سۋ
سارسەنبى, 6 اقپان 2013 7:27
2. قارا ەرتىستىڭ قاسىرەتى
2012 جىلدىڭ كوكتەمىندە ەرتىس سۋى ەرنەۋىنەن اسا الماي, العاش رەت پاۆلودار وبلىسىنىڭ 400 مىڭ گەكتار شابىندىعىنا سۋ جايىلمادى. ەرتىس ەرتىس بولعالى مۇنداي جاعداي بولىپ كورگەن ەمەس ەدى. مۇنى بىرەۋ بايقادى, ەندى بىرەۋ ەلەگەن دە جوق. بۇل دەگەنىڭىز ەندى ارقاداعى مىڭداعان گەكتار شابىندىقتار مەن جايىلىمدار بولاشاقتا شولگە اينالۋ قاۋپى تۋدى دەگەن ءسوز. كيەلى وزەن, قاسيەتتى ەرتىس ءوزىنىڭ جانايقايىن وسىلاي اڭعارتتى. ءيا, ۇلى دالانىڭ قۇت دارىعان كيەلى قويناۋىنا ءنار بەرەتىن كۇرەتامىرى – ەرتىستىڭ وزەگىنە اجداھا كەسەل قادالىپ, قاسيەتتى سۋ كوزىنىڭ ارناسىن بۇلت تۇمشالاعانىنا دا ءبىراز ۋاقىتتىڭ ورمەگى اۋدى.
سارسەنبى, 6 اقپان 2013 7:27
2. قارا ەرتىستىڭ قاسىرەتى
2012 جىلدىڭ كوكتەمىندە ەرتىس سۋى ەرنەۋىنەن اسا الماي, العاش رەت پاۆلودار وبلىسىنىڭ 400 مىڭ گەكتار شابىندىعىنا سۋ جايىلمادى. ەرتىس ەرتىس بولعالى مۇنداي جاعداي بولىپ كورگەن ەمەس ەدى. مۇنى بىرەۋ بايقادى, ەندى بىرەۋ ەلەگەن دە جوق. بۇل دەگەنىڭىز ەندى ارقاداعى مىڭداعان گەكتار شابىندىقتار مەن جايىلىمدار بولاشاقتا شولگە اينالۋ قاۋپى تۋدى دەگەن ءسوز. كيەلى وزەن, قاسيەتتى ەرتىس ءوزىنىڭ جانايقايىن وسىلاي اڭعارتتى. ءيا, ۇلى دالانىڭ قۇت دارىعان كيەلى قويناۋىنا ءنار بەرەتىن كۇرەتامىرى – ەرتىستىڭ وزەگىنە اجداھا كەسەل قادالىپ, قاسيەتتى سۋ كوزىنىڭ ارناسىن بۇلت تۇمشالاعانىنا دا ءبىراز ۋاقىتتىڭ ورمەگى اۋدى.
قازاق دالاسىنىڭ توسىمەن كوسىلە سوزىلعان ەركە ەرتىس – ميسسۋري وزەنىنەن كەيىنگى الەمدەگى ساعاسى ەڭ ۇزىن وزەن بولىپ تابىلادى. ونىڭ ۇزىندىعى 4280 شاقىرىمعا سوزىلسا, وزەننىڭ 618 شاقىرىمى قىتاي ەلىنىڭ اۋماعىندا, 1835 شاقىرىمى قازاقستان اۋماعىندا, 2 مىڭ شاقىرىمى رەسەي اۋماعىندا سوزىلىپ جاتىر. ەرتىس سۋ كوزى باسسەينىنىڭ جالپى كولەمى 1643 مىڭ شارشى شاقىرىمدى قۇرايدى. ول قارا ەرتىس اتاۋىمەن باتىس قىتايدىڭ شىڭجاڭ ولكەسىندەگى 2500 بيىكتىكتەگى موڭعول التايىنىڭ مۇزداقتارىنان باستاۋ الادى. قازاقستان اۋماعىندا قارا ەرتىس زايسان ويپاتى ارقىلى اعىپ, زايسان كولىنە كەلىپ قۇيادى. ودان كەيىن كەندى التاي مەن تارباعاتاي تاۋلارىنان شىعاتىن كوپتەگەن وزەندەردى وزىنە قوسىپ الىپ, وڭتۇستىك باتىسىنداعى بۇقتىرما سۋ قويماسىنا قۇيادى. وسى وزەننىڭ ساعاسىندا بۇدان باسقا وسكەمەن, ءۇلبى سۋ ەلەكتر ستانسالارى ورنالاسقان. بۇدان ءارى ەرتىس سەمەي قالاسى ارقىلى اعىپ, پاۆلودار وبلىسى وڭىرىنە كەلەدى. پاۆلودار قالاسىنا جەتپەي, وزەن سۋىنىڭ ءبىر بولىگى ەرتىس-قاراعاندى كانالىنا قۇيىلادى. سودان كەيىن ەرتىس سارىارقانىڭ ءبىراز ساعالارىنا ءنار بەرە وتىرىپ, رەسەي اۋماعىنا اۋىسادى. رەسەيدىڭ حانتى-مانسي ماڭىندا ەرتىس ءوب وزەنىنە قوسىلىپ, ودان ءارى سولتۇستىك مۇزدى مۇحيتىنا قۇيىلادى.
قازاقستان اۋماعىنداعى ەرتىس باسسەينىندە ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى ەكى سۋ قويماسى – كولەمى 49,6 تەكشە شاقىرىمدى قۇرايتىن بۇقتىرما جانە كولەمى 2,4 تەكشە شاقىرىمدى قۇرايتىن ءۇلبى سۋ قويمالارى ورنالاسقان. ەلىمىزدىڭ شىعىس جانە ورتالىق ءوڭىرلەرىندە قونىستانعان 4 ميلليونعا جۋىق حالىق وسى ەرتىس وزەنىنەن اۋىز سۋىن ايىرىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, ەلىمىزدىڭ ونەركاسىپتى وڭىرلەرىنىڭ قاجەتتى وندىرىستىك سۋ قورى جانە اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى سۋ قورى دا وسى وزەننىڭ سۋى ارقىلى تولىعادى. سونىمەن بىرگە بەرەكەلى ەرتىس رەسەيدىڭ ومبى وبلىسىنىڭ سۋعا دەگەن سۇرانىسىنىڭ 90 پايىزىن قامتاماسىز ەتەدى. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, قىتاي جاعىنىڭ ەرتىستەن جىل سايىن قايتارىمسىز الىپ جاتقان سۋ كولەمى 1,5 ميلليارد تەكشە مەتردى قۇرايدى ەكەن. بۇل كورسەتكىش 2020 جىلدارعا تامان 5 ميلليارد تەكشە مەترگە جەتۋى مۇمكىن. بۇل ەرتىستىڭ تومەنگى اعىسىن جايلاعان ەل ءۇشىن ەكولوگيالىق اپات اكەلەدى.
ەرتىس وزەنىنىڭ كوز الدىمىزدا قۇرىپ بارا جاتقاندىعى ەرەكشە الاڭداتىپ, ۇرپاق بولاشاعى ءۇشىن جۇرەك سىزداتادى. ەلىمىزدىڭ شىعىس ءوڭىرىنىڭ كۇرەتامىرى بولىپ سانالاتىن ەرتىس ارناسىنداعى سۋدىڭ سۋالىپ بارا جاتقاندىعىن بۇقتىرما سۋ قويماسىنىڭ بۇگىنگى احۋالىنان-اق كورۋگە بولادى. سوڭعى ەكى-ءۇش جىلدىڭ كولەمىندە سۋ قويماسىنىڭ كەمەرى جاعالاۋدان 10 مەترگە دەيىن قاشىقتاپ, دەڭگەيى كۇرت تومەن ءتۇسىپ كەتتى. ەرتىس باسسەينىنىڭ بالىقتار ۋىلدىرىق شاشاتىن نەگىزگى سۋ جولى – تۋرانگا وزەنىنىڭ ارناسى كەۋىپ قالدى. ەرتىس وزەنىندەگى سۋ ەلەكتر ستانسالارىنىڭ قۋاتى كۇرت تومەندەپ, قازىردىڭ وزىندە شىعىس قازاقستان وبلىسىندا ەلەكتر قۋاتىنا دەگەن زارۋلىك سەزىلە باستادى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, جاعداي تۋرا وسىلاي جالعاسا بەرەتىن بولسا, ەندى ءبىراز جىلداردان كەيىن بۇقتىرما سۋ قويماسىنىڭ قاڭقاسى عانا قالادى. كەيبىر ماماندار ەرتىستىڭ تارتىلىپ بارا جاتقانىن كەيىنگى جىلدارداعى قاتارىنان بولعان قۋاڭشىلىقتاردىڭ سالدارى دەگەن ساۋەگەيلىك ايتىپ, جاۋىردى جابا توقىعىسى كەلەدى. اقيقاتىندا, وسكەمەن قالاسىنداعى «التاي» اتتى تەحنوپاركتىڭ زەرتتەۋشى عالىمدارىنىڭ بۇلتارتپاس دەرەكتەرى بويىنشا, ەرتىس ارناسىنىڭ سۋالۋى قىتاي اۋماعىنداعى قارا ەرتىس سۋىنىڭ ەشقانداي قايتارىمسىز ءبوگەتتەرگە بۇرىلۋىنان بولىپ وتىر.
سوڭعى جىلدارى قىتايدىڭ شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالى اۋدانى (شۇار) اسا قارقىندى ەكونوميكالىق دامۋعا كوشكەن. مۇندا قازىر مۇناي, كومىر, گاز, جەز كەن ورىندارى كوپتەپ اشىلۋدا. سونىمەن بىرگە, شۇار- دا استىق پەن ماقتا ەگىستىكتەرى ەسەلەپ ارتتىرىلۋدا. رەسمي دەرەكتەر بويىنشا, شۇار-دا 20 ميلليون حالىق تۇراتىن بولسا, رەسمي ەمەس دەرەك كوزدەرى بۇل وڭىردە قازىر 100 ميلليونعا جۋىق حالىق مەكەن ەتەدى دەيدى. ال, قىتاي باسشىلىعىنىڭ رەسمي مالىمدەۋىنشە, بولاشاقتا بۇل وڭىرگە ىشكى ايماقتاردان قوسىمشا تاعى دا 100 ميلليونعا جۋىق حالىق كوشىرىلمەك. بۇۇ-نىڭ زەرتتەۋلەرى بويىنشا, قىتاي تازا اۋىز سۋعا ءزارۋ بولىپ وتىرعان ەلدەردىڭ بىرىنەن سانالادى. بۇل ەلدىڭ قازىردىڭ وزىندە ەڭ ءىرى 30 مەگاپوليسى تۇششى سۋ تاپشىلىعىن سەزىنۋدە. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, 2030 جىلعا قاراي بۇل ەل اۋىز سۋدى سىرتتان تاسۋعا ءماجبۇر بولادى. ويتكەنى, قىتايدىڭ حالقى سول كەزەڭدە 1,6 ميللياردقا جەتەدى. اسپان استى ەلىنىڭ دەموگرافيالىق جانە ەكونوميكالىق ءوسۋى ەلدەگى سۋدى پايدالانۋعا دەگەن سۇرانىستى ارتتىرادى. الەمدەگى سۋ قورىنىڭ 7 پايىزى وسى ەلگە تيەسىلى بولسا دا, قازىر بۇل ەلدەگى وزەن-كولدەردىڭ 90 پايىزى ابدەن لاستانعان, پايدالانۋعا جارامسىز. قازىر قحر-ءدىڭ سولتۇستىك-باتىس پروۆينتسيالارىنداعى 538 ميلليون حالىقتىڭ 42 پايىزى سۋ تاپشىلىعىن ەرەكشە سەزىنۋدە. شۇار اۋماعىن قوسا العاندا مۇندا ورتا ەسەپپەن ءبىر ادامعا جىلىنا 757 تەكشە مەتر سۋ كەلەدى ەكەن. بۇۇ ستاندارتى بويىنشا, سۋعا دەگەن زارۋلىك 1700 تەكشە مەتردەن باستالادى. ەندەشە, اۋىز سۋدان اۋزى قۇرعاپ وتىرعان قىتايلىقتاردىڭ قارا ەرتىس سۋىنا قايىرىمدىلىق تانىتۋى قيىن-اق.
رەسەي فەدەرالدىق سۋ اگەنتتىگىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, ۇزاق جىلدارعى قالىپتاسقان ءتارتىپ بويىنشا ەرتىس وزەنىنەن جىل سايىن قىتاي جاعى 1,5 تەكشە شاقىرىم, قازاقستان – 3,8 تەكشە شاقىرىم, رەسەي 0,43 تەكشە شاقىرىم سۋ الىپ كەلگەن 1997 جىلدان باستاپ قىتاي شۇار ايماعىنداعى شولەيت دالاداعى سۋارمالى ەگىستىك كولەمىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ەرتىستەن الاتىن سۋ كولەمىن كۇرت ارتتىردى. سۋارمالى ەگىستىك جەرلەردى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جانە قاراماي قالاسىنىڭ ماڭىندا جاڭادان اشىلعان مۇناي كەنىشىندەگى وندىرىستىك سۇرانىستاردى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەنى 22 مەتر, ۇزىندىعى 300 شاقىرىم «قارا ەرتىس-قاراماي» كانالىن سالا باستادى. قازىردىڭ وزىندە بۇل يرريگاتسيالىق كانال ءىشىنارا جۇمىس ىستەپ تۇر. كانال تولىق قۋاتىندا ىسكە قوسىلعان كەزدە ەرتىس وزەنىنەن جىلىنا 5 تەكشە شاقىرىم سۋ الىناتىن بولادى. ياعني قازىرگى دەڭگەيدەن بەس ەسە كوپ دەگەن ءسوز.
قازاقستان ءۇشىن قىتاي تاراپىنان كەلەر قيىندىقتىڭ ەڭ قاۋىپتىسى دە, ەڭ كۇردەلىسى دە سۋ بولعالى تۇر. ەرتىس پەن ىلەنىڭ سۋىن بۇرۋ قىتاي ءۇشىن شولىركەپ جاتقان شىڭجاڭ ولكەسىن يگەرۋ ءۇشىن اۋاداي قاجەت. قىتاي اۋماعىنداعى ىلە وزەنى باستاۋ الاتىن جەردە جىرىنتاي گەس-ءى سالىنعان, مۇنداعى سۋ بوگەتىنىڭ ۇزىندىعى 30 شاقىرىمدى قۇرايدى. بۇل سۋ ەلەكتر ستانساسى ۇشار باسىن ماڭگىلىك مۇز باسقان ەرەنقابىرعا تاۋىنىڭ ەكىنشى جاعىنداعى سۋسىز جاتقان جىڭ اۋدانى ءۇشىن پايدالانىلماق. قازىر ەرەنقابىرعا تاۋىن تەسىپ, تۋننەل سالۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. تۋننەل ىسكە قوسىلعان كەزدە ىلە وزەنىنەن قازاقستانعا كەلەتىن سۋ كولەمى 30 پايىزعا كەمىمەك.
مامانداردىڭ قىتاي باسپاسوزىندە كەلتىرىلگەن اقپاراتتارعا سۇيەنە وتىرىپ ەسەپتەۋلەرىنشە, قارا ەرتىس وزەنىنەن تاياۋ بولاشاقتا «قارا ەرتىس-قاراماي» كانالى ءۇشىن الىناتىن سۋ كولەمى جىلىنا 4 تەكشە شاقىرىمدى قۇراماق. ال 2030 جىلدارى بۇل كورسەتكىش 8 تەكشە شاقىرىمعا جەتسە, 2040 جىلدارى ول 10 تەكشە شاقىرىمنان اسىپ جىعىلماق. بۇل, بىرىنشىدەن, ەلىمىزدىڭ شىعىسىنداعى ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ ءوندىرىسىن تۇرالاتادى. ياعني, ەرتىس وزەنىندەگى گەس-تەردىڭ ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ كولەمى 2030 جىلى 25 پايىزعا تومەندەسە, 2040 جىلى 40-50 پايىزعا دەيىن قۇلدىرايدى. بۇل 2020 جىلعا دەيىن ەرتىس وزەنىمەن كەمە ءجۇرۋ جولدارى جابىلادى دەگەن ءسوز. ەكىنشىدەن, ەرتىس بويىنداعى بۇقتىرما, ءۇلبى سۋ قويمالارى جوعالادى. ۇشىنشىدەن, وسى ايماقتىڭ جەر استى سۋلارىنىڭ ازايىپ, لاستانۋىنا الىپ كەلەدى. عالىمداردىڭ دەرەگى بويىنشا, سۋدى ىسىراپپەن كوپ پايدالانۋدىڭ سالدارىنان جەر استى سۋلارىنىڭ دەڭگەيى جىل سايىن 1 مەترگە دەيىن تارتىلىپ بارادى. تورتىنشىدەن, ەڭ قاتەرلىسى, ەرتىستەن ءنار الىپ تۇرعان زايسان كولىنىڭ سۋالىپ, تارتىلىپ قالۋىنا اكەلىپ سوعادى.
سولتۇستىك-شىعىسىندا التاي, ءوڭتۇستىگىندە تارباعاتاي تاۋلارىنىڭ جوتالارى قورشاعان شىعىستىڭ كاۋسارىندەي زايسان كولى جازيرالى جازىقتا كوسىلىپ جاتىر. زايسان كولىنىڭ جالپى كولەمى 1810 شارشى شاقىرىمعا سوزىلادى. ونىڭ 60 شاقىرىمى قىتاي شەكاراسىمەن شەكتەسەدى. كولدىڭ ۇزىندىعى 105 شاقىرىم بولسا, ەنى 22-48 شاقىرىمدى قۇرايدى. كولدىڭ سۋى جۇمساق ءارى تۇششى. بالىعى تايداي تۋلاعان زايسان كولى شىن مانىندە شىعىستىڭ ەڭ ءبىر شۇرايلى ەرتىس باسسەينىندە قونىس تەپكەن.
ەندى ءبىر ءسات قارا ەرتىستىڭ سۋى جەتپەي تۇنشىققان زايسان كولىن كوز الدىڭىزعا ەلەستەتىپ كورىڭىز. كول سۋىن تولىقتىرىپ تۇراتىن وزەن ارناسى تارىلعان سايىن زايسان سۋالىپ, كولدەن بالىق كەتىپ, تەرىسى باعالى ونداترلار جويىلادى. بىرتە-بىرتە زايسان باتپاقتى كولشىككە اينالىپ, ونسىز دا وڭباي تۇرعان ءوڭىردىڭ ەكولوگياسىنا جازىلماس جارا سالادى. بەتىن اۋلاق قىلسىن, ەرتىستى قۇتقارۋ شارالارى قولعا الىنبايتىن بولسا, ەندى بىرنەشە ون جىلدىقتا زايسان قاسىرەتى وزەكتى ورتەر وكىنىشكە اينالادى.
بەيجىڭنىڭ جوسپارى جۇزەگە اساتىن بولسا, قازاقستاننىڭ شىعىس جانە ورتالىق وڭىرلەرىنە كەلەتىن سۋ كولەمى ازايادى. ەلىمىزدىڭ وسكەمەن, سەمەي, پاۆلودار, قاراعاندى سياقتى يندۋستريالىق-ونەركاسىپتىك وبلىستارى سۋ تاپشىلىعىنا ۇرىنادى. اۋىز سۋ تاپشىلىعىن بىلاي قويعاندا, وسى وڭىردەگى ەكونوميكامىزدىڭ اگرارلىق جانە وندىرىستىك سالالارىنا نۇقسان كەلەدى. سونىمەن بىرگە, قازاقستاننىڭ گيدروەنەرگەتيكالىق سالاسىنا دا ۇلكەن كەسىرىن تيگىزىپ, ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قيىنداتادى. ەلىمىزدىڭ ەلەكتر قۋاتىنا دەگەن سۇرانىسىنىڭ 10 پايىزىن قامتاماسىز ەتەتىن بۇقتىرما, ءشۇلبى جانە قاپشاعاي سياقتى ءىرى گيدروەلەكتر ستانسالارى وسى ەكى وزەننىڭ ساعاسىندا ورنالاسقان.
كۇننەن-كۇنگە قارقىندى دامىپ, ءححى عاسىردىڭ ءماندى دە ساۋلەتتى مەگاپوليسىنە اينالىپ كەلە جاتقان ەلىمىزدىڭ باس قالاسى – استانانىڭ سۋعا دەگەن وسكەلەڭ سۇرانىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەسىل وزەنىنىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى. سوندىقتان, ەلىمىزدە بولاشاقتا ەرتىس-قاراعاندى كانالىن كەڭەيتىپ, استاناعا دەيىن ۇزارتۋ جونىندەگى ءىرى جوبا بار. ال قحر-دىڭ ەرتىس وزەنىن بوگەۋ بارىسىندا جۇزەگە اسىرىپ جاتقان شارالارى ەگەمەن ەلىمىز ءۇشىن اۋاداي قاجەت بۇل جوبانىڭ دا بولاشاعىنا قاۋىپتى.
قىتايدىڭ سۋعا دەگەن سۇرانىسى وسكەن سايىن قارا ەرتىستىڭ قاسىرەتى قالىڭداي تۇسپەك. قيىنى سول, بۇل تىعىرىقتان شىعۋ جولىن قالىپتاسقان حالىقارالىق نورمالاردىڭ كومەگىمەن شەشۋ مۇمكىن ەمەس. سەبەبى, قىتاي ترانسشەكارالىق سۋ كوزدەرىن بىرلەسە پايدالانۋ جونىندەگى ەشقانداي قۇجاتتى مويىندامايدى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن قحر ترانسشەكارالىق سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدىڭ حالىقارالىق ءتارتىبىن رەتتەيتىن كونۆەنتسيالارعا قول قويماي كەلەدى. ونىڭ ءبىرىنشىسى, 1992 جىلى قابىلدانعان «ترانسشەكارالىق وزەندەردى جانە حالىقارالىق كولدەردى قورعاۋ جانە پايدالانۋ تۋرالى» حەلسينكي كونۆەنتسياسى بولىپ تابىلادى. وندا تاراپتاردىڭ ترانسشەكارالىق سۋ كوزدەرىن ۇقىپتى جانە ءادىل پايدالانۋ, ونى جاناشىرلىقپەن قورعاۋ جانە ەكىنشى ءبىر ەلدىڭ مۇددەسىنە نۇقسان كەلتىرمەۋ ماسەلەلەرى حالىقارالىق تاجىريبە ستاندارتتارى بويىنشا رەتتەلىپ, زاڭداستىرىلعان. ەكىنشى, 1997 جىلى قابىلدانعان «حالىقارالىق اعىندى سۋ كوزدەرىن كەمەمەن ءجۇزۋ تۇرلەرىنەن باسقا ماقساتتارعا پايدالانۋ قۇقىعى تۋرالى» كونۆەنتسيا. وسى كونۆەنتسيانىڭ 5-بابىندا ترانسشەكارالىق اعىندى سۋ كوزدەرىن سول وزەندەردىڭ بويىنداعى بارلىق مەملەكەتتەردىڭ مۇددەلەرىنە نۇقسان كەلتىرمەي ادىلدىكپەن پايدالانۋ ءتارتىبى ناقتى كورسەتىلگەن. ماسەلەن, قازاقستان مەن رەسەي ۇكىمەتتەرى قحر ۇكىمەتىنە ترانسشەكارالىق سۋ ارنالارى مەن حالىقارالىق كولدەردى قورعاۋ مەن پايدالانۋ تۋرالى حەلسينكي كونۆەنتسياسىنا قول قويۋدى بىرنەشە رەت ۇسىندى. بۇل قۇجاتتىڭ باستى ارتىقشىلىعى – ترانسشەكارالىق سۋ پايدالانۋدا ءاربىر مەملەكەتكە ادىلەتتى ۇلەس جانە ناقتى ەكولوگيالىق مىندەتتەمەلەر الۋعا قۇقىق بەرەدى. ياعني, ەۋرووداق ۇستانىمىنا سايكەس, ەگەر اۆستريا دۋناي وزەنىنەن 2 تەكشە شاقىرىم سۋ السا, وزەننىڭ تومەنگى اعىسىنداعى سلوۆاكيا مەن ۆەنگرياعا ءدال وسىنداي ساپاداعى 2 تەكشە شاقىرىم سۋدى قايتارۋعا ءتيىس.
وكىنىشكە قاراي, اسپان استى ەلى بۇل حالىقارالىق قۇجاتتاردى مويىنداۋ تۋرالى مىندەتتەمە الىپ وتىرعان جوق. سوندىقتان, ءبىزدىڭ ەلىمىز الىپ كورشىمىزدىڭ قولىنداعى سۋ پروبلەمالارىن ەكىجاقتى كەلىسىمدەر ارقىلى شەشۋگە تىرىسۋدا. وزگەدەن بۇرىن «ءوز كويلەگىنىڭ وزىنە جاقىندىعىن» ويلايتىن الىپ كورشىمىز سۋدان تارىققان قازاق دالاسىنا بۇيرەگى بۇرا قويمايتىنى جانە اقيقات. قايتپەك كەرەك؟ باعى تايعان بالقاشتىڭ, شولىركەگەن زايساننىڭ, ساعاسى سولعان ىلەنىڭ, ەرنەۋى كەپكەن ەرتىستىڭ قاسىرەتىن قالاي شەشەمىز؟!
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
(جالعاسى بار).
