اۋىل شارۋاشىلىعى وسى كۇيىمەن كوشكە ىلەسە الا ما؟
بەيسەنبى, 16 مامىر 2013 2:51
وتكەن جىلى قاراعاندى وبلىسىنىڭ جەزقازعان وڭىرىنەن شىعاتىن «سارىارقا» گازەتىنىڭ №32 سانىندا رەسپۋبليكالىق «اسىل ت ۇلىك» اق-تىڭ ءبولىم باستىعى كاكىمجان سارحانوۆتىڭ «ورتالىق قازاقستان: مال شارۋاشىلىعى پروبلەمالارى مەن مۇمكىندىكتەرى» دەگەن ماقالاسى جاريالاندى. ماقالا «ورتالىق قازاقستان, ونىڭ ىشىندە جەزقازعان ايماعى اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرىسىندە تابيعاتى مەن اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. دەگەنمەن, جەر استى بايلىقتارى, ءوندىرىستىڭ كەلەشەگى (جەزقازعان-بەينەۋ تەمىر جول قۇرىلىسى, بالبىراۋىن, قياقتى, اقتاس باسقا دا كەن ورىندارى) ءوڭىردىڭ ءوزىنىڭ ازىق-ت ۇلىك قورىن قالىپتاستىرۋ ماڭىزدىلىعىن كورسەتەدى.
بەيسەنبى, 16 مامىر 2013 2:51
وتكەن جىلى قاراعاندى وبلىسىنىڭ جەزقازعان وڭىرىنەن شىعاتىن «سارىارقا» گازەتىنىڭ №32 سانىندا رەسپۋبليكالىق «اسىل ت ۇلىك» اق-تىڭ ءبولىم باستىعى كاكىمجان سارحانوۆتىڭ «ورتالىق قازاقستان: مال شارۋاشىلىعى پروبلەمالارى مەن مۇمكىندىكتەرى» دەگەن ماقالاسى جاريالاندى. ماقالا «ورتالىق قازاقستان, ونىڭ ىشىندە جەزقازعان ايماعى اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرىسىندە تابيعاتى مەن اۋا رايىنىڭ قولايسىزدىعىمەن ەرەكشەلەنەدى. دەگەنمەن, جەر استى بايلىقتارى, ءوندىرىستىڭ كەلەشەگى (جەزقازعان-بەينەۋ تەمىر جول قۇرىلىسى, بالبىراۋىن, قياقتى, اقتاس باسقا دا كەن ورىندارى) ءوڭىردىڭ ءوزىنىڭ ازىق-ت ۇلىك قورىن قالىپتاستىرۋ ماڭىزدىلىعىن كورسەتەدى. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا بەرگەنىنەن ءالى دە بەرەرى مول ايماق وبلىس مارتەبەسىنەن ايىرىلىپ, ەكولوگيالىق جاعدايى دا كۇردەلەنە باستاعان. ەندى وعان ارنايى مەملەكەتتىك قولداۋدى يەلەنۋ لايىقتى ءىس-شارا ەكەنىن ايتار ەدىم», دەپ باستالادى.
وسى ماسەلەگە بايلانىستى جەزقازعاندا 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيالىق باعدارلاما اياسىندا كەشەندى دامۋدىڭ, ءارتۇرلى قۇجاتتارى مەن جوبالارى ازىرلەنۋدە. وكىنىشتىسى, اتالعان قۇجاتتا ايماقتىق اگروونەركاسىپ, اسىرەسە, مال شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ مۇمكىندىكتەرى تولىقتاي سارالانىپ, قامتىلماعانعا ۇقسايدى. مىسالى, بۇگىندەرى مەملەكەت دەڭگەيىندە ماڭىزدىلىعى جوعارى بولىپ وتىرعان ءوڭىردىڭ شالعاي جايىلىمدارىن پايدالانۋ ءۇشىن سوعان سايكەس شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىن, مال تۇرلەرىن, تۇقىمدارىن قالىپتاستىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر.
كەزىندە بۇل وڭىردە 63 ءىرى شارۋاشىلىق قۇرىلىمدارى اۋىل ونىمدەرىن دايىندادى. مىڭداعان اۋىل تۇرعىندارى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلدى. سول كەزدە وڭىردە 1 200 000 قوي, 110 مىڭ ءىرى قارا, 47 مىڭ جىلقى ءوسىرىلىپ, 750 مىڭ گەكتار جەر قىرتىسى وڭدەلىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. وسىنداي وڭ كورىنىستەرمەن ەرەكشەلەنگەن ءوڭىردىڭ اۋىلشارۋاشىلىق مۇمكىندىكتەرىن قالايشا ەسكەرمەۋگە بولادى؟ وكىنىشكە قاراي, وڭىردە مەملەكەتتىك اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىن جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەلەڭسىز جاقتارى بار. باسقا سالالارعا قاراعاندا, اۋىل شارۋاشىلىعىندا ەلەۋلى قيىندىقتار قالىپتاسىپ وتىر. بۇگىندە, بۇل ماقساتقا بۇرىنعىدان دا قوماقتى قاراجات جۇمساپ, اۋىلشارۋاشىلىق ءوندىرىسىن قالىپتى جاعدايعا كەلتىرە الماعانىمىز تۇسىنىكسىز, دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى كاكىمجان سارحانوۆ.
قازىر «عاسىر جوباسى» دەپ اتالعان تەمىر جول قۇرىلىسى اۋىلىمىزدىڭ ۇستىنەن وتەدى. جوبا بويىنشا جاڭادان 13 ستانسا سالىنىپ 10 مىڭ ادام جۇمىسقا تارتىلماق. بۇگىندە جوبا بويىنشا جۇمىس قىزىپ-اق تۇر. تەمىر جول قۇرىلىسى قارساقپايعا تاياپ تا قالدى. مىنە, وسى جوباعا اۋىلشارۋاشىلىق, اگروونەركاسىپ كەشەندەرى نەگە قوسا تارتىلمايدى. ءتيىستى مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولار, جەر رەسۋرستارىن زەرتتەيتىن مەكەمەلەر قاي جەرگە نەنى ورنالاستىرۋ كەرەكتىگىن ايتپاي ما؟ ونداي كەشەندى جوبالاردى پارىقتاۋعا, جۇزەگە اسىرۋعا اۋدانداردىڭ اۋىلشارۋاشىلىق دەپارتامەنتتەرى دايىن با؟ الدە دايىندىق جاساپ جاتىر ما؟ ولاي بولسا, ونى ەل-جۇرت نەگە بىلمەيدى؟
ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ قىسى قىسقا, قىس ايلارىنىڭ وزىندە مال شابىلعان شوپكە, كوپ بولسا ەكى-اق اي قارايدى. باسقا ۋاقىتتا جايىلىمدا «ءوز كۇنىن» كورە الادى. ياعني, ازىققا جۇمسالاتىن شىعىن از. بۇل – تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى. دەسەك تە, ساعىم قۋعان سار دالادا, جەل, كۇن ەنەرگياسى جەتەرلىك. قالعان باستى ماسەلە – سۋ تاپشىلىعى.
قازىر, اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋبسيديالاپ جاتىرمىز. بانكتەردەن نەسيە الىپ بيزنەس اش, جاڭادان شارۋاشىلىق قۇر. ايتكەنمەن, شەتەلدەن مال اكەلىپ تۇقىم اسىلداندىرۋ ناۋقانىنا كوپ قاراجات بەرىلىپ جاتىر. وسى اۋقىمدى قاراجات بولىنگەن شارۋاشىلىقتار جەكە مەنشىكتىڭ قولىندا. ونىڭ ءىسىن جالعاستىراتىن ارتىنداعى بالالارى, بولماسا سەنگەن ادامدارى ءارى قاراي مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسقىسى كەلە مە؟ شارۋاشىلىقتى يگەرىپ, ۇستاپ تۇرا الا ما؟
قالاي بولعاندا دا, بارلىق توقشىلىق, تۇراقتىلىق, بايلىق وسى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىندە ەكەنىن ەستەن شىعارمايىق, اعايىن.
قادىر قۇلاحمەت,
ەڭبەك ارداگەرى.
قاراعاندى وبلىسى,
ۇلىتاۋ اۋدانى.
