جاۋاپكەرشىلىككە ادالدىق
سارسەنبى, 22 مامىر 2013 1:39
«قازگەرمۇناي» بك» جشس ديرەكتورى مەدەت كارىممەن اڭگىمە
– سىرتكوزگە مۇنايشىلاردىڭ ءومىرى مامىراجاي بولىپ كورىنەدى. شىنىمەن دە سولاي ما؟ سالادا قانداي پروبلەما بار؟
– مەن بۇل پىكىرمەن كەلىسپەيمىن. دەگەنمەن, مۇنايشىلار ءومىرىنىڭ مامىرا-جاي بولىپ كورىنەتىن سەبەپتەرىن بىلەمىن. بىرىنشىدەن, ۆاحتالىق جۇمىس بولعاننان كەيىن. سوندىقتان ايدىڭ جارتىسىندا جۇمىس ىستەپ, قالعان جارتىسىندا دەمالاتىن بولعان سوڭ, جۇرت جايلى جۇمىس دەپ ويلايتىن بولسا كەرەك.
سارسەنبى, 22 مامىر 2013 1:39
«قازگەرمۇناي» بك» جشس ديرەكتورى مەدەت كارىممەن اڭگىمە
– سىرتكوزگە مۇنايشىلاردىڭ ءومىرى مامىراجاي بولىپ كورىنەدى. شىنىمەن دە سولاي ما؟ سالادا قانداي پروبلەما بار؟
– مەن بۇل پىكىرمەن كەلىسپەيمىن. دەگەنمەن, مۇنايشىلار ءومىرىنىڭ مامىرا-جاي بولىپ كورىنەتىن سەبەپتەرىن بىلەمىن. بىرىنشىدەن, ۆاحتالىق جۇمىس بولعاننان كەيىن. سوندىقتان ايدىڭ جارتىسىندا جۇمىس ىستەپ, قالعان جارتىسىندا دەمالاتىن بولعان سوڭ, جۇرت جايلى جۇمىس دەپ ويلايتىن بولسا كەرەك. الايدا, ادام ءوندىرىس جاعدايىنداعى جۇمىس ورنىنا كىرىسكەن ساتتە مامىراجايلىق پەن بەيعامدىق دالادا قالادى. مۇنايشىلاردىڭ جۇمىسى جەڭىل دەپ ايتا المايمىن. ويتكەنى, كەنىش قالادان قاشىقتا ورنالاسقان, ۇزاق ۋاقىت بويى وتباسىنان دا الىستا بولادى. سوسىن مۇنايشىلار ەڭبەگى اۋا رايىنىڭ كەز كەلگەن جاعدايىندا جۇزەگە اسىرىلادى. قاتتى ايازدا, اپتاپ ىستىقتا, كۇشتى داۋىلدا دا جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر. ونىڭ سىرتىندا كوپتەگەن تۇرمىستىق ىڭعايسىزدىققا شىداۋعا تۋرا كەلەدى. مۇنداي جۇمىستى جايلى دەپ ايتپاس ەدىم. ەكىنشى ءبىر سەبەبى, ەل ىشىندە مۇنايشىلاردىڭ ايلىعى كوپ دەگەن ۇعىم بار. دەي تۇرعانمەن, ولار جالاقىسىن ەڭبەگىنە قاراي الادى. ءبىزدىڭ كومپانيا جۇمىس بارىسىندا بولاتىن كەمشىلىكتەردى تۇزەتۋ, جۇمىسشىلارىنا جايلى جاعداي قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قولىنان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋدا. ءبىز ۆاحتالىق كەنتتەگى ادامدارعا اۋىسىم اياقتالعان سوڭ دەمالۋ, ءدامدى تاماقتانۋ جانە سپورتپەن شۇعىلدانۋ مۇمكىندىكتەرىن جاساۋ ارقىلى قۋانتامىز. ەڭ باستىسى, مۇنايشى جۇمىسى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى قاجەت ەتەدى, ويتكەنى, جۇمىسشىنىڭ جاڭىلىس ارەكەتى وتە اۋىر جاعدايعا اكەپ سوقتىرۋى مۇمكىن.
– حالىق تۇسىنبەيتىن ءبىر ماسەلە بار: ءوزىمىز مۇناي ءوندىرەمىز, بىراق بەنزين قىمبات. وسى جانار-جاعارمايدىڭ باعاسىن بىرقالىپتى ۇستاپ تۇرۋ سونشالىقتى قيىن با؟
– ءبىزدىڭ كومپانيانىڭ بەنزينگە باعا بەلگىلەۋ ساياساتىنا قاتىسى جوق. سەرىكتەستىكتە اتالعان ءونىمدى ءوندىرۋ ءۇشىن وندىرىلەتىن شيكىزاتتى جەتكىزۋگە بىردە ءبىر شارت جاسالماعان. سونىمەن قاتار, «قازگەرمۇناي» بك» جشس ءوزىنىڭ وندىرىستىك قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە جانار-جاعارمايدىڭ ۇلكەن كولەمىن تۇتىنۋشى بولىپ تابىلادى. سوندىقتان, ءبىز دە باسقا تۇتىنۋشىلار سەكىلدى بەنزيننىڭ باعاسى ارزانداسا تەك قۋانىشتى بولار ەدىك.
– ءسىز باسقارىپ وتىرعان كومپانيانىڭ اتى «قازگەرمۇناي». ياعني قازاق پەن نەمىستىڭ بىرلەسكەن كومپانياسى. دەگەنمەن, مەكەمەنىڭ اكتسياسى قىتايلاردا. بۇل قالاي؟
– 90-جىلداردىڭ باسىندا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ شەتەل ينۆەستيتسيالارى مەن قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالاردى تارتۋ ارقىلى ەكونوميكانى كوتەرۋ قاجەتتىگى تۋرالى باستاما كوتەرگەندە سول كەزدەگى وبلىس باسشىسى سەيىلبەك شاۋحامانوۆ مينيسترلەر كابينەتىنىڭ وڭتۇستىك-تورعاي يىنىندەگى 12 مۇناي-گاز قۇرىلىمىن تەندەرگە شىعارۋ تۋرالى نيەتىن ءبىلدىردى. سونىڭ ىشىندە مۇنايدىڭ 52 ميلليون توننا بارلانعان قورى بار «اقشابۇلاق», «نۇرالى», «اقساي» كەن ورىندارى تۇتاس لوتپەن قويىلدى.
وتكىزىلگەن تەندەر ناتيجەسىندە قازاقستاندىق تاراپتىڭ ولشەمىنە سايكەس كەلەتىن جانە ەڭ ءتيىمدى ۇسىنىس «فەبا ويل لت» جانە «ەردويل-ەردگيم گوممەرن گمبح» نەمىس كومپانياسىنان كەلىپ ءتۇستى. 1993 جىلدىڭ 19 قازانىندا مينيسترلەر كابينەتى «وڭتۇستىكمۇنايگاز» اق پەن جوعارىدا اتالعان نەمىس كومپانيالارىنىڭ اراسىندا №1032 «قازگەرمۇناي بىرلەسكەن كاسىپورنىنىڭ نەگىزىن قالاۋ جانە كوممەرتسيالىق قىزمەتى تۋرالى شارتىنا» قول قويدى.
كومپانيا دامۋىنىڭ كەلەسى كەزەڭى 1996 جىلى بولدى. بۇل جىلى «پەتروقازاقستان» ينك» بۇدان بۇرىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى باسشىلىعىمەن قول قويىلعان جەكەشەلەندىرۋ تۋرالى كەلىسىمىنە سايكەس, «وڭتۇستىكمۇنايگاز» اق-تىڭ 50 پايىز ۇلەسىن ەكى بىرلەسكەن كاسىپورىن: «قازگەرمۇناي» جانە «تورعاي پەترولەۋم» كومپانيالارى الدى. 2006 جىلى «قازگەرمۇناي» بك» جشس-ءنىڭ 50 پايىز ۇلەسىن «قازمۇنايگاز» ۇك» اق ساتىپ العان بولاتىن. بيىل ءبىزدىڭ كومپانيانىڭ قۇرىلعانىنا 20 جىل تولادى. قازىرگى تاڭدا بك ۇلەسىنىڭ 50 پايىزداي قاتىسۋشىلارى «پەتروقازاقستان قۇمكول رەسورسيز» اق جانە «قازمۇنايگاز» ءبو» اق بولىپ تابىلادى.
– بۇگىندە شەتەلدىك, بىرلەسكەن كومپانيالاردا وزگە ەلدەردەن كەلەتىن جۇمىسشىلار مەن جەرگىلىكتى مامانداردىڭ جالاقىسىنىڭ اراسىندا ايىرماشىلىق بار. اتالعان ماسەلە بويىنشا سىزدەردەگى جاعداي قانداي؟
– قازىرگى تاڭدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا شەتەلدىك جانە قازاقستاندىق قىزمەتكەرلەر اراسىنداعى ەڭبەكاقى تولەۋدەگى سايكەسسىزدىك ماسەلەسى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىمەن, استانا جانە الماتى قالاسى جانە وبلىس اكىمدەرىمەن باقىلاۋعا الىندى. قاتىسۋشىلاردىڭ ءبىرى «پەتروقازاقستان قۇمكول رەسورسيز» اق ەكەنىن ەسكەرسەك, كومپانيادا, سونىمەن قاتار شەتەلدىك ماماندار جۇمىس ىستەيدى. قازىرگى تاڭدا «قازگەرمۇناي» كومپانياسىندا قىزمەتكەرلەر قۇرامى بويىنشا قازاقستاندىق ۇلەس 98,4%, ياعني 685 ادام جانە شەتەلدىك ۇلەس 1,6%, ياكي 11 ادامدى قۇرايدى. قاتىسۋشىلاردىڭ قالاۋىنشا كومپانيا قىزمەتىن باسقارۋ پاريتەتتى نەگىزدە جۇزەگە اسىرىلادى. بىركەلكى فۋنكتسيالىق مىندەتتەر اتقاراتىن قازاقستاندىق مامانداردىڭ ەڭبەگى شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن بىردەي تولەنەدى. ەڭبەكاقى تولەۋدە سايكەسسىزدىك جوق.
– جىلىنا قانشا مىڭ توننا مۇناي وندىرەسىزدەر؟ جانە مۇنايمەن قوسا شىعاتىن ىلەسپە گازدى قالاي پايدالانىپ جاتسىزدار؟
– 1998 جىلدىڭ 19 قازانىندا «قازگەرمۇناي» بك» جشس-دا كوممەرتسيالىق مۇنايدىڭ العاشقى باررەلدەرى وندىرىلسە, 1999 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا 100 مىڭ توننا مۇناي ءوندىرىلدى. 2001 جىلى بۇل كورسەتكىش 1 000 000 تونناعا جەتتى. 2008 جىلى «قازگەرمۇناي» بك» جشس-ءنىڭ ءوندىرىسى 3 ميلليون توننانى قامتىدى. بۇل كاسىپورىنعا قىزىلوردا وبلىسىنداعى ءىرى مۇناي ءوندىرۋ كومپانيالارىنىڭ قاتارىندا بولۋعا جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ون ءىرى مۇناي ءوندىرۋ كومپانيالارىنا كىرۋگە مۇمكىندىك بەردى.
وتكەن 2012 جىلى ناقتى مۇناي ءوندىرۋ كولەمى 3 124,3 مىڭ توننانى قۇرادى. سەرىكتەستىكتىڭ 20 جىلدىعىنا كەرەمەت سىيلىق رەتىندە كومپانيا ۇجىمىنىڭ تىنىمسىز ەڭبەگى جانە اكتسيونەرلەر تاراپىنان قولداۋدىڭ ناتيجەسى بولىپ تابىلاتىن مۇنايدىڭ جيناقتالعان ءوندىرۋ كولەمى 30 ميلليون تونناعا جەتكىزىلدى.
2003 جىلدىڭ قازان ايىندا كومپانيا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەنەرگەتيكا جانە مينەرالدى رەسۋرستار مينيسترلىگىنە 50 ميلليون دوللار تۇراتىن گاز وڭدەۋ قوندىرعىسىن ساتىپ الۋ, جەتكىزۋ جانە مونتاجداۋ جوسپارىن ۇسىندى. 2005 جىلدىڭ قازان ايىندا «قازگەرمۇناي» بك» جشس گدق (گاز دايىنداۋ قوندىرعىسى) ارقىلى قىزىلوردا قالاسىنا گاز بەردى.
2010 جىلى كومپانيا قازاقستاننىڭ ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ بەسجىلدىعىنا قاتىستى. شىلدە ايىندا اتالعان باعدارلاما شەڭبەرىندە قىزىلوردا وڭىرىندەگى ەڭ ماڭىزدى جوبالاردىڭ ءبىرى 2010 جىلدىڭ يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ تۇساۋكەسەرى بولدى. وندا اقشابۇلاق كەن ورنىندا گاز دايىنداۋ قوندىرعىسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى باستالدى. 2011 جىلدىڭ قازان ايىندا اتالمىش نىسان پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل جوبانى پايدالانۋعا بەرۋ قىزىلوردا ءوڭىرىنىڭ ەكولوگياسىنا وڭ اسەر ەتۋمەن قاتار بىرقاتار الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەردى.
ءبىزدىڭ كەن ورنىنىڭ ىلەسپە گازىن كادەگە جاراتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن بىلاي سارالاۋعا بولادى. ءبىرىنشى, «قازگەرمۇناي» بك» جشس جەكە قاجەتتىلىكتەرىنە پايدالانۋ; ەكىنشى قىزىلوردا وبلىسى تۇتىنۋشىلارىنا قۇرعاق گازدى دايىنداۋ جانە تاسىمالداۋ; ءۇشىنشى سۇيىتىلعان گاز دايىنداۋ جانە ءوندىرۋ (سكسگ); ءتورتىنشى «اقشابۇلاقتا» ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ ءۇشىن قۇرعاق گازدى جەتكىزۋدى قامتيدى.
بۇگىنگى تاڭدا «قازگەرمۇناي» بك» جشس قىزىلوردا قالاسى تۇرعىندارىنىڭ قاجەتتىلىگى ءۇشىن جىلۋ جانە ەنەرگيا كوزدەرىندە وتىن رەتىندە قۇرعاق گازدى جەتكىزۋشى وڭىردەگى جالعىز كومپانيا بولىپ تابىلادى. وتكەن جىلدىڭ 12 ايىندا وندىرىلگەن ىلەسپە گاز كورسەتكىشى 515,1 ملن.م3 قۇرادى.
– كومپانيادا ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى قانشالىقتى قورعالعان؟ بەتىن اۋلاق قىلسىن, دەگەنمەن, الدەبىر قىزمەتكەر جۇمىس بارىسىندا اۋىر جاعدايعا ۇشىراپ, جۇمىس ىستەۋ قابىلەتىنەن ايىرىلىپ قالىپ جاتسا, سىزدەر ونى ومىرلىك باعىپ-قاعۋعا دايىنسىزدار ما؟ جالپى, وسىنداي فورس-ماجورلىق جاعداي بولدى ما؟
– «قازگەرمۇناي» بك» جشس تەحنيكا قاۋىپسىزدىگى ەرەجەلەرىن قاتاڭ ساقتاۋدى قولداپ, ونى تەك سەرىكتەستىك جۇمىسشىلارى اراسىندا عانا ەمەس, سونداي-اق, بىزبەن بىرگە جۇمىس ىستەيتىن تاۋەلسىز كومپانيالار اراسىندا دا تاراتادى. ءبىزدىڭ مەكەمەدە ساپا مەنەدجمەنتىنىڭ ISO 9001: 2000 جۇيەسى, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە دەنساۋلىقتى قورعاۋ مەنەدجمەنتىنىڭ ونSاS 18001: 2007 جۇيەسى ەنگىزىلگەن.
كاسىپورىننىڭ وندىرىستىك قاۋىپسىزدىك كورسەتكىشى ۇنەمى جاقسارىپ كەلەدى. سونىڭ ءناتيجەسىندە, 2010 جىلى كومپانيادا بىردە-ءبىر وندىرىستىك جاراقات العان جاعداي بولماعانىن ايتۋعا بولادى. بۇل جۇرگىزىلىپ وتىرعان شارالاردىڭ تيىمدىلىگى ەكەنىن ايعاقتايدى. 2011 جىلى بىرلەسكەن كاسىپورىن ءۇشىن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ باقىلاۋ جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ كوميتەتى تاراپىنان جوعارى باعالانىپ, «قازگەرمۇناي» بك» جشس» «جىلدىڭ ۇزدىك قاۋىپسىز كاسىپورنى» اتاندى. وعان سەرىكتەستىكتىڭ رەسپۋبليكالىق ەڭبەكتى قورعاۋ ءجونىندەگى «سەنىم» كونكۋرسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا العان قۇرمەت ديپلومى دالەل بولا الادى.
كومپانيانىڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋ مەن ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ بارلىق جۇمىسشىلار مەن مەردىگەرلەر ءۇشىن باستى تالاپ. جانە ونىڭ ورىندالۋى دا قاتاڭ باقىلاۋدا بولادى.
كومپانيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءبىرى وندىرىستە جاراقات العان جاعدايدا, ارينە, سەرىكتەستىك قاراپ قالمايدى. ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قابىلدانعان 2013-2015 جىلدارعا ارنالعان ۇجىمدىق شارتتا «قىزمەتكەر ەڭبەككە ۋاقىتشا جارامسىز بولعان جاعدايدا, جۇمىس بەرۋشى ەڭبەككە جارامسىزدىقتىڭ ءبىرىنشى كۇنىنەن باستاپ ەڭبەك قابىلەتى قالپىنا كەلگەن كۇنگە دەيىن نەمەسە مۇگەدەكتىك بەلگىلەنگەنگە دەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىنا سايكەس ورتاشا جالاقىسىنىڭ ەسەبىمەن الەۋمەتتىك جاردەماقىلاردى مۇناي-گاز سالاسىنداعى جۇمىسشىنىڭ جۇمىس وتىلىنە سايكەس تولەيدى» دەلىنگەن. مىسالى, 3 جىلعا دەيىنگى جۇمىس ءوتىلى بار جۇمىسشىعا – ايلىق جالاقىسىنىڭ 30%-ى; 3 جىلدان 7 جىلعا دەيىنگى جۇمىس ءوتىلى بار جۇمىسشىعا – ايلىق جالاقىسىنىڭ 40%-ى; 7 جىلدان جوعارى جۇمىس ءوتىلى بار جۇمىسشىعا – ايلىق جالاقىسىنىڭ 60%-ى تولەنەدى.
– مۇناي وندىرگەن جەردە ەكولوگياعا زيان كەلەتىنى جاسىرىن ەمەس. ەكولوگيالىق تالاپتاردى قانشالىقتى ساقتاپ وتىرسىزدار؟
– «قازگەرمۇناي» بك» جشس-دە ەكولوگيالىق مەنەدجمەنتتىڭ ISO-14001: 2004 جۇيەسى ەنگىزىلگەن. كومپانيا وندىرىستىك قالدىقتاردىڭ وتە از بولۋىن قاداعالايدى. جۇمىس ءوز مولشەرىمەن جۇرەدى.
2012 جىلى كومپانيا ءوز قىزمەتىنىڭ وسى باعىتىندا جوعارى باعاعا يە بولدى. «قازگەرمۇناي» بك» جشس قورشاعان ورتانى قورعاۋدا رەسپۋبليكالىق «پارىز» الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك كونكۋرسىنىڭ «ەكولوگياعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن» نوميناتسياسى بويىنشا التىن جۇلدەنى جەڭىپ الدى. كومپانيا جۇمىسى تيىمدىلىگىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى وندىرگەن ءونىم كولەمىنە قاراعاندا قورشاعان ورتاعا لاستاعىش زاتتار كولەمىن از شىعارۋىنىڭ ارقاسىندا جوعارى ناتيجەگە قول جەتكىزدى. 2012 جىلى بۇل كورسەتكىش 2011 جىلمەن سالىستىرعاندا 30 پايىزعا تومەندەدى.
– ءاربىر كومپانيانىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى بولادى. سىزدەردە بۇل جاعى قالاي؟
– «قازگەرمۇناي» بك» جشس – قىزىلوردا وبلىسىنداعى بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى قىزمەتىن سەزىنە بىلەتىن مۇناي-گاز سالاسىنداعى ۇزدىك كومپانيانىڭ ءبىرى. سەرىكتەستىك باسشىلىعى ءوز جۇمىسشىلارىنىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋ ماسەلەلەرىنە ءاردايىم ەرەكشە ءمان بەرەدى جانە جۇمىستا جاڭا جەتىستىكتەرگە جەتۋ ءۇشىن ەڭبەك ۇجىمىنىڭ مۇشەلەرىنە الەۋمەتتىك قولداۋ مەن لايىقتى ەڭبەك جاعدايىن جاساۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
سونىمەن قاتار, كومپانيا ايماقتىڭ الەۋمەتتىك دامۋى جولىندا وبلىستىق مەديتسينا مەكەمەلەرىن قازىرگى زامانعى قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتۋگە قارجى بولەدى. ورتا, ارنايى ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاڭعىرتۋعا, سونداي-اق, قوعامنىڭ رۋحاني جانە قۋاتتى دامۋى ءۇشىن ەكونوميكالىق قاجەتتى جاعداي جاساۋعا, مادەنيەت پەن سپورتتى دامىتۋعا ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋدى جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى.
«قازگەرمۇناي» بك» جشس ازاماتتاردى قولداۋ مەن الەۋمەتتىك قورعاۋ شارالارىنا وراي دەر كەزىندە ءارى ماقساتتى تۇردە قازاقستاندىق قوعامدا بولىپ جاتقان وزگەرىستەرگە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان تۇراقتى تۇردە مونيتورينگ جۇرگىزىپ كەلەدى. سەرىكتەستىك تۇرمىسى تومەن وتباسىلارعا, باتىر انالارعا, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا قاتىسۋشىلارعا, ولاردىڭ جەسىرلەرىنە, مۇگەدەكتەرگە, سونداي-اق, قوعامدىق قورلار مەن مەكەمەلەرگە, قولداۋعا ءزارۋ تۇرعىندارعا كومەك كورسەتەدى. كاسىپورىن وبلىس تۇرعىندارىن رەسپۋبليكا بويىنشا العاندا ەڭ ارزان كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا.
كاسىپورىننىڭ الەۋمەتتىك ساياساتىنىڭ نەگىزى – قىزىلوردا وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك ەكونوميكالىق دامۋى تۋرالى سەرىكتەستىك پەن وبلىس اكىمدىگى اراسىنداعى مەموراندۋمعا قول قويۋ ءداستۇرى بولىپ تابىلادى. وسى جىلدا اتالعان ماقساتقا كومپانيادان 400 ميلليون تەنگە جۇمسالدى.
سەرىكتەستىك قىزمەتىنىڭ ەرەكشە باعالانۋى, ول 2010 جىلى كومپانيا «پارىز» سىيلىعىنىڭ «ۇزدىك الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك كاسىپورنى» نوميناتسياسىندا ءۇشىنشى ورىندى, 2011 جىلى كومپانيا رەسپۋبليكالىق «پارىز» كونكۋرسىندا «ۇزدىك ۇجىمدىق كەلىسىم شارت» نوميناتسياسىنىڭ لاۋرەاتى اتاعىن جەڭىپ الدى.
– بيىل ءسىز باسقارىپ وتىرعان كومپانيانىڭ قۇرىلعانىنا 20 جىل تولىپتى. قانداي جەتىستىكتەرمەن كەلىپ وتىرسىزدار؟
– بۇگىنگى تاڭدا وتكەن جول مەن قول جەتكىزگەن ناتيجەلەرگە قاراساق, 20 جىلدا ەلەۋلى تابىستارعا قول جەتكىزىپپىز. بۇل – ەلەۋلى ۋاقىت. وسى ارالىقتا قازاقستان رەسپۋبليكاسى جەكە تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە اياعىنان تىك تۇرىپ كەتۋ جىلدارىن, مەملەكەتتىڭ ءتۇرلى قيىندىقتاردى باستان كەشكەنىن كورەمىز. سوعان قاراماستان «قازگەرمۇناي» بك» جشس كاسىبي جانە تۇراقتى ءارى جەمىستى قىزمەتتە جارقىن جەتىستىكتەرگە جەتكەنىن كورسەتەدى.
مەن كومپانيانىڭ ەكى باستى جەتىستىگىن اتاپ وتەر ەدىم. «قازگەرمۇناي» بك» جشس-ءنىڭ ءبىرىنشى جەتىستىگى ءبىزدىڭ سەرىكتەستىكتىڭ 20 جىل بۇرىن ەگەمەن قازاقستاننىڭ جانە مەملەكەتتە نارىق ەكونوميكاسىنىڭ قالىپتاسۋ جاعدايىندا قىزىلوردا وڭىرىندە, ونىڭ سىرتىندا جالپى رەسپۋبليكاداعى جوعارى تەحنولوگيالىق كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى رەتىندە تۇراقتاندى جانە ۇيىمداستىرىلدى. بۇل ەكى ونجىلدىق ىشىندە ءبىزدىڭ كاسىپورىن بىرنەشە باسشىلىق اۋىسۋىن باستان وتكىزدى, سونىمەن قاتار, سەرىكتەستىكتىڭ جاڭا قۇرىلتايشىلارىنىڭ كەلۋى, الەمدىك ەكونوميكالىق داعدارىستار, مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن جىلىنا 3 100 000 تونناعا دەيىن ارتتىرۋ, كومپانيا شتاتىنىڭ ءوسىمىن 720 ادامعا جەتكىزۋ سياقتى جۇمىستاردى اتقاردى. دەگەنمەن, ءبىز قازاقستاننىڭ مۇناي سەكتورىنداعى جوعارى تەحنولوگيالىق كاسىپورىنداردىڭ ءبىرى رەتىندە قالا الدىق.
ەكىنشى جەتىستىگىن الەۋمەتتىك دەپ ايتار ەدىم. «قازگەرمۇناي» بك» جشس وسى 20 جىل بويى كومپانيا قىزمەتكەرلەرىن ىرىكتەۋ, قايتا دايارلاۋ جانە كاسىپتىك وقىتۋدا جوعارى دارەجەدە بولدى. ءبىز ۇنەمى قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسى, الەۋمەتتىك پاكەتى دەڭگەيى بويىنشا كوشباسشى بولۋعا تىرىستىق, قانداي جاعداي بولماسىن قىزمەتكەرلەر سانىن قىسقارتۋعا جول بەرىلگەن جوق. مەملەكەتتىك تالاپتارعا سايكەس ۇقىپتى سالىق تولەۋشى, ەل ەكونوميكاسىن بەلسەندى جاقتاۋشى جانە بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى سالاسىندا كوشباسشى بولعانىمىزبەن ماقتانامىز.
– كوركەم ادەبيەت وقيسىز با؟ وقىساڭىز, كىمدەردى وقيسىز؟
– ورتا جاسقا جاقىن بولعان سايىن كلاسسيكالىق ادەبيەتكە تارتادى ەكەن. ءىلياس, مۇحتار, ءسابيت اعالارىمىزدىڭ شىعارمالارىن كوپ قارايمىن. اباي اتامىزدىڭ قارا سوزدەرىن دە قايتالاپ قويامىن. تاريحي كىتاپتاردى ۇناتامىن. اراسىندا امەريكالىق ساراپشىلاردىڭ ءومىر زاڭدىلىقتارى تۋرالى جازعاندارىن دا وقىپ قويعاندى دۇرىس كورەمىن.
– ازاماتتىق پرينتسيپتەرىڭىز قانداي؟
– ابىرويلى بولۋ.
– وسى پرينتسيپتەرىڭىزگە قايشى ارەكەت جاساعان كەزىڭىز بولدى ما؟
– ءومىر بولعان سوڭ ءارتۇرلى جاعداي بولادى عوي. بىراق پرينتسيپىمە كەرەعار كەلەتىن تىرلىككە باردىم دەي المايمىن.
– دىنگە كوزقاراسىڭىز قانداي؟
– مۇسىلمانبىز. اتا-بابالارىمىز ۇستانىپ كەلگەن ءابۋ حانفيا مازھابى.
– قانشا ءتىل بىلەسىز؟
– ەكى ءتىل عوي, ءۇشىنشى اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋ ۇستىندەمىن.
– ۇيىڭىزدە بالالارىڭىزبەن قاي تىلدە سويلەيسىز؟
– ارينە, انا تىلىمىزدە. كەيدە بالالار ارالاستىرىپ تا سويلەپ قويادى. دەگەنمەن, اتا-انانىڭ مىندەتى بالالارىن باقىلاپ وتىرۋ ەمەس پە؟!
اڭگىمەلەسكەن
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى.
