىڭ وسىنداي جوعارى ساتىسىندا بولعان. تۇركى دۇنيەسىنىڭ جازبا مادەنيەتىنىڭ نەگىزى بولعان ورحون, ەنيسەي, تالاس جازۋلارى سونىڭ كۋاسى. قازىر ءوزىمىز ءجيى ايتاتىن ەۋرازيا كەڭىستىگىندە كىمنىڭ جازۋى ءبىرىنشى دەسەك, وندا تاريحي شىندىق كونە تۇركى جازۋىن اتار ەدى. ەندەشە, ءبىزدىڭ مادەنيەتىمىز جالپى الەمدىك وركەنيەتتە الدىڭعى مادەنيەتتەردىڭ قاتارىندا. بىراق وكىنىشكە قاراي, ءورىستىلدى قازاقتار مۇنى بىلمەگەندىكتەن انا تىلىنە شورقاق. سوندىقتان دا ولار قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعىنا كۇمانمەن قارايدى. ەگەر سەنىممەن قاراسا انا ءتىلىمىزدى ۇيرەنەر ەدى, بالالارىن قازاق مەكتەبىندە وقىتار ەدى. ونداي قانداستارىمىز ءۇشىن وزگە ءتىل ءوز انا تىلىنەن ارتىق. بىراق ولار سول ورىس ءتىلىنىڭ لەكسيكالىق قاباتىندا قانشاما جۇزدەگەن, مىڭداعان تۇركى ءتىلىنىڭ سوزدەرى بار ەكەنىن دە بىلمەيدى. مىسالى, كۇندەلىكتى قولدانىستاعى قازىنا, تەڭگە, ۇتىك, سازان, ساندىق دەگەن سياقتى كوپتەگەن سوزدەردىڭ ورىس تىلىنە بىزدەن ەنگەنىن كوپشىلىك بىلە بەرمەيدى. انا ءتىلىن بىلمەيتىندەر, نە سويلەگىسى كەلمەيتىندەر قازاق ءتىلىنىڭ بايلىعى ورىس تىلىنەن الدەقايدا مول ەكەنىن دە حابارسىز. قازاق ءتىلىنىڭ ەڭ باي ءتىل ەكەندىگىن شەتەلدىك وقىمىستىلار تالاي رەت جازعان. قازاق ءتىلىنىڭ عىلىمىن قالىپتاستىرىپ, ىشكى ءتارتىبىن, جۇيەسىن رەتكە كەلتىرگەن احمەت بايتۇرسىن ۇلى باستاعان عالىمدار دا ءتىل بايلىعىن ەرەكشە اتاپ وتكەن. ءبىزدىڭ ويىمىزشا, قازاق ءتىلىنىڭ باي بولۋىنىڭ ءبىر سەبەبى سان عاسىر ۋاقىت بۇزىلماي تازا ساقتالىپ كەلگەندىگىندە بولسا كەرەك. بۇل جونىندە الاش كوسەمى ءاليحان بوكەيحان: «ناعىز تۇرىك زاتتى حالىق ءتىلى – ءبىزدىڭ قازاقتا» دەسە, ءتىل ءبىلىمىنىڭ اتاسى, ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلى: «جيىرماسىنشى عاسىرعا شەيىن تۇرىكتىڭ ءتىلىن ازدىرماي اسىل قالپىندا الىپ كەلگەن, ءتىل تۋراسىنداعى ابىروي مەن العىس قازاققا ءتيىستى», دەيدى. ءتىل تازالىعى دەگەنىمىز بۇگىنگى جۇرتتىڭ ءبارى وقىعان زاماندا جازۋدىڭ دۇرىستىعىنا بايلانىستى. قازاق ءتىلىن لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋدىڭ ەڭ ۇلكەن ماقساتى ءتىلىمىزدىڭ تازالىعىن قالپىنا كەلتىرۋ.
كيريلل الىپبيىندە تۇرعان ۋاقىتتا ءتىلىمىزدىڭ كوپتەگەن ەرەجەسى ورىس ءتىلىنىڭ ىڭعايىنا بەيىمدەلدى. اسىرەسە شەت تىلىنەن ەنگەن سوزدەر تىلىمىزگە ورىس ءتىلى ارقىلى كىرىپ ءبىزدىڭ تىلدىك سانامىز وزگە تىلگە بەيىمدەلە باستادى. قازىر جاڭا ءالىپبيدىڭ ەملە ەرەجەلەرىن جاساۋدا عالىمدارىمىزدىڭ ءارتۇرلى كوزقاراستا بولۋى ءبىر جاعىنان قازاق ءتىلىنىڭ تابيعي قالپىن ساقتاۋ مەن كەڭەستىك كەزەڭدە قالىپتاسقان تىلدىك سانامىزدىڭ اراسىنان ورتاق شەشىمدى تابۋ. مىسالى, ورىس ورفوەپياسىمەن ءبىز «روماندى» «رامان», «ەكونوميكانى» «ەكانوميكا», «اۆتوردى» «ابتىر» دەيمىز. عالىمداردىڭ ءبىر توبى مۇنداي سوزدەردى بۇرىنعىشا جازايىق, ويتكەنى حالىق سوعان ۇيرەنگەن دەسە, كەلەسى توبى ءتىلىمىزدىڭ تابيعاتىنا ساي ولاردى وزىمىزشە وزگەرتىپ جازايىق دەيدى. عالىمداردىڭ ەكى توبى دا ءتىلىمىزدىڭ ءتول تابيعاتىن ساقتاۋدى جاقتايدى. بىراق ولار قوعامدا قالىپتاسقان تىلدىك سانانى دا ەسەپكە الۋ قاجەتتىگىن ايتادى. عالىمدار قوعاممەن ساناسپايىن دەسە ءوز ەلىمىزدە تۇراتىن ميلليونداعان قازاقتار انا ءتىلىن بىلمەيدى نەمەسە بىلە تۇرىپ سويلەمەيدى. سونىمەن بىرگە وكىنىشكە قاراي, قازاقستانداعى كەڭسە ءتىلى, مىناۋ نارىق زامانىنداعى بيزنەس ءتىلى, اقپارات زامانىنداعى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ باسىم ءتىلى ورىس ءتىلى بولىپ وتىر. كەڭەستىك كەزەڭدە سانامىزعا ابدەن كىرىپ العان وتارشىلدىق زارداپتارى ءالى بويىمىزدان شىعار ەمەس. لاتىن ءالىپبيىن قابىلداۋ وتارشىلدىقتىڭ سالدارىنان ارىلۋدىڭ قامى, ياعني جوعارىدا ايتقانىمىزداي تار كەڭىستىكتەن جالپى عالامدىق كەڭىستىككە شىعۋدىڭ ارەكەتى. لاتىن ءالىپبيى قوعامنىڭ بارلىق سالاسىنا ۋاقىتىمەن جانە ساپالى تۇردە ەنۋى ءۇشىن بارلىق قازاق ءوزىنىڭ انا تىلىندە سويلەۋى, وقۋى جانە جازۋى كەرەك. سوندا عانا ءبىز الىپپە ارقىلى باستالعان تىلدىك رەفورمانى جۇزەگە اسىرا الامىز.
ەكىنشىدەن, تۇركىلىك ورتاق ىنتىماقتاستىق قامى. دۇنيە جۇزىندەگى تۇركى حالىقتارىنىڭ 60 پايىزعا جۋىعى وسى لاتىن الىپبيىندە. قازىر تۇركى تىلدەس حالىقتاردىڭ ىشىندەگى دەربەس مەملەكەتتەر: تۇركيا, قازاقستان, ازەربايجان, قىرعىزستان, وزبەكستان, تۇرىكمەنستان. وسىلاردىڭ قازاقستان مەن قىرعىزستاننان باسقاسى لاتىن الىپبيىندە. لاتىن گرافيكاسىنداعى تۇركى حالىقتارى 55,5 پايىز, اراب گرافيكاسىندا 25 پايىز, كيريلل گرافيكاسىندا 17,3 پايىز. تۇركى حالىقتارىنىڭ كونە زاماننان قالىپتاسقان مادەني-تاريحي تامىرلاستىعىن جانە وسىنداي رۋحاني قاتىناستىڭ قازىرگىدەي جاڭا دەڭگەيدە دامىپ جاتقانىن ويلاساق, وندا قازاق ەلىنىڭ وزگە الىپبيدە قالا بەرۋى وسىنداي ساباقتاستىق پەن تامىرلاستىققا قايشى كەلەدى. ءبىز جاڭا الىپبيگە كوشكەندە جانە ءبىر نارسەنى ۇعىنۋىمىز قاجەت. كيريلل الىپبيىندە قالساق, وندا ءبىز ورىس ءتىلىنىڭ ىقپالىنان شىعا المايمىز. ويتكەنى ەكەۋى دە ورتاق تاڭبالاردان تۇرادى. ياعني ءبىزدىڭ اقپاراتتى قابىلداۋىمىز, جازۋىمىز, جالپى مادەنيەتىمىز كيريلل نەگىزدى ءالىپبيدىڭ كەڭىستىگىندە قالماق. بۇل كەڭىستىك ءبىزدىڭ قالاۋىمىزبەن بولعان جوق. ول كەڭىستىك بىزگە وتارشىلدىقپەن بىرگە كەلىپ, ماجبۇرلەنىپ, مىندەتتەلىپ تاڭىلدى. ال قازىرگى كەزەڭدەگى لاتىن ءالىپبيلى كەڭىستىك ول جەكە ءبىر جۇرتتىڭ, مەملەكەتتىڭ باسىبايلى كەڭىستىگى ەمەس, جالپى عالامدىق كەڭىستىك. ياعني ءبىز تار كەڭىستىكتەن اناعۇرلىم ۇلكەن عالامدىق كەڭىستىككە وسى لاتىن ءالىپبيى ارقىلى شىعا الامىز. ءسويتىپ كيريلل ءالىپبيى تۇسىندا ءتىلىمىزدىڭ ەملە ەرەجەلەرىنە ارتىق تاڭبالار ارقىلى, ۇعىمدار مەن تەرميندەر ارقىلى سىرتتان تاڭىلعان, جاپسىرىلعان, ءتىلىمىزدىڭ ءتول تابيعاتىنا زيان كەلتىرگەن ارتىق ەرەجەلەردەن قۇتىلامىز. ياعني ءتىلىمىزدىڭ ءتول تابيعاتىنا ورالامىز. باسقا ءتىلدىڭ ىقپالىمەن بۇزىلعان ەرەجەمىزبەن بىرگە, ءوز سوزدەرىمىزدى تابيعاتىنا ساي دۇرىس جازۋ ارقىلى قازاق ءتىلىنىڭ تالاي باتىس, ورىس ساياحاتشىلارى مەن عالىمدارى ماقتاعان اۋەزدىلىگىنە, بەينەلىلىگىنە جەتەمىز. ءسويتىپ جاڭا ءالىپبي ءبىزدىڭ جازۋىمىزبەن بىرگە سويلەۋىمىزدى دە قالپىنا كەلتىرەدى.
ۇشىنشىدەن, ەلىمىزدىڭ جاھاندانۋ داۋىرىندەگى دامۋىنىڭ قامى. حالىقارالىق قاۋىمداستىقتا ەلباسى ايتقانداي, لاتىن تاڭبالى ءالىپبيدىڭ ماڭىزى زور. وسىنى ەسكەرىپ لاتىن الىپبيىندەگى مەملەكەتتەردى ايتپاعاننىڭ وزىندە جاپونيا, قىتاي, ءتىپتى, وزدەرى ءۇشىن تاريحي كيريلل الىپبيىندەگى بەلارۋس, رەسەي, ۋكراينا سياقتى مەملەكەتتەردە لاتىن ءالىپبيىنىڭ وزىندىك ستاندارتتارى قابىلدانىپ, بەكىتىلگەن. ال بىزدە لاتىن ءالىپبيى بەكىتىلمەگەندىكتەن حالىقارالىق قۇجاتتار, پوشتا الماسۋدا, ءتىپتى, جەكە قۇجاتتارىمىزدى تولتىرۋدا ءبىز ستاندارتتالماعان ءالىپبيدى پايدالانىپ ءجۇرمىز. مۇنداي جاعداياتتار قازىرگى جاھاندانۋ كەزەڭىندە زامان اعىمىمەن ساناسپاۋدى كورسەتەدى. جاھاندانۋ كەزەڭىندە قازاقستان جاڭا ءالىپبي ارقىلى تەك الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە قازاقتار ءۇشىن اسا زور رۋحاني ماسەلەنى دە شەشەدى. ول الەمنىڭ 50-گە جۋىق مەملەكەتىندە تۇراتىن ميلليونداعان قازاقتىڭ ۇلتتىق رۋحاني بىرلىگىنە قىزمەت ەتەدى. بۇل ارادا بىزگە لاتىن گرافيكالى ءالىپبيدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى تانىمالدىلىعى كومەكتەسەدى. اتاپ ايتقاندا, ماسەلەن, قىتايدا, وزبەكستاندا, رەسەيدە, قىرعىزستاندا, تۇرىكمەنستاندا, تۇركيادا جانە ەۋروپا مەن امەريكادا تۇراتىن قازاقتاردىڭ لاتىن ءالىپبيىن ءبىلۋى نەمەسە ونى وڭاي يگەرۋى. الەمنىڭ قاي تۇكپىرىندە دە لاتىن ءالىپبيى ەڭ تانىمال ءالىپبي. سەبەبى قاي ەلدىڭ بولسا دا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى, اسىرەسە حيميا, فيزيكا, ماتەماتيكا سياقتى ناقتى عىلىمدارداعى اتاۋلار, تەرميندەر, شارتتى تاڭبالار وسى لاتىن الىپبيىندە بولسا, ەكىنشىدەن, جاھاندانۋ داۋىرىندەگى حالىقارالىق پوشتا, اۆيا بايلانىستار, ينتەرنەت دومەندەر, عالامدىق دەڭگەيدەگى برەندتەر وسى لاتىن الىپبيىندە ەكەنى ءمالىم. سوندىقتان دا شەتەلدە تۇرىپ جاتقان كۇللى قانداستارىمىزعا لاتىن ءالىپبيى جات ەمەس. ياعني, قازاق ءتىلىن لاتىن الىپبيىنە كوشىرۋ قازاقستان ءۇشىن عانا ەمەس, دۇنيە ءجۇزى قازاقتارى ءۇشىن اسا ماڭىزدى قادام.
حح عاسىردىڭ سوڭى جانە ءححى عاسىردىڭ باسىنداعى الەمدەگى ساياسي, ەكونوميكالىق جانە مادەني وزگەرىستەر, جالپى ادامزات بالاسىنىڭ ىلگەرىلەۋ ۆەكتورلارى مەن پەرسپەكتيۆالارى جاھاندانۋدىڭ بارىسىن اڭعارتا باستادى. بۇل ۆەكتورلار مەن پەرسپەكتيۆالار اعىلشىن ءتىلىنىڭ كەڭ قانات جايىپ بارا جاتقانىن جانە لاتىن ءالىپبيىنىڭ عالامدىق ساياساتتا دا, قاراپايىم تۇرمىستا دا بەلسەندى تۇردە قولدانىلا بەرەتىندىگىن اڭعارتتى. قازىرگى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, الەمدەگى 7 ملرد 450 ملن ادامنىڭ 48%-ى لاتىن ءالىپبيىن قولدانادى ەكەن. وسى كورسەتكىشكە حالقى جاعىنان ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ورىنداعى قىتاي مەن ۇندىستانداعى وسى ءالىپبيدىڭ قولدانىلۋىن ايتساق جانە ۇندىستانداعى اعىلشىن ءتىلىنىڭ رەسمي مارتەبەسىن قوسساق, وندا الەمدەگى جالپى حالىقتىڭ جارتىسىنان استامى كۇندەلىكتى لاتىن ءالىپبيىن قولدانادى. سونداي-اق عالامدا عىلىم مەن تۇرمىستى قوسىپ جىبەرگەن اقپاراتتاندىرۋ, كيبەرنەتيكا سالالارىنداعى شارتتى بەلگىلەر مەن تاڭبالاردىڭ, ماتەماتيكا, فيزيكا, حيميا, بيولوگيا, مەديتسينا سالالارىنداعى لاتىن ءالىپبيىنىڭ جەتەكشىلىك ءرولىن ايتساق, وندا جاھاندانۋدىڭ نەگىزگى ءالىپبيى – لاتىن ءالىپبيى ەكەنى داۋسىز. بۇرىن لاتىن ءالىپبيىن تەك عىلىمدا, ءبىلىم بەرۋدە قولدانسا, بۇگىنگى كۇندە حالىقارالىق دەڭگەيدە دە, تۇرمىستىق دەڭگەيدە دە قاناتىن كەڭگە جايدى.
حالىقارالىق دەڭگەيدە لاتىن ءالىپبيى ءىرى بيزنەس جوبالاردىڭ, الەمدىك برەندتەردىڭ تاڭبالىق بەلگىسى جانە حالىقارالىق پوشتانىڭ, اۋە, تەمىرجول, اۆتوموبيل قاتىناسىنىڭ نەگىزگى ءالىپبيى بولدى. ءتىپتى قاي مەملەكەتتىڭ ازاماتى ەكەندىگىنە قاراماستان تولقۇجات مىندەتتى تۇردە لاتىن تاڭبالارى ارقىلى دا جازىلىپ جۇرگەنىن جاقسى بىلەمىز. سەبەبى ءححى عاسىردا ادامزات ەتەنە, تىم جاقىن ەكونوميكالىق جاعىنان دا, مادەني جاعىنان دا ارالاسا باستادى. وسى ارالاسۋدى قامتاماسىز ەتەتىن حالىقارالىق ۆيزا رەجىمى وسى الىپبيدە جۇزەگە اسىرىلادى.
عالامدىق جاھاندانۋدىڭ ناقتى, كەڭ كورىنىسى – اقپارات الماسۋ. اسىرەسە ينتەرنەت جۇيەسى ارقىلى اقپارات الماسۋدا لاتىن ءالىپبيىنىڭ ۇلەسى ءتىپتى زور. ينتەرنەت دومەندەر, كومپيۋتەرلەر مەن سمارتفوندارداعى شارتتى بەلگىلەر لاتىن الىپبيىندە. ياعني, الەمنىڭ قاي تۇكپىرىندەگى ادام بولسىن وزىنە قاجەتتى اقپاراتتى ىزدەگەندە وسى الىپبيگە جۇگىنەدى. الىپبيمەن بىرگە نەگىزىنەن اعىلشىن تىلىندە پايدا بولعان ۇعىمدار مەن تەرميندەر دە لاتىن ءالىپبيى نۇسقاسىندا ءبىزدىڭ پايدامىزعا جاراپ كەلەدى. سول سەبەپتى دە, اسىرەسە جاستار لاتىن ءالىپبيىن قولدانۋدى جەڭىل ءارى قولايلى كورەدى. سونىمەن بىرگە امەريكالىق, باتىستىق ءومىر سالتىنىڭ بەلەڭ الۋى دا بۇل ءالىپبيدى تانىمال ەتەدى. ماسەلەن, اعىلشىن تىلىندەگى مۋزىكا, گولليۆۋد فيلمدەرى, برەندتىك تاۋارلار دەگەن سياقتى.
تۇرمىستىق دەڭگەيدە دە لاتىن ءالىپبيى تانىمالدىلىققا جەتتى. ۇيدەگى ەلەكترلى تاۋارلار, جيھاز, ىدىس-اياق, كوسمەتيكا جانە باسقا دا اكسەسسۋارلار مەيلى امەريكادا, مەيلى قىتايدا نەمەسە كورەيادا ءوندىرىلسىن, ولاردىڭ اتاۋلارى لاتىن الىپبيىندە جازىلىپ كەلەدى. كۇندەلىكتى قولىمىزدان تۇسپەيتىن تەلەفون نەمەسە تەلەۆيزور پۋلتتارىنداعى جازۋلار دا وسى الىپبيدە. البەتتە ولاردى كۇندەلىكتى كورۋ, پايدالانۋ ءبىزدىڭ سانامىزعا لاتىن ءالىپبيىنىڭ تاڭبالارىنا كوزداعدىمىزدى قالىپتاستىرادى. لاتىن ءالىپبيىنىڭ وسىنداي ەتەنە تانىس بولۋى جانە وسى الىپبيدە اتاۋلار جازىلعان تاۋارلاردىڭ ساپالىلىعى ونىڭ ءبىزدىڭ سانامىزداعى بەدەلىن, قازىرگى تىلمەن ايتساق, «پرەستيجىن» قالىپتاستىرادى. وسىنداي جالپى عالامدىق بەتالىس جاعدايىندا لاتىن ءالىپبيىن ەلەمەۋ نەمەسە وعان قارسى تۇرۋ شارالارىن جوسپارلاۋ ياكي جۇزەگە اسىرۋ جالپى دامۋعا كەدەرگى كەلتىرمەك. ويتكەنى قازىرگى الەمدىك كەڭىستىكتە وقشاۋلانۋ قاشان دا رەگرەسكە باستايدى. ارينە, جاھاندانۋمەن ىلەسىپ كەلەتىن بارلىق جاڭالىقتاردى قابىلداي بەرۋ ءجون ەمەس تە شىعار. بىراق لاتىن ءالىپبيىنىڭ زاماناۋي, پروگرەسسيۆتى ءالىپبي ەكەنىن قابىلداماۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل ارادا ءالىپبي مەن ءتىلدى شاتاستىرماۋ قاجەت. لاتىن ءالىپبيى دەگەنىمىز بۇل اعىلشىن ءتىلى ەمەس. اعىلشىن ءتىلى وسى الىپبيدە تاڭبالاناتىن جۇزدەگەن تىلدەردىڭ ءبىرى عانا. ونىڭ بەر جاعىندا لاتىن ءالىپبيى قازىرگى كەزەڭدە بەلگىلى ءبىر ءتىلدىڭ نەمەسە مەملەكەتتىڭ ءتول ءالىپبيى ەمەس. لاتىن تىلىندەگى تەرميندەر بولماسا, ەشكىم دە لاتىنشا سويلەمەيدى. سالىستىرا ايتساق, كيريلل ءالىپبيى 300 ملن-عا جۋىق سلاۆيان حالىقتارىنىڭ ءتول ءالىپبيى. قازاقستاننىڭ جاعدايىندا ءبىزدى وتارلاعان مەملەكەتتىڭ ءالىپبيى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە قازاق ءتىلىنىڭ كيريلل الىپبيىنەن لاتىن الىپبيىنە كوشۋى مىندەتتى تۇردە وتارسىزدانۋدىڭ ەڭ باستى كەپىلدىگىنىڭ بىرەگەيى بولماق. سوندىقتان دا ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىنداعى ەڭ باستاپقى, ءبىرىنشى مىندەت قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن الىپبيىنە كوشۋى قازاق حالقىن سانا دەڭگەيىندەگى وتارسىزدانۋعا, ودان ورىستەپ جاڭاشا جاڭعىرۋعا, ياعني بۇگىنگى عالامدىق ۇدەرىستەرگە ىلەسۋگە باستايدى.
جاھاندانۋ الەمدىك زور قۇبىلىس رەتىندە قارسى تۇرۋعا ەشقانداي حالىقتىڭ دارمەنى جەتپەيتىن فەنومەن. جاھاندانۋ جاعدايىندا ءوزىڭنىڭ ۇلتتىق جانە مەملەكەتتىك كەلبەتىڭدى ساقتاپ, بەيىمدەلە ءبىلۋ ءتاسىلى عانا ءبىزدى جاڭعىرۋعا باستاپ, قازىرگى زاماناۋي مۇددەلەردى ۇلتتىق مىندەتتەرمەن ساباقتاستىرا وتىرىپ شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ۇلكەن ماسەلە. ونىڭ ماڭىزدى العىشارتتارىنىڭ ىشىندە ءتىلدىڭ, سوعان وراي ءالىپبيدىڭ دە ماڭىزى اسا ايرىقشا.
بۇل جاڭا الىپبيگە كوشۋدىڭ نەگىزگى العىشارتتارى. وسىنداي العىشارتتاردان سانامىزعا, بىلىمىمىزگە, مادەنيەتىمىزگە سەرپىن بەرەتىن تالاي جاڭالىق ەنبەك. البەتتە, وعان جەتۋ ءۇشىن مەملەكەتپەن بىرگە حالىقتىڭ ءوزى ىقىلاس قويىپ, ىنتامەن كىرىسۋى قاجەت. اركىم ءوزىن ۇلتتىڭ ازاماتىمىن دەپ ۇعىنىپ, قازاقتىڭ ۇرپاعى ەكەنىن سەزىنىپ اتسالىسسا, ورتاق ءىسىمىز جەمىسىن بەرمەك.
ورازكۇل اسانعازى,
قوعام قايراتكەرى
