قازاقستان – ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگيالىق باعىت-باعدارىن ايقىنداعان ساناۋلى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى
جۇما, 15 اقپان 2013 7:47
2013 جىل – ەلىمىز ءۇشىن جاڭا كەزەڭنىڭ باستالۋى. بۇعان نەگىز بولىپ وتىرعان باستى قۇجات – قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىققا ارناعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋى.
1997 جىلى قابىلدانعان «قازاقستان-2030» ستراتەگياسى نەگىزگى بازالىق ولشەمدەرى بويىنشا مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالىپ وتىر. ول باعدارلاماداعى نەگىزگى باعىتتار جاڭا كەزەڭدە دە جالعاسىن تاباتىنى انىق. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسى جاڭا جولداۋىندا: «مەن ۇلتتىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى جاڭا ساياسي باعىتىن جاساۋدى ۇسىنامىن, ونىڭ ىشىندە 2030 ستراتەگياسىنىڭ مىندەتتەرىن ورىنداۋ جالعاسىن تاباتىن بولادى. ۋاقىت پەن جاعداي 2030 باعدارلاماسى سياقتى ءبىزدىڭ جوسپارلارىمىزعا تۇزەتۋلەرىن ەنگىزەتىنىن ناقتى ءتۇيسىنۋىمىز كەرەك», دەدى.
جۇما, 15 اقپان 2013 7:47
2013 جىل – ەلىمىز ءۇشىن جاڭا كەزەڭنىڭ باستالۋى. بۇعان نەگىز بولىپ وتىرعان باستى قۇجات – قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ حالىققا ارناعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋى.
1997 جىلى قابىلدانعان «قازاقستان-2030» ستراتەگياسى نەگىزگى بازالىق ولشەمدەرى بويىنشا مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالىپ وتىر. ول باعدارلاماداعى نەگىزگى باعىتتار جاڭا كەزەڭدە دە جالعاسىن تاباتىنى انىق. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسى جاڭا جولداۋىندا: «مەن ۇلتتىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى جاڭا ساياسي باعىتىن جاساۋدى ۇسىنامىن, ونىڭ ىشىندە 2030 ستراتەگياسىنىڭ مىندەتتەرىن ورىنداۋ جالعاسىن تاباتىن بولادى. ۋاقىت پەن جاعداي 2030 باعدارلاماسى سياقتى ءبىزدىڭ جوسپارلارىمىزعا تۇزەتۋلەرىن ەنگىزەتىنىن ناقتى ءتۇيسىنۋىمىز كەرەك», دەدى.
ەلباسى الەمدىك قوعامداستىق تا, سونداي-اق بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى, دۇنيەجۇزىلىك ازىق-ت ۇلىك ۇيىمى سەكىلدى حالىقارالىق ۇيىمدار دا 2050 جىلعا دەيىنگى بولجامدىق بايانداماسىن جاريالاعانى تۋرالى ايتىپ ءوتتى. الەم بويىنشا ءبىزدىڭ ەلىمىز 2050 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق باعىت-باعدارىن ايقىنداعان ساناۋلى مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. بيىل دا, الداعى كەزەڭدە دە كوپتەگەن ەلدەر وسى ۇردىسپەن ءححى عاسىردىڭ ورتاسىنا دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن ءوز كەلەشەكتەرىن بەلگىلەپ الاتىنىنا كۇمانىمىز جوق.
وسى جولداۋدا مەملەكەت باسشىسى 2050 جىلى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىندا بولۋ مىندەتىن العا قويدى. بۇل بارشا قازاقستان حالقىنا ۇلكەن سەرپىلىس بەرگەن باستاما بولىپ وتىر. «ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – 2050 جىلعا قاراي جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىن قۇرۋ. قازاقستان ءححى عاسىردىڭ ورتاسىنا قاراي الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىندا بولۋعا ءتيىس», دەدى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
بىراق بۇل مەجە وزدىگىنەن كەلە قالماسى انىق. ەل پرەزيدەنتى ءوز سوزىندە دامۋشى ەلدەر اراسىندا وسىنداي بيىككە كوتەرىلۋ ءۇشىن باسەكەلەستىكتىڭ قاتال بولاتىنىن ەسكەرتتى. سوندىقتان دا «كۇن استىنداعى ورىن تەك ەڭ مىقتىلارعا ارنالعانىن ناقتى سەزىنە وتىرىپ, ۇلتىمىز جاھاندىق ەكونوميكالىق تايتالاسقا دايىن بولۋعا ءتيىس», دەدى.
ول ءۇشىن ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە مەملەكەتتىلىكتى ودان ءارى دامىتۋ جانە نىعايتۋ, ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ جاڭا قاعيداتتارىنا كوشۋ, ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ جەتەكشى كۇشى بولىپ تابىلاتىن كاسىپكەرلىككە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ, جاڭا الەۋمەتتىك ۇلگىنى قالىپتاستىرۋ مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋىمىز كەرەك. سونىمەن قاتار, ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ قازىرگى زامانعى جانە ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ, مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن, تيىمدىلىگى مەن فۋنكتسيونالدىعىن ارتتىرۋ, حالىقارالىق ءجانە قورعانىس ساياساتىنىڭ جاڭا سىن-قاتەرلەرىنە پاراپار ساياسات قۇرۋ ماقساتى العا قويىلىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسى وسى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جان-جاقتى جولدارىن قاراستىرىپ, 2013 جىلى جالپىۇلتتىق ءىس-قيمىل جوسپاردى ازىرلەۋ جونىندە ۇكىمەتكە شۇعىل تۇردە تاپسىرما بەردى.
سونداي-اق, ەلباسى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋدە جانە ساۋدادا فەرمەرلىك پەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ ماقساتىندا ۇكىمەتكە اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى دامۋىنىڭ جاڭا باعدارلاماسىن ازىرلەۋ, 2020 جىلعا قاراي اۋىل شارۋاشىلىعىن مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ كولەمىن 4,5 ەسە ارتتىرۋ, جاڭا اگروتەحنولوگيالاردى قولدانۋعا باعىتتالعان ورتا جانە ءىرى تاۋارلىق اۋىلشارۋاشىلىق وندىرىستەرىن قۇرۋ جونىندەگى زاڭنامالىق جانە ەكونوميكالىق ىنتالاندىرۋلار جۇيەسىن تۇجىرىمداۋ تۋرالى جاڭا تاپسىرمالار بەردى.
سوڭعى جىلدارى جەردىڭ قۇنارلىلىعىن ساقتاۋ, ەكولوگيالىق زارداپتارعا جول بەرمەۋ ماسەلەسى ءجيى كوتەرىلىپ كەلەدى. وسىعان ءمان بەرگەن ەلباسى ەندى جەر ءوڭدەۋ مادەنيەتىن وزگەرتۋىمىز كەرەك ەكەنىن باسا ايتتى. جانە دە جاڭا عىلىمي, تەحنولوگيالىق, باسقارۋشىلىق جەتىستىكتەردى ەسكەرە وتىرىپ, اتا-بابامىزدان كەلە جاتقان مال شارۋاشىلىعىنداعى ءومىرشەڭ داستۇرلەرىمىزدى قايتا جاڭعىرتۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى.
بۇگىنگى تاڭدا الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىن ازىق-ت ۇلىك ماسەلەسى تولعاندىرىپ وتىر. قولىمىزداعى بار بايلىعىمىزدى ءوزىمىز ۇنەمدى پايدالانا بىلۋمەن قاتار, «قازاقستاندا وندىرىلگەن» دەگەن ەرەكشە بەلگى سوعىلعان ساپالى ونىمدەرىمىزدى شەتەلگە دۇرىس شىعارا ءبىلۋ دە ەلدىڭ دامۋىنا جانە تانىلۋىنا قىزمەت ەتەتىنى بەلگىلى. سول سەبەپتى ەلباسىنىڭ ايتۋىنشا, اسا ءىرى ەكسپورتتىق نارىقتى مەڭگەرۋ ءۇشىن ءبىز قاي ازىق-ت ۇلىكتىڭ جاپپاي ءوندىرىسىن باستى ەتىپ قوياتىنىمىزدى ايقىنداۋىمىز كەرەك. مەملەكەت باسشىسى وسى سالادا جۇزەگە اسىرىلعان ناقتى جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىندە 2050 جىلعا قاراي ەلىمىزدىڭ ءىجو-دەگى اۋىلشارۋاشىلىق ءونىمىنىڭ ۇلەسى 5 ەسەگە ارتاتىنى جونىندە مالىمەت كەلتىردى.
ەل ازاماتتارىنىڭ دەنساۋلىعىن ساقتاۋ, حالىقتىڭ جاعدايىنا باسا كوڭىل ءبولۋ, الەمدەگى جانە ەلدەگى ەكونوميكالىق وزگەرىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى جاقسارتۋ ۇنەمى ەلباسىنىڭ نازارىنان تىس قالعان ەمەس. مەملەكەتتىڭ الداعى دامۋىن كورسەتكەن وسى جولداۋدىڭ ارنايى ءبىر تاراۋى «الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ جاڭا پرينتسيپتەرى – الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەر جانە جەكە جاۋاپكەرشىلىك» دەپ اتالادى. پرەزيدەنت «ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – الەۋمەتتىك قاۋىپسىزدىك جانە ازاماتتارىمىزدىڭ باقۋاتتىعى. بۇل – قوعامداعى تۇراقتىلىقتىڭ ەڭ جاقسى كەپىلى», دەپ اتاپ ءوتتى.
ارينە, دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىندا بولۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز ءبىلىمدى دە بىلىكتى, پاراساتتى دا پايىمدى بولۋى ءتيىس. ءوز وتانىن شىن سۇيەتىن ادام عانا ورتاق مۇددە جولىندا ايانباي قىزمەت جاساپ, ەڭبەگىمەن الدا بولاتىنى انىق. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسى قازاقستان ءپاتريوتيزمىن دامىتۋعا ەرەكشە ءمان بەرۋ قاجەتتىگىن ايتتى. بيىك مەجەنى بەلگىلەگەن مەملەكەت پەن ازاماتتىڭ ماقساتتارى بارلىق باعىتتار بويىنشا سايكەس كەلۋى ءتيىس. ەندەشە, جاس ۇرپاقتىڭ تاربيەسىنە دە جاڭاشا كوزقاراس كەرەك.
حالىققا ارناعان اسا ماڭىزدى قۇجاتتا ەلباسى حالىقارالىق ماسەلەلەرگە ءجىتى كوڭىل اۋداراتىنىن اڭعارتتى. ءويتكەنى, جەدەل قارقىنمەن دامىپ بارا جاتقان جاڭا عاسىردا قاي مەملەكەت تە الەمدىك قوعامداستىقتان تىسقارى ءومىر سۇرمەيتىنى انىق. قازاقستان دا جاھاندىق وزگەرىستەرگە بەيىمدەلە وتىرىپ, ءوز ۇستانىمدارىن جۇزەگە اسىرادى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ بەيبىتشىلىكتى قالايتىن, بارلىق مەملەكەتتەرمەن دوستىق قارىم-قاتىناستا بولۋدى كوزدەگەن جانە الپاۋىت ەلدەردى يادروسىز الەم قۇرۋعا شاقىرعان سىرتقى ساياساتىن دۇنيە ءجۇزى مويىنداپ وتىر. تاۋەلسىزدىك جىلدارى وسى ماقساتتا جۇرگىزىلگەن جۇمىستارىمىز ءوز ناتيجەسىن بەرىپ, جاس مەملەكەتىمىزدىڭ ابىرويى ارتىپ, تەز ارادا الەمگە تانىمال بولدى.
جولداۋدا سىرتقى ساياساتتى جاڭعىرتۋدىڭ باسىمدىقتارى اتاپ ءوتىلدى. ونىڭ ىشىندە ايماقتىق جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى جان-جاقتى نىعايتۋ, ەكونوميكالىق جانە ساۋدا ديپلوماتياسىن بەلسەندى دامىتۋ, مادەني-گۋمانيتارلىق, عىلىم-ءبىلىم جانە باسقا شەكتەس سالالارداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ, ازاماتتارىمىزدى قۇقىقتىق قورعاۋدى, ولاردىڭ شەتەلدەردەگى جەكە, وتباسىلىق, ىسكەرلىك ءمۇددەلەرىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ ماقساتى كوزدەلىپ وتىر.
قازاقستان پرەزيدەنتى ءححى عاسىردىڭ ون جاھاندىق سىن-قاتەرىن جەكە-جەكە ايتىپ ءوتتى. ەلباسى تاريحي ۋاقىتتىڭ جەدەلدەۋىن, جەر بەتىندەگى ادام سانىنىڭ ارتۋىن جانە جاھاندىق دەموگرافيالىق تەڭگەرىمسىزدىكتى ءبىرىنشى جانە ەكىنشى سىن-قاتەر دەپ العان. ادامزات سانى ارتقان سايىن ازىق-ت ۇلىك پروبلەماسى كۇشەيە تۇسەتىنى انىق. ءۇشىنشى سىن-قاتەر جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە ءتونىپ تۇرعانىن جەتكىزدى. كەلەسى كەزەكتە سۋدىڭ وتە تاپشىلىعى, جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك, تابيعي رەسۋرستاردىڭ سارقىلۋى ماسەلەلەرىنە توقتالعان ەلباسىمىز وسى الەمدىك قاتەرلەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قازىردەن باستاپ ناقتى شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت ەكەنىن ەسكەرتتى.
جەتىنشى جاھاندىق سىن-قاتەر دەپ ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيانى ايتقان مەملەكەت باسشىسى جاڭا عاسىرداعى عارىشتىق جىلدامدىقپەن ومىرگە ەنىپ جاتقان تەحنولوگيالىق جاڭالىقتار الەمدىك نارىقتىڭ قۇرىلىمى مەن قاجەتتىلىكتەرىن تۇبەگەيلى وزگەرتەتىنىن جەتكىزدى.
سونىمەن قاتار, ءوز بولاشاعىن ايقىنداعان ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز الەمدەگى ۇدەي تۇسكەن الەۋمەتتىك تۇراقسىزدىققا, وركەنيەت قۇندىلىقتارىنىڭ داعدارىسىنا, الەمدىك جاڭا تۇراقسىزدىق قاۋپىنە توتەپ بەرە الۋى كەرەك. قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ بۇل تۇرعىسىنداعى وي-پىكىرىن: «وسىعان بايلانىستى ءبىز حالىقارالىق احۋال دامۋىنىڭ كەز كەلگەن كورىنىسىنە جان-جاقتى دايىن بولۋ ءۇشىن بيلىكتىڭ بارلىق تارماقتارىنىڭ, مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ويلاستىرىلعان, كەلىسىلگەن جانە ۇيلەستىرىلگەن باعىتىن تۇجىرىمداۋعا ءتيىسپىز», دەپ قورىتىندىلادى.
ەلباسىنىڭ جاڭا جولداۋىنداعى ەلدىك ماقساتتى ىسكە اسىرۋدا پارلامەنت تە, ۇكىمەت تە, سالالىق مينيسترلىكتەر دە اسا بەلسەندىلىكپەن قىزمەت ەتەدى دەگەن سەنىمدەمىن. بارشا حالقىمىز وڭىرلەردى دامىتۋدا وبلىس, قالا, اۋدان مەن اۋىل اكىمدىكتەرى دە جاڭاشا سەرپىنمەن ەڭبەك ەتەتىنىنە ءۇمىت ارتىپ وتىر. سونداي-اق ەلىمىزدىڭ ءاربىر تۇرعىنى جاسى مەن جىنىسىنا, ۇلتى مەن تۋعان جەرىنە بولىنبەيتىن, ءبىرتۇتاس قازاق ەلىنىڭ ازاماتى رەتىندە تاۋەلسىز مەملەكەتىمىزدىڭ وركەندەۋى جولىندا ءوز ۇلەسىن قوسۋى – وتان الدىنداعى پارىزى. ءوز ەلىن سۇيەتىن جانە جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنىڭ قاعيدالارىنا ساي ەڭبەك ەتەتىن ازاماتتارىمىز باردا ەلباسى ۇسىنعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى ءسوزسىز جۇزەگە اساتىنىنا تولىق نەگىز بار. وسى ۇستانعان باعىتىمىز جاس ەلىمىزدى بىرلىك پەن بەرەكەگە, كەلىسىم مەن ىنتىماققا باستايتىن تۋرا جول دەپ سەنەمىن.
تۇراربەك اسانوۆ,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى,
«نۇر وتان» حدپ فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى.
__________________________________
سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان وماروۆ.
