قۇردىمعا قۇلاعان قۇرىلىس
سارسەنبى, 29 مامىر 2013 1:30
2009 جىلى قازان ايىندا باستالعان ەكىباستۇزداعى وتىن-ەنەرگەتيكا سالاسىنا ارنالعان تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ماماندار دايارلاۋ جونىندەگى وڭىرارالىق ورتالىقتىڭ قۇرىلىسىنا رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنەن 4,5 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. تاپسىرىستى بەرگەن ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى. سودان ەكىباستۇزداعى كەشەننىڭ قۇرىلىسى 17 ايدا بىتەدى, ياعني 2010 جىلدىڭ سوڭىندا اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ جوسپارلاندى. الايدا, ولاي بولمادى. ەكىباستۇزداعى سالىنۋعا ءتيىس الىپ ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى 2010 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە, 2011 جىلدىڭ ساۋىرىندە دە,
سارسەنبى, 29 مامىر 2013 1:30
2009 جىلى قازان ايىندا باستالعان ەكىباستۇزداعى وتىن-ەنەرگەتيكا سالاسىنا ارنالعان تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ماماندار دايارلاۋ جونىندەگى وڭىرارالىق ورتالىقتىڭ قۇرىلىسىنا رەسپۋبليكا بيۋدجەتىنەن 4,5 ملرد. تەڭگە ءبولىندى. تاپسىرىستى بەرگەن ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى. سودان ەكىباستۇزداعى كەشەننىڭ قۇرىلىسى 17 ايدا بىتەدى, ياعني 2010 جىلدىڭ سوڭىندا اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ جوسپارلاندى. الايدا, ولاي بولمادى. ەكىباستۇزداعى سالىنۋعا ءتيىس الىپ ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى 2010 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە, 2011 جىلدىڭ ساۋىرىندە دە, 2013 جىلدىڭ قاڭتارىندا دا, ودان كەيىن ايتىلعان ايىندا دا پايدالانۋعا بەرىلمەدى. قۇرىلىسى جول ورتادا قالىپ, قاڭتارىلىپ ءالى تۇر. ال بۇل قۇرىلىستىڭ باسىنا «قىزىقتاپ» كەلمەگەن ادام جوق. ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى باقىتجان جۇماعۇلوۆ, پرەمەر-ءمينيستردىڭ بۇرىنعى ورىنباسارى قىرىمبەك كوشەرباەۆ, ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتى جوسپارلاۋ ءمينيسترى ەربولات دوساەۆ, وبلىس اكىمى ەرلان ارىن, ت.ب. بارلىعى دا الىپ قۇرىلىستاعى قالىپتاسقان قيىن جاعدايدى كورىپ, ءبىلىپ وتىر. وسىلايشا مينيسترلەر, اكىمدەر كەلەدى-كەتەدى, بىراق ازىرگە شىققان ناقتى قورىتىندى بولماي تۇر. ەكىباستۇزداعى تۇرعىزىلۋعا ءتيىس ورتالىق 14 بولىكتەن, ياعني 14 جەكە عيماراتتان تۇرادى. ارقايسىسى 240 ورىندىق ەكى جاتاقحانا, 100 ورىندى قوناق ءۇي, سپورت عيماراتى, اكىمشىلىك كورپۋسى, 3 وقۋ عيماراتى, 2 شەبەرحاناسى جوبالانىپ, ءوندىرىستى قالاداعى باسقا دا الىپ كاسىپورىندار قاتارىنا قوسىلماقشى ەدى. امال نە, قۇرىلىس جۇمىستارى توقتاتىلىپتى. قالا شەتىندە ورنالاسقان ورتالىق قۇرىلىسىن كورۋگە كەلگەنىمىزدە قابدىناسىر سابىرباەۆ قارسى الدى. قازىر بۇكىل قۇرىلىس باسىنا جاۋاپتى ءۇش-ءتورت كۇزەتشى جانە وكىل رەتىندە ءبىر ءوزى قالىپتى. استانادان, وبلىس ورتالىعىنان كەلەتىن مينيسترلىك, اكىمدىك وكىلدەرىنە كەشەندى ارالاتىپ كورسەتىپ شىعادى. قولدان كەلەر قايراڭ جوق, ازىرگە اتقارار بار جۇمىسى وسى. بۇدان بۇرىن دا كەلىپ كەتكەن كەزىمىزدە كەشەن قۇرىلىسىن ارالاتىپ كورسەتىپ شىققان ەدى. وسىدان ءبىر جىل بۇرىن ساپاسىز, باقىلاۋسىز سالىنىپ جاتقان قۇرىلىس بارىسىن كورىپ, قۇرىلىس مامانى بولماساق تا, جامان ايتپاي جاقسى جوق, ارالاپ جۇرگەندە اپات ورىن السا قايتەمىز دەگەن كوڭىلىمىزگە قورقىنىش ۇيالاپ, كۇدىك كەلگەنى شىندىق. ەندى, مىنە ادام ايتسا نانعىسىز, سول كۇدىگىمىز, كۇماندى قۇرىلىس بارىسى الدىمىزدان شىقتى. ساپاسىز قۇرىلىس. كوزگە كورىنىپ تۇر. باستالدى دا تاستالدى دەگەن وسى. كەشەندەردىڭ ارالىقتارىن ءبىر-بىرىمەن قوساتىن گالەرەيانىڭ ءبىرىنشى قاباتتاعى توبەلەرى مايىسىپ, ەڭكىش تارتىپ, ەندى ءسال بولماسا قۇلايىن دەپ تۇرعانداي. قاراداي زارەڭ كەتەدى. كەشەندەر ىشىنە بىرنەشە جەردەن تەمىر تىرەۋلەر ورناتىپتى. تەمىر تىرەۋلەردىڭ تومەنگى جاعى جەرتولە, ونىڭ ءوزى توبەدەگى اۋىر سالماقتى كوتەرىپ تۇرا الا ما, الماي ما, بەلگىسىز. بۇل – ءبىر.
ەكىنشىدەن, الىپ نىساننىڭ ءمونوليتتى نەگىزگى قاڭقاسىن تۇرعىزۋدا ورەسكەل قاتەلىك جىبەرىلگەنى انىقتالىپتى. قىس كەزىندە بەتوندىق جۇمىستاردى جۇرگىزۋ تەحنولوگياسىن ساقتاماۋدىڭ كەسىرىنەن ءمونوليتتى تىرەۋىشتەردە, عيماراتتىڭ قاسبەتىندە سىزاتتار پايدا بولعان. بۇل جەردە ءتيىستى قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ قالاي پايدالانىلعانىنا دا تاڭعالاسىز. ەڭ باستى ماسەلە بۇل جەردە الىپ كەشەننىڭ قۇرىلىسى ويپاڭ, شۇڭقىرلاۋ جەردەن بوي كوتەردى.
– ال, بيىل كوكتەمدە ەرىگەن قاردىڭ, جاڭبىردىڭ سۋى ورتالىقتىڭ ءبىرىنشى قاباتىن الىپ, جەرتولەلەردىڭ ىشىنە تۇگەل تولىپ كەتتى. بۇل جاعدايدى تۇرعىندار دا, جەرگىلىكتى باسشىلار, «نۇر وتاننىڭ» جەرگىلىكتى باقىلاۋ بولىمدەرى ءبارى كوردى, – دەدى بىزبەن اڭگىمەسىندە قابدىناسىر.
كورىپ تۇرعانىمىزداي ورتالىقتىڭ ءىشى بۋلانىپ كەتكەن. دىمقىل باسقان. دەمالۋ مۇمكىن ەمەس. سىلاۋى ءتۇسىپ, ەندى-ەندى كەبە باستاعان سارعايعان قابىرعالارىنا قاراپ-اق, سۋدىڭ قانشالىقتى جەرگە دەيىن كوتەرىلگەنى كورىنەدى.
– سۋعا باتقان كەمەدەي سۋدىڭ ىشىندە قالدى عوي. ءبىزدىڭ تۇرعان ۇيلەرىمىزدىڭ اينالاسىنىڭ ءبارى قازىلعان, قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ ۇزاققا سوزىلۋى بىزدەرگە دە قيىندىق تۋدىرىپ وتىر, – دەيدى ەستاي اتىنداعى كوشە تۇرعىندارى. اۋەل باستا قۇرىلىستى سالامىز دەگەن ۋاقىتتا ساز-باتپاقتى بۇل جەردىڭ جەر-جاعدايى جوبادا ەسكەرىلمەپتى. باس مەردىگەر دەپ تانىلعان «نيكو» جشس-ءنىڭ قانداي «قۋلىق» ويلاپ تاپقاندارى بەلگىسىز, اياق استىنان 2011 جىلى 20 ساۋىردە وزدەرىن بانكروت دەپ جاريالاپ جۇمىستى تاستاپ كەتىپ قالعان. الىپ كەشەننىڭ قۇرىلىسىنا الاڭداعان ەكىباستۇزدىق امانقوس وتەگەنوۆ باستاعان بۇرىنعى دەپۋتاتتار 2011 جىلى ءساۋىر ايىندا سول كەزدەگى پرەمەر-مينيستر كارىم ماسىموۆكە شۇعىل تۇردە حات تا جازعانىن بىلەمىز. ءمان-جايدى تۇسىنگەن, تۇسىندىرگەن ۇكىمەت باسشىسى كەشەن 2011 جىلدىڭ سوڭىندا پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ جاۋاپ جازادى. ءتىپتى, ۇكىمەت باسشىسى سول جىلى وتكىزگەن ۇكىمەت وتىرىسىندا «تەندەردى جەڭىپ الدىڭدار ما, سول قاراجاتقا سالىپ بىتىرىڭدەر, ارتىق اقشا سۇرالماسىن» دەگەن بولاتىن.
– قالالىق اكىمدىككە قاتىستى بارلىق جاعدايدى جاسادىق. كۇندەلىكتى باقىلاپ وتىرمىز. مىناداي الىپ كەشەننىڭ قۇرىلىسىن مەردىگەرلەر, قۇرىلىسشىلار كەتىپ قالدى دەپ ءبىز دالاعا تاستاي المايمىز عوي. قۇرىلىس بارىسىندا ورىن العان ولقىلىقتار بار ەكەنىن ءوزىڭىز دە دە كوردىڭىز. سۋ سورعى درەناجدار ورناتۋ قاجەت. ونسىز بولمايدى. كەشەندەر اراسىن قوساتىن گالەرەيالاردىڭ مايىسىپ تۇرعان توبەلەرىن كوتەرۋ ءۇشىن قويىلعان قورعانىش تىرەكتەرى, تەمىر تىرەۋلەردى كوتەرۋگە ەدەندەر جوعارىدان تۇسكەن كۇشكە شىداس بەرمەۋى مۇمكىن, سوندىقتان تومەننەن دە بەكىتۋ ارقىلى جول تابۋ كەرەك. ەكىنشىدەن, ءبىزدىڭ ەكىباستۇزدىڭ اۋا رايى شۇعىل كونتينەنتالدى, قىسى ىزعارلى, سۋىق, جەل. سوندىقتان, قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ساپاسى اۋا رايىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرىپ بارىپ جاسالۋ كەرەك ەدى, – دەيدى ەكىباستۇز قالاسىنىڭ اكىمى الەكساندر ۆەربنياك. – بىلتىر مامىر ايىندا وبلىس پروكۋراتۋراسى ورتالىقتىڭ قۇرىلىسىنا بولىنگەن بيۋدجەتتىك قاراجاتتىڭ پايدالانىلۋىنا وراي تەكسەرۋ جۇرگىزەدى.
تەكسەرۋ بارىسىندا انىقتالعانداي, ورىندالماعان جۇمىس كولەمىنىڭ جالپى كولەمى 10 865 700 تەڭگە قۇراعان. سونداي-اق, جۇمىستى جۇرگىزۋ بارىسىندا بەكىتىلگەن جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامادان اۋىتقۋلار ورىن العانى انىقتالدى. سول سياقتى ەكىباستۇزعا وسىنداي الىپ قۇرىلىس سالۋدىڭ قانداي قاجەتتىگى بار ەدى؟ كەنشىلەر قالاسى ماماندارمەن تولىق ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتىپ كەلەدى. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسىنىڭ حابارىنا قاراعاندا, وبلىستا 25 مەملەكەتتىك كاسىبي-تەحنيكالىق ليتسەي بولسا, وندا 6 860 جاس ءبىلىم الۋدا. ءتىپتى, بۇندا دا 1 194 وقۋشىنىڭ ورنى بوس تۇرعان كورىنەدى. وبلىستا 50 كاسىپ بويىنشا 26 كاسىپتىك ليتسەي جانە 84 ماماندىق بويىنشا ءبىلىم بەرەتىن 32 كوللەدج بار. ال ەكىباستۇز پوليتەحنيكالىق كوللەدجى رەسەيدىڭ ءسىبىر يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن, تومسكى ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىمەن, تومسكىدەگى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتپەن, ەكاتەرينبۋرگتەگى كولىك جانە قۇرىلىس كوللەدجىمەن ارىپتەستىك بايلانىستا. ەكىباستۇزداعى ەكىنشى وقۋ ورنى قانىش ساتباەۆ اتىنداعى ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق ينستيتۋتى ەلىمىزدەگى ەنەرگەتيكالىق كەشەن, ءىرى وندىرىستەر ورنالاسقان اۋماققا قاراستى وڭىرلىك وقۋ ورنى سانالادى. ينستيتۋتتا 2 مىڭنان اسا ستۋدەنت ءبىلىم الۋدا. وقۋ تەحنيكالىق جانە ەكونوميكالىق پروفيلدەگى 14 ماماندىق بويىنشا جۇرگىزىلەدى. 17 جىل ىشىندە ءوڭىر كاسىپورىندارى ءۇشىن 4971-دەن استام ماماندار دايارلاندى. وقۋلارى وندىرىسپەن تىكەلەي بىتە قايناسىپ كەلەدى. ەندەشە, وبلىستا, اۋدانداردا, ەكىباستۇزدىڭ وزىندە كاسىپتىك ماماندىقتارعا وقىتاتىن بىرنەشە وقۋ ورنى بولا تۇرا الىپ ورتالىق سالۋدىڭ قانداي قاجەتتىگى بولدى؟ – دەگەن ساۋال ەكىباستۇزدىق عالىمداردى, ۇستازداردى تاڭعالدىرادى. كەرىسىنشە, مۇنداي قىرۋار قاراجاتقا وسى وقۋ ورىندارىن جاڭعىرتۋدان وتكىزىپ, ستۋدەنتتەرگە بىرنەشە جاتاقحانا سالىپ بەرۋگە بولار ەدى. ەڭ باستىسى, تەكسەرۋ بارىسىندا الىپ نىساننىڭ ءمونوليتتى نەگىزگى قاڭقاسىن تۇرعىزۋدا ورەسكەل قاتەلىك جىبەرىلگەنى انىقتالدى. قىس كەزىندە بەتوندىق جۇمىستاردى جۇرگىزۋ تەحنولوگياسىن ساقتاماۋدىڭ كەسىرىنەن ءمونوليتتى تىرەۋىشتەردە, عيماراتتىڭ قاسبەتىندە سىزاتتار پايدا بولعان. قاداعالاۋشى ورگان ماماندارى بۇل جەردە ءتيىستى قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ پايدالانىلعانىنا دا كۇمان كەلتىرۋدە. سوندىقتان ەندى ناقتى ءبىر شارا قولدانباسا, ارى قاراي نە بولاتىنى بەلگىسىز. بىراق قىرۋار قارجىعا سالىنعان قۇرىلىستى قاراۋسىز قالدىرا المايمىز, – دەيدى بىزبەن اڭگىمەسىندە جەرگىلىكتى «نۇر وتان» بولىمشەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سامات رامازانوۆ.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان».
پاۆلودار وبلىسى,
ەكىباستۇز قالاسى.
