وسى قاعيدا اۋقىمىندا ءار مەملەكەت مۇعالىمدەردىڭ كاسىبي دارەجەلەرىن ارتتىرۋعا مۇددەلى بولىپ, ولارعا قاجەتتى جاعداي جاساپ, الدىنا تالاپ قويادى. مىسالى, سينگاپۋردا مۇعالىم جىلىنا كەم دەگەندە 100 ساعات مولشەرىندە بىلىكتىلىك ارتتىرۋ كۋرستارىنا قاتىسۋى مىندەت. بۇل دەگەنىڭىز كۇنىنە 8 ساعاتتان وقيتىن بولسا, 13 كۇندەي ۇزدىكسىز وقۋ دەگەندى بىلدىرەدى, ياعني ءار كانيكۋلدا مۇعالىم كەمىندە 3-4 كۇن وقىپ-ۇيرەنۋى كەرەك.
ەلىمىزدە دە وسى ماقساتتا بۇگىندە مۇعالىمدەرگە ارنالعان ءتۇرلى كۋرستار تەگىن ۇيىمداستىرىلۋدا. بۇل تاماشا مۇمكىندىك.
الماتى قالاسىنداعى پەداگوگيكالىق شەبەرلىك ورتالىعىندا بىلىكتىلىكتى شىڭداۋعا ارنالعان ەكى كۋرسقا قاتىستىم. ودان تۇيگەنىم – «ۇيرەنۋ مۇمكىن ەمەس, تەك ۇيرەنۋ ىقتيمال» دەگەن ءسوز راس ەكەن! ءبارى دە وزىمىزگە بايلانىستى. ۇيرەنەمىن دەسەڭ – ۇيرەنەسىڭ. «ۇيرەنبەيمىن! ونسىز دا ءبارىن بىلەمىن!» نەمەسە «وسىنىڭ قاجەتى قانشا؟! مۇعالىمنىڭ جۇمىسىن قيىنداتقانىنان باسقاسى جوق!» دەپ جالتارساڭ, وندا وقىماۋدىڭ امالدارى مەن سىلتاۋلارىن كوپتەپ كەلتىرەسىڭ.
بۇل كۋرستاردا دا ارىپتەستەرىمنىڭ باسىم بولىگى «ۇيرەنەيىن! قارمانىپ قالايىن!» دەپ ۇمتىلىس جاساپ, بەلسەندىلىك تانىتىپ, كاسىبي بىلىكتىلىگىن ۇشتاۋعا مۇددەلى بولسا, كەيبىرەۋلەرى تەك سەرتيفيكات الۋ ءۇشىن «شىقپا, جانىم, شىقپا!» دەپ «اۋىردىڭ ۇستىمەن, جەڭىلدىڭ استىمەن» عانا ءجۇردى. ارينە, ولارعا نە جاساسا دا, نە نارسەگە ۇيرەتسە دە جاعۋ قيىن: ءبارىبىر جاقتىرمايدى.
وزدەرىن قيناعىسى كەلمەيتىن ارىپتەستەرىمدى مەن باياعى زاماننان كەلدى مە دەپ ويلايمىن. ويتكەنى بۇرىن دا كۋرستار كوپتەپ ۇيىمداستىرىلاتىن. الايدا, شىنىن ايتۋ كەرەك, ول كۋرستاردا وقۋ نەگىزىنەن فورمالدى ەدى, تەك سەرتيفيكات ءۇشىن وقۋشى ەدىك. ونداي كۋرستاردا ءبارى ء«تارىزدى» بولاتىن: ءبىزدى لەكتورلار وقىتقان ءتارىزدى ەدى (نەگىزىنەن كۇن ۇزاق لەكتسيا عانا وقيتىن), ءبىز بولساق ۇيرەنگەن ءتارىزدى ەدىك (ەش قينالماي, ويناپ-ك ۇلىپ, كوڭىل كوتەرىپ, قالا قىدىرىپ). مەكتەپكە كەلگەندە بىزگە ايتاتىنى مىناۋ ەدى: «وقىدىڭدار ما؟ جاقسى بولىپتى! ال ەندى وقىعاندارىڭدى ساباقتاردا قولدانىڭدار!». قولدانۋ دا ءتارىزدى بولاتىن: قالاي قولدانامىز, ونى ءوزىمىز بىلەمىز, بىزگە تالاپ قويىپ, قاداعالاپ جاتقان ەشكىم جوق ەدى. وسىلايشا 5 جىلدا ءبىر رەت كۋرسقا قاتىساتىنبىز. ءبارى دە «وقىمادى دەپ ايتپاسىننىڭ» سىڭايىندا بولاتۇعىن.
ال بۇگىنگى كۋرستاردا ءبارى دە جۇيەلى: الدىمەن ماقسات پەن كۇتىلەتىن ناتيجەلەر قويىلادى دا, سوڭىندا وعان جەتكەن-جەتپەگەنىمىز تالدانادى. مۇندا ءبارى دە شىنايى: ساباقتان قالۋ جوق, تالاپ تا جوعارى, تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋىن قاداعالاۋ بار, سوڭىندا ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن تانىستىرىلىم قورعاۋ نەمەسە ەسەپتەر جازۋ نىسانىندا ەمتيحان تاپسىرىلىپ, تىڭداۋشىلاردىڭ جاۋاپتارى سوناۋ ەل ورداسىندا تەكسەرىلەدى. كۋرستار مازمۇنى پەداگوگيكانىڭ ەڭ سوڭعى جەتىستىكتەرىنە نەگىزدەلگەن, مۇعالىمدەردىڭ كۇندەلىكتى تاجىريبەسىن زەرتتەۋگە باعىتتالعان.
كۋرستا مەن «ۇيرەتەتىن – مۇعالىم ەمەس, ۇيرەتەتىن – ورتا» دەگەن قاعيدانىڭ ومىرشەڭدىگىن ءوزىم ءۇشىن دالەلدەدىم. ءبىز ەڭ الدىمەن ءبىر-بىرىمىزدەن وقىدىق, ۇيرەندىك. تۋىنداعان ماسەلەلەر مەن كەدەرگىلەردى ىلعي دا بىرلەسە شەشىپ وتىردىق. وسى ارقىلى ارامىزدا جىلى قارىم-قاتىناس ورنادى. ءالى دە ءبىر-بىرىمىزبەن كاسىبي بايلانىستارىمىزدى ۇزبەي كەلەمىز.
ەلميرا راپيلوۆا,
№178 مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ مۇعالىمى
الماتى
