رۋحانيات • 25 شىلدە, 2019

ەسكەرتكىشتەر مەن ەستەلىكتەر

1542 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

ۇزىناعاشتاعى اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ سول جاق ءبۇيىرىن الا, جاسىل نۋعا مالىنعان جالپاق سايدىڭ ەرنەۋىندە نايزاسىن كوككە قاداپ ەر قاراساي باتىردىڭ ەسكەرتكىشى تۇر. باتىر بابانىڭ جانىڭدى رۋحتاندىراتىن تاڭعاجايىپ تاس ءمۇسىنىن ءبىر سيپاپ, ءتاۋ ەتكەن سايىن تاريح قويناۋىنا تەرەڭدەپ كەتكەن ءبىر وقيعا ىلعي ەسكە تۇسە بەرەدى...

ەسكەرتكىشتەر مەن ەستەلىكتەر

ول كەزدە, ءدال وسى جەردە, لەنين اتىنداعى كولحوزدىڭ مادەنيەت ءۇيى سانالاتىن ەڭسەلى عيماراتتىڭ الدىندا پرولەتاريات كوسەمدەرى لەنين مەن ءستاليننىڭ (كەڭەس وداعىنىڭ بارلىق بۇرىشىنا كەڭ تاراعان «لەنين مەن ستالين گوركادا» مونۋمەنتى - اۆت.) اياقتارىن ايقاستىرىپ, ءبىر-بىرىنە ەمىنە قاراپ وتىرعان ەرەكشە ەسكەرتكىش تۇرىپتى. وزات كولحوزشى العاداي بوكەنباەۆ كوكەمنىڭ اۋداندىق رەداكتسياعا كەلگەن ءبىر ساتىندە ايتقانى: 1953 جىلدىڭ سۋىق كوكتەمىندە دۇنيەدەن وتكەن ءستاليننىڭ تاس ءمۇسىنىن ورنىنان الىپ تاستاۋ تۋرالى ەكى جىلدان سوڭ باستالعان ناۋقان ۇزىناعاشقا دا جەتەدى. تاپسىرما ءتۇسۋىن تۇسكەنمەن كولحوز باسشىلارى كۇندەي كۇركىرەپ نەمىستى جەڭگەن قاھارلى كوسەمنىڭ تاس ءمۇسىنىن قۇلاتۋعا جۇرەكتەرى داۋالامايدى. اقىرى پارتيا ۇيىمى باس بولىپ, تيراننىڭ ەسكەرتكىشىن قالايدا وسى ءتۇنى تايدىرۋعا تاس-ءتۇيىن بەكىنەدى. پارتيا «تاپسىرىسىن» ورىنداۋ اتاقتى كوممۋنيست-تراكتورشىعا جۇكتەلەدى. باتىلدىق ءۇشىن جارتى بوتەلكە اراق ءىشىپ, ءتۇن جامىلىپ جالعىز جورىققا شىققان ول باتىردىڭ «كوزسىز ەرلىگى» سول كۇن ەرتەسىمەن-اق جازىلماعان تاريحقا اينالاتىنىن ەشكىم بىلمەگەن! سويتسە, ماڭدايداعى قوس شامىنىڭ ءبىر كوزى عانا ولىمسىرەپ جاناتىن شىنجىر تاباندى «دت» تراكتورىمەن دىتتەگەن جەرىنە ۇرەي قۇشاعىندا جەتكەن تراكتورشى تەمىر ارقاندى لەنيننىڭ موينىنا لاقتىرىپ, تاس ءمۇسىندى ساي تابانىنا ءبىر-اق سۇيرەپ اپارىپ تاستاعان ەكەن...

ارينە تاريحي ساباقتاستىق دەۋگە كەلمەس, كوپ كەشىكپەي ستالين «كەتىپ», لەنيننىڭ ءمۇسىنى ەكىنشى مارتە تۇعىرىنا «ىڭ-شىڭسىز» قايتا قونعان ءدال سول جەردە ەر قاراساي بابامىزدىڭ ەسكەرتكىشىنىڭ دە ءبىر ورىنعا ەكى مارتە قويىلعانى بار. ويتكەنى باتىردىڭ ءبىرىنشى ەسكەرتكىشىندەگى ات پەن ادامنىڭ تاس­تان قاشالعان مۇسىندەرىنىڭ كولەم-ولشەمى ەش ۇيلەسپەسە دە ءبىرشاما جىل «ەسكەرتكىش اتىن جامىلىپ تۇردى». ابىروي بولعاندا, كوزىقاراقتى ازاماتتار قاتەلىكتى تۇزەتتى, شۇكىر. الماتىداعى اتىنىڭ التى قۇلاش سۇيرەتىلگەن قۇيرىعى جەر تىرەگەن, ءوزىنىڭ كەرنەيدەي قالپاعى كوك تىرەگەن ابىلايحان ەسكەرتكىشىنە قاراي-قاراي, «كۇڭكىلدەي-كۇڭكىلدەي» ءجۇرىپ حالىقتىڭ كوزى وعان دا ۇيرەندى. ەندىگى جەردە «ە-ە, ومىردە ارىستانداي ايبارلى ابىلايحان مەن ونىڭ ارعىماعى وسىنداي بولعان» دەپ, بۇل قۇبىلىستى جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ عانا قالدى. وسىندايدا تاستان قاشاسا دا, شويىننان قۇيسا دا كەيىپكەرىن اينىتپايتىن حاس شەبەر, قازاقتان شىققان تۇڭعىش ءمۇسىنشى, قازاقستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى حاكىمجان ناۋرىزباەۆتىڭ ەسىمىن ەسكە الىپ, شەبەرلىگىنە باس شايقايسىڭ. «اباي», «شوقان», «جامبىل», «بالا جامبىل» ەسكەرتكىشتەرى!..

ەل قورعاعان باتىرلارىمىز بەن بويىنا ءسوز قۇدىرەتى قونعان ابىزدارىمىزدىڭ ەسكەرتكىشتەرى تاۋەلسىزدىك جىلدارى قازاق­ستاند­ا ساڭىراۋقۇلاقتاي قاپتادى. ارينە بۇعان قۋاناسىڭ! وكىنىشكە قاراي, «قوساق ىشىندە تالاي بوس ات» كەتتى. قولىنا نايزا الىپ, باسىنا دۋلىعا كيىپ, ارعىماق مىنسە, ول – قابانباي, بوگەنبەي, ناۋرىزباي باستاعان باتىرلار, ال بورىك كيىپ, دومبىرا ۇستاسا, ول – قۇرمانعازى مەن جامبىل باستاعان اقىن-سازگەرلەر توبى دەپ ۇعىنۋىمىز كەرەك. بەينە – اينا-قاتەسىز سەريال! 
ول داستۇرگە اينالدى. گرانيت تۇعىرداعى جازۋدى وقىپ بارىپ, كىمنىڭ كىم ەكەنىن اجىراتىپ جاتامىز. ءرۋستىڭ سوڭعى پاتشاسى, بۇكىلرەسەيلىك تۇڭعىش يمپەراتور پەتردىڭ تاس تۇعىرداعى ەسكەرتكىشىنە (سانكت-پەتەربور, «مىس سالت اتتى») اركەز تەسىلگەن سايىن «وسى كىسىنىڭ كوزى تۇزداي ەمەس پە ءوزى؟» دەپ سۇيسىنە تاڭىرقايسىڭ. باسىندا پاتشا ءتاجى جوق, جالاڭباس! مۇنداي قىلاۋى جوق مۇسىنشىلىك شەبەرلىكتىڭ قۇدىرەتى مەن قاسيەتىنە قالايشا باس ۇرمايسىڭ؟! 90-شى جىلداردىڭ باسىندا ۇلكەن ءبىر اۋىلدا لەنين ەسكەرتكىشىنىڭ قالاي ابايعا اينالعانىنا كۋا بولعانبىز. كوسەمنىڭ قۋشيعان بەتىنە دومالاقتاپ گيپس جاپسىرىپ, جالتىر باسىنا دوڭگەلەتىپ تاقيا كيگىزسە ءبىرىنشى ۇلت اقىنىمىزدان اۋماي قالادى ەكەن! قايتا بۇگىنگى كوپ ەسكەرتكىشكە قاراعاندا ونىڭىز ەرەكشە ونەر تۋىندىسىنا وتە-موتە ۇقساڭقىرايتىن. ءبىزدىڭ بۇگىنگى مۇسىنشىلەرىمىز كەڭەستىك اتاقتى ءمۇسىنشى ەۆگەني ۆۋچەتيچتىڭ بۇۇ-نىڭ باس عيماراتى (نيۋ-يورك) الدىنداعى «سەمسەردەن سوقا سوعامىز» ەسكەرتكىشىنە ءمان بەرمەي ءجۇر-اۋ دەپ ايتا المايمىز. قايتارىلعان قالىڭ شاشتى, جازىق ماڭدايلى, اتجاقتى سول كەيىپكەرىنە ۆۋچەتيچ بايىرعى تانىسى ءارى سىرلاسى, داڭقتى پولكوۆنيك باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ بەت-بەينەسىن تاڭداعان. ال ءبىز قازاقستانداعى ون سان ەسكەرتكىشتە باۋكەڭدى ءالى كۇنگە دەيىن ەلتىرى پاپاحاسىز ەلەستەتە الماي اۋرەمىز! 
ەڭ بولماسا, ءوزىمىزدىڭ ۆۋچەتيچتەن ۇيرەنسەك, كانە؟!.
 
سوڭعى جاڭالىقتار

قايتا تۇلەگەن سپورتتىق ينفراقۇرىلىم

ۋنيۆەرسيتەت • بۇگىن, 08:12

جي-اۆاتار

عالام عاجاپتارى • بۇگىن, 08:10

ءبىلىم نىساندارىن ارالادى

ايماقتار • بۇگىن, 08:03

روبوت-پوليتسيا

عالام عاجاپتارى • بۇگىن, 08:00

جەدەل جاردەم اۆتوپاركى جاڭاردى

ايماقتار • بۇگىن, 07:55

بۇيىرماعان قازى

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن, 07:50

سيرەك اڭدارمەن تولىقتى

الماتى • بۇگىن, 07:45

جارىس كۇندەلىگى

سپورت • بۇگىن, 07:35

ايان

عالام عاجاپتارى • بۇگىن, 07:30