قوعام • 30 تامىز، 2019

«ون ۇشتە – وتاۋ يەسى» ساناعا سىيمايتىن ۇعىم با؟

2084 رەت كورسەتىلدى

جاراتۋشى يەمىز قىز بالانى 9-10، ۇل بالانى 12-13 جاسقا تولعاندا باليعاتتىق كە­زەڭگە قادام باساتىنداي ەتىپ جاراتقان. مۇنى «ون ۇشتە – وتاۋ يەسى» دەگەن اتا-بابالارىمىز دا، قازىرگى عىلىم دا جوققا شىعارمايدى.

بۇگىنگى ۇرپاق تاربيەلەۋ ءۇردىسى كەشەگى اتا-بابالارىمىزدىڭ جولىنان ءبىرشاما الشاقتاپ كەتكەندەي كورىنەدى. بۇعان زامان اعىمىنىڭ، قوعامدىق قاتىناستاردىڭ، ءومىر ءسۇرۋ داعدىسىنىڭ بۇرىنعىدان مۇلدە باسقا سيپاتقا ەنۋى وزىندىك اسەرىن تيگىزگەنى بەلگىلى. الايدا بابالار سالعان ۇلى جولدان اۋىتقۋىمىزعا قوعامدىق قاتىناستارداعى ۋاقىت كوشىمەن ىلەسە كەلگەن وزگەرىستەردىڭ تيگىزگەن ىقپالىنا تۇسىنىستىكپەن قاراعىمىز كەلگەنىمەن، نەگىزگى دىڭگەكتەن، كەشەگىلەر سالعان سۇرلەۋدەن اجىراماۋىمىز كەرەك-اق.

ءبىزدىڭ كوپشىلىگىمىز ماتەريالدىق تۇرعىدا قامتاماسىز ەتۋدى، اسىرە الپەشتەۋدى، جيىرمادان اسقانشا، ءتىپتى وتىزعا دەيىن بەسىككە بولەۋدەن باسقا بارلىق جاعداي جاساۋدى بالا تاربيەسىنىڭ باستى قاعيداسى رەتىندە تۇسىنەتىندەيمىز. بۇل تۇسىنىك بابالارىمىزدان بىزگە جەتكەن «بالاڭدى جەتى جاسقا دەيىن پاتشاڭداي كور، جەتى جاستان سوڭ ق ۇلىڭداي جۇمسا، ون بەس جاسىنان دوسىڭداي سىرلاس»، «ون ۇشتە – وتاۋ يەسى» دەيتىن ماعىناسى كەڭ اۋقىمدى ناقىلدى، تاربيەلىك ءمانى زور ۇعىمدى سانامىزدان الشاقتاتىپ جىبەردى.

قازاق «ون ۇشتە – وتاۋ يەسى» دەپ تەگىن ايتپاعان. ون ءۇش – العاشقى مۇشەل جاس. بابا­لارىمىز بۇل جاسقا كەلگەندى ازامات بولدىعا بالاپ، ءبىر شاڭىراقتىڭ جۇگىن ارقالاتقان. وسى جاستا بابالارىمىز امەڭگەر اتانعان. ال ءبىز مۇنى سانامىزعا سىيدىرا المايمىز. نەگە؟ ويتكەنى اسىرە بالاجاندىق، بالا دۋشار بولۋى مۇمكىن ىقتيمال قاۋىپ-قاتەرلەردەن تۋىنداعان بويىمىزداعى سەكەمشىل سەزىم، تاعى باسقا جاعداياتتار سانامىزدى بۋىپ، ارىدەن ويلاۋعا، بابالاردىڭ الگىندەي ۇعىمىنىڭ ءمانىسىن تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى.

بالامىز كوزىمىزدەن تاسا بولسا، مازاسىزدىق مەڭدەپ، الدەبىر قارا نيەتتى ۇرلاپ كەتىپ بارا جاتقانداي شالا ب ۇلىنەمىز (بۇعان تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا بولار)، پەرزەنتىڭ اۋلاعا شىقسا، ءبىر نارسەگە ۇرىنىپ قالارداي قالتىراپ-دىرىلدەپ شەكتەن تىس كۇيگەلەكتەنەمىز. سويتەمىز دە كۇيبەڭدەپ جانىنان شىقپاي، جالپاقتاپ، سىلاپ-سيپاپ، بايعۇس بالانى «بولەپ» تاستايمىز. مۇنداي اتا-انا «ون ۇشتە – وتاۋ يەسى» دەگەن ۇعىمدى ساناسىنا قايدان سىيدىرسىن؟

ون ەكى جاسقا تولعان ۇلىمدى نايەتى ۇيدەن تاياق تاستام جەردە تۇرعان دۇكەنگە جۇمساعاندا جىك-جاپپار بولىپ، ابايلاپ ءجۇرۋىن سان قايتالاپ ايتىپ جىبەرەمىن. دۇكەننەن قايتىپ كەلگەندە بەينەبىر الىس تا قيىن ساپاردان كەلگەندەي قارسى الامىن. سوسىن «ازامات بولدى دەگەن وسى» دەپ ارقاسىنان قاعامىن.

بىردە ادەتتەگىدەي دۇكەنگە كەتىپ بارا جاتقان بالاما سەنىمسىزدىك تانىتا قيساپسىز ەس­كەرتپەلەرىمدى ايتا باستاعانمىن. سول ساتتە ۇلىم: «كوكە، ماعان دا ءبىر سەنىڭىزشى»، دەپ­ سالماقتى تۇردە ءتىل قاتتى. ءوزىم ىڭعاي­سىز­دا­نىپ قالدىم. ونىڭ ءسوزى ماعان ءبىرشاما وي سالدى. ۇلىما كىشكەنتاي بالا دەپ قاراماي، وعان سەنىم ارتا بىلگەن دە ءجون-اۋ دەگەن وي سانامدا قىلاڭ بەردى. سول ساتتە ءوزىمنىڭ اكە سەنىمىمەن توعىز-ون جاسىمنان باستاپ اتقا نە تۇيەگە ءمىنىپ الىپ، ءبىر وتار قوي باققانىم، جوق ىزدەگەنىم، تاعى باسقا دا شارۋالارعا ارالاسقانىم ەسىمە ءتۇستى...

بۇگىنگى ون ۇشتەگى بالالارىمىزدى انا ءسۇتى اۋزىنان ارىلماعان سابيدەي كورەتىنىمىزدى جوعارىدا ايتتىق. بۇل ءوز كەزەگىندە كوپتەگەن قىز-جىگىتتەردىڭ ون ءۇشتى بىلاي قويعاندا، وتىزعا، وتىز بەسكە تولعانشا ومىردەن ورنىن تابا الماۋىنا، تالايلاردىڭ اتا-اناسىنىڭ زەينەتاقىسىنا تەلمىرىپ، ماسىل پەرزەنت اتانۋىنا الىپ كەلەدى. سونداي-اق كوپتەگەن جاستاردىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندى توپقا كەش قوسىلۋىن دا، «باس ەكەۋ بولماي، مال ەكەۋ بولمايتىنىن» ۇقپاي، ءتۇرلى الەۋمەتتىك كەدەرگىلەردى سىلتاۋراتىپ، وتباسىن كەش قۇراتىنداردىڭ قاتارى قالىڭداپ كەلە جاتقانىن دا كوبىنە بالالىق شاقتان كەش قول ءۇزۋى سەبەبىنەن تۋىندايدى دەپ ايتۋعا بولادى.

تاربيە ىسىندە بابالار ولشەمىنەن قول ءۇزۋ ماسىل ۇرپاقتى كوبەيتەدى. ۇرپاعىمىزدى ەرتە ەسەيتۋ، وڭ-سولىن ەرتە تانىتۋ ءوز قولىمىزدا. ول ءۇشىن پەرزەنتتەرىمىزگە سەنىم ارتا بىلەيىك، شامادان تىس وبەكتەمەي، ءبىر مەزگىل ءوز بەتىنشە ارەكەت ەتۋىنە مۇمكىندىك بەرگەن ابزال. ادامنىڭ بولمىس-ءبىتىمى، مىنەزى ورنىعار ون ءۇش جاسقا تولعان تۇقىم-ءزاۋزاتىنا سەنىم ارتا بىلگەن كەشەگى قازاقتىڭ بۇگىنگى بۋىنى الدىندا قۇرىعاندا 19-20 جاسىندا وتاۋدىڭ، جيىرما بەس-وتىز جاسىندا وتاننىڭ جۇگىن كوتەرەر ۇرپاق ءوسىرۋ مىندەتى تۇرعانىن ۇمىتپايىق، اعايىن.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەسىمنەن كەتپەس ەكى ەتيۋد

رۋحانيات • كەشە

بەسىنشى ەلەمەنت

ونەر • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار