ۋران ۇرانمەن وندىرىلمەيدى
سەنبى, 4 مامىر 2013 2:01
قازاق جەرىنىڭ استىندا مەندەلەەۆ اقساقال تۇزگەن كەستەدەگى ەلەمەنتتەردىڭ باسىم بولىگى بار. جەر بايلىعىنىڭ قانداي ەكەنىن وسىدان-اق شامالاي بەرۋگە بولادى. ءبىر عانا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ وزىندە تابانىمىزدىڭ استىنان تالاي بايلىق شىعىپ جاتىر. مۇناي دەسەڭىز, مۇناي بار. جاقىندا ۆاناديدىڭ ءوندىرىسى وزگەشە دامۋ جولىنا تۇسپەك. ۋراننىڭ جايى ءتىپتى بولەك. بۇگىندە ۋران ءوندىرىسى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. ال ەلىمىز ۋران ءوندىرۋ بويىنشا الەمنىڭ كوشباسشى مەملەكەتتەرىنىڭ بىرىنە اينالدى.
سەنبى, 4 مامىر 2013 2:01
قازاق جەرىنىڭ استىندا مەندەلەەۆ اقساقال تۇزگەن كەستەدەگى ەلەمەنتتەردىڭ باسىم بولىگى بار. جەر بايلىعىنىڭ قانداي ەكەنىن وسىدان-اق شامالاي بەرۋگە بولادى. ءبىر عانا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ وزىندە تابانىمىزدىڭ استىنان تالاي بايلىق شىعىپ جاتىر. مۇناي دەسەڭىز, مۇناي بار. جاقىندا ۆاناديدىڭ ءوندىرىسى وزگەشە دامۋ جولىنا تۇسپەك. ۋراننىڭ جايى ءتىپتى بولەك. بۇگىندە ۋران ءوندىرىسى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. ال ەلىمىز ۋران ءوندىرۋ بويىنشا الەمنىڭ كوشباسشى مەملەكەتتەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. وسى ارادا ۋران وندىرىسىنە اقمەشىت اتىرابىنىڭ دا ەرەكشە ەكپىن بەرىپ وتىرعانىن ايتپاي كەتپەسكە بولمايدى. شيەلى جانە جاڭاقورعان اۋداندارىندا كەنىشتەردىڭ جۇمىسى قىز-قىز قايناپ جاتىر. قاراتاۋدىڭ سىلەمدەرىندە, سىرداريانىڭ جاعاسىندا ينەمەن قۇدىق قازعانداي تىرلىكتىڭ بولىپ جاتقانىن كورەمىز. قانشاما ادام وسى جۇمىسقا جەگىلىپ, كۇن-ءتۇن دەمەي ەل ەكونوميكاسىنا قىزمەت جاساپ جاتىر. ولاردىڭ ءبارىن تىزبەلەپ جازۋ مۇمكىن ەمەس. دەگەنمەن, وسىلاردىڭ اراسىندا ۋران وندىرىسىمەن اينالىسىپ كەلە جاتقانىنا وتىز جىل تولعان «رۋ-6» مەكەمەسىنىڭ شوقتىعى بيىك ەكەنىن بايقايمىز. شيەلى اۋدانىندا ورنالاسقان سەرىكتەستىك «قازاتومونەركاسىپ» اق-نىڭ جۇمىسىنا سەرپىن بەرىپ وتىرعان مەكەمەنىڭ ءبىرى. قازىرگى كەزدە «رۋ-6» جشس «سولتۇستىك قارامۇرىن» جانە «وڭتۇستىك قارامۇرىن» كەن ورىندارىندا تابيعي ۋراندى ۇڭعىلار ارقىلى جەراستى سىلتىلەندىرۋ ءادىسىمەن ءوندىرىپ وتىر. تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى, شيەلىدە «يىركول» دەگەن كەن ورنى بار. كەزىندە وسى ورىندى تاپقان, ءبىراز جىل ءوندىرىس جاساعان دا وسى مەكەمە.
ارينە, ۋران ءوندىرىسى كەزىندە قورشاعان ورتاعا, تابيعاتقا, ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا زالال كەلمەۋى كەرەك. جەردىڭ استىنداعى بايلىقتى الامىز دەپ, ۇستىندەگى كاپيتالدان ايىرىلىپ قالماۋ شارت. بۇگىندە بۇل ءوندىرىس جاڭا تەحنولوگيالارمەن تولىقتاي جاراقتالعان. بارىنشا اينالانى لاستاماي جۇمىس ىستەيدى. ەندى وسى جايىندا از-كەم ايتايىق. ەڭ الدىمەن, اتالعان مەكەمە دۇنيە جۇزىندەگى ەڭ تەرەڭ قاباتتان ءونىم وندىرۋىمەن ەرەكشەلەنەتىنىن ايتۋ كەرەك. تابيعي ۋران ءوندىرۋ گەوتەحنولوگيالىق جۇيەمەن 450-680 مەتر تەرەڭدىكتەن قاتارلى جانە ۇيالى ورنالاسقان ۇڭعىلار جۇيەسى ارقىلى كوتەرىلەدى. تۇسىنىكتى تىلمەن ايتساق, شاحتالارداعىداي نەمەسە كارەردەگىدەي تاۋ جىنىسىن قوپارىپ, ونى جەر بەتىنە شىعارىپ ۇلكەن تاس ديىرمەندەرگە سالىپ ۋاتپايدى. بولماسا, اسا زور ىدىستارعا سالىپ قىشقىل زاتتارمەن ەرىتپەيدى. ەكولوگيالىق احۋالعا زيان تيگىزبەس ءۇشىن بارلىق جۇمىس جەر استىندا, تاۋ جىنىستارىنىڭ ورنالاسقان جەرىندە جۇرەدى. سوندىقتان اۋانى لاستايتىن شاڭ-توزاڭ, قىشقىل زاتتاردىڭ بۋى جەر بەتىنە شىقپايدى. الەمدەگى ەكولوگيانى باستى نازاردا ۇستايتىن مەملەكەتتەردىڭ بارلىعى قازىر وسى ءتاسىلدى پايدالانادى. مىسالى, اقش, كانادا, اۆستراليا سياقتى ەلدەردە بۇل ءتاسىل كەڭىنەن تاراعان. مۇنداي جەتىستىككە قازاقستان دا جەتىپ وتىر.
اتالعان تاسىلگە ارنالعان قۇبىرلار قىشقىل زاتتارعا ءتوزىمدى پوليەتيلەن, پوليۆەنيلحلوريد, توتىقپايتىن بولات ماتەريالداردان جاسالادى. سونىمەن قاتار, ولاردا ۋران ەرتىندىلەرى دە قالىبىن بۇزبايدى. ال وندىرىلگەن زاتتار گەرمەتيكالىق ىدىستارعا قۇيىلىپ دىتتەگەن جەرگە شاشپاي-توكپەي جەتكىزىلەدى. بۇل تۇرعىدا دا ەكولوگيالىق احۋال باستى نازاردا بولادى.
بۇگىندە ۋران وندىرىسىندەگى كۇكىرت قىشقىلى دا قورشاعان ورتانى بۇزادى دەگەن اڭگىمە ايتىلىپ قالادى. دەي تۇرعانمەن, «رۋ-6» مەكەمەسى ونى دا قاراستىرعان. تابيعاتقا زالالسىز جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەنگەن. مىسالى, كۇكىرت قىشقىلى تەمىر جول ارقىلى ارنايى قۇتىلارمەن جەتكىزىلەدى. ونى گەرمەتيكالىق تسيستەرنالارعا قۇيىپ الادى. سونان سوڭ ەلدى مەكەندەردەن تىسقارى جاتقان جولدارمەن تاسىمالداپ, كوزدەگەن جەرگە جەتكىزەدى.
ال سىلتىلەندىرۋ رەاگەنتى نەگىزىنەن تەك جەر استىندا جۇرەدى. ويتكەنى, جەر استىنداعى ءونىم سۋمەن دايىندالادى. ەرىتىندىنى سورۋ مەن قۇيۋ تسيكلىندا دا تەپە-تەڭدىك ساقتالادى. ماسەلەن, مەتالى بار قاباتتى جوعارى جانە تومەنگى بولىكتەگى سازبالشىقپەن شەكتەپ, گيدرويزولياتسيا تالابىن قامتاماسىز ەتەدى. سونىمەن قاتار, ونىڭ ۇستىندە قالىڭدىعى 300-350 مەتر بولاتىن سازبالشىقتان قۇرالعان قابات بار. بەتونيت دەپ اتالاتىن بۇل زات سۋ تيگەن كەزدە ءىسىنىپ, ۇڭعىلاردى قىسىپ قالادى دا ۇستىندەگى سۋ قاباتتارىن تومەندەگى سۋمەن ارالاستىرمايدى. كەنىشتىڭ ءىشى مەن سىرتىنداعى بۇرعىلاۋ ۇڭعىلارىنىڭ سۋلارى ءار توقسان سايىن سورىپ الىنادى. سونان سوڭ زەرتحانالارعا جىبەرىلىپ, تەكسەرىلىپ تۇرادى. زەرتحانادان الىنعان حيميالىق قورىتىندىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا وسى كۇنگە دەيىن سۋدىڭ قىشقىلدانۋى مەن ۋراننىڭ كوبەيۋى بايقالماعان.
ۇلتتىق اتوم ونەركاسىبى كومپانياسى ۋران ءوندىرۋشى مەكەمەلەرىندە جۇمىسشىلار ەڭبەگىن, قورشاعان ورتانى قورعاۋ كەرەكتىگىن باسشىلىققا الادى. سونىمەن بىرگە, رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىك پەن ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگى دە باستى نازارداعى ماسەلە. جىل سايىن تابيعاتتى قورعاۋ ءىسىنە قوماقتى قارجى ءبولىنىپ وتىرادى. سونداي-اق, قولدانىستاعى ۇڭعىمالار گەوفيزيكالىق زەرتتەۋلەردەن ءوتىپ, تەحنيكالىق اقاۋى بارلارى دەر كەزىندە جوندەلەدى.
جالپى, ۋران ءوندىرىسى بۇگىندە جاڭا ساتىعا كوتەرىلگەن. سونىڭ ارقاسىندا قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋى بولمايدى, كەنىشتەردىڭ اينالاسىنداعى ەلدى مەكەن تۇرعىندارىنىڭ دەنساۋلىعىنا زيان كەلمەيدى دەپ ايتۋعا بولادى.
ەلىمىزدەگى ۋران وندىرىسىنە وراسان زور ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان «رۋ-6» سەرىكتەستىگى تابيعي ورتانى قورعاۋ مەن جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەگىن باعالاۋدا الدىڭعى قاتاردا كەلە جاتقانىنا كوزىمىز جەتتى. ايتالىق, كەن ورىندارىنا جاقىن ورنالاسقان بىرنەشە ەلدى مەكەندەر بار. ولار: بيدايكول, اقمايا, ش.قودامانوۆ, نارتاي اۋىلدارى مەن شيەلى كەنتى. جالپى, اتالعان ايماقتاردا رادياتسيالىق قاۋىپتىڭ باسىم ەكەندىگى اندا-ساندا ايتىلىپ قالىپ جاتادى. دەگەنمەن, ناقتى زەرتتەۋلەر ولاي ەمەس ەكەنىن جەتكىزەدى. مىسالى, كەن ورىندارىنا جاقىن ەلدى مەكەندەردە رادياتسيالىق باقىلاۋ ۇدايى جۇرگىزىلىپ وتىرادى. ءار توقسان سايىن شيەلى اۋداندىق سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتكەرلەرى مەن ەكولوگ-ماماندارىنىڭ قاتىسۋىمەن مونيتورينگ جۇرگىزىلىپ تۇرادى. ال ونىڭ ناقتى ناتيجەلەرى اۋداندىق «وسكەن ءوڭىر» گازەتىندە جاريالانادى. بىلاي ايتقاندا, حالىقتان جاسىرىپ-جاپپايدى. بۇل تۇرعىدا بارىنشا جاريالىلىق بار. سوڭعى بەس جىلدىڭ كورسەتكىشتەرىنە سۇيەنسەك, اۋدان كولەمىندەگى رادياتسيالىق احۋال تابيعي نورمادا ەكەنىن كورەمىز. ياعني, ساعاتىنا 10-17 ميكرورەنتگەن. بۇل 1999 جىلى قابىلدانعان «رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىك نورمالارىنا» ساي دەگەندى بىلدىرەدى. سونداي-اق, وسى «رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىك نورمالارىنا» سايكەس يوندىق ساۋلەلەندىرۋ كوزدەرىمەن جۇمىس ىستەيتىندەردىڭ مولشەرى جىلىنا 20 ميلليزيۆەرتتەن اسپاۋى قاجەت. ال «رۋ-6» مەكەمەسىندەگى تابيعي ۋرانمەن جۇمىس ىستەيتىن ادامدار قىزمەت بارىسىندا مولشەردەن تىس جوعارى ساۋلەلەندىرۋمەن جۇمىس ىستەگەن ەمەس. 2011 جىلى ءاربىر قىزمەتكەر تەكسەرۋدەن ءوتتى. دوزيمەترلىك باقىلاۋ ناتيجەسى جۇمىسشىلاردىڭ ساۋلەلەنۋ مولشەرى 1,03 ميلليزيۆەرتتەن اسپاعانىن كورسەتكەن. بۇل دەگەنىمىز, تابيعي ساۋلەنەنۋمەن پارا-پار دەگەن ءسوز. وسى ارادا ايتا كەتەرلىگى, جەكە تۇلعالاردى جىل بويىنا دوزيمەترلىك باقىلاۋدان وتكىزىپ تۇرادى. ال ءار توقسان سايىن ونىڭ كورسەتكىشتەرى ارنايى جۋرنالدا جاريالانىپ وتىرادى. سونىمەن قاتار, جەكە كارتوچكالارىنا تىركەلىپ, حاتتالادى. مەكەمە قىزمەتكەرلەرى جىل سايىن كەشەندى مەديتسينالىق باقىلاۋدان وتەدى. سونداي-اق, جۇمىسشىلاردىڭ دەنەسىن, تەرى قاباتتارىن جانە كيىمدەرىنىڭ لاستانۋىن باقىلاپ وتىراتىن ارنايى پۋنكتتەر تاۋلىك بويىنا جۇمىس ىستەيدى. قىزمەتكەرلەردىڭ جۇمىس كيىمدەرىن ارنايى ءبىر ورتالىق جۋادى. ال جۇمىسشىلاردىڭ جۋىناتىن بولمەلەرىندەگى سۋ مەن ەدەندى ىلعالداپ جۋدان قالعان سۋ قالدىقتارى دالاعا توگىلمەيدى. ولار ەرىتىندىلەرگە قوسىلىپ, كەن ءوندىرىسىنە جىبەرىلەدى. بۇل دا قاۋىپسىزدىكتىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى.
مۇنىڭ ءبارى بەكەر ءسوز ەمەس. جۇمىسشىلار كۇندەلىكتى جۇمىس بارىسىندا قولداناتىن قاۋىپسىزدىك شارالارى. ال بۇل شارالار بۇزىلسا, قاتاڭ جازا قولدانىلادى. ويتكەنى, ءاربىر سەلسوق ءىستىڭ ارتىندا ادام مەن تابيعات تاعدىرى تۇر.
بۇگىندە بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى تۋراسىندا كوپ ايتىلادى. جەر استى بايلىعىن ءوندىرسە دە, ساۋدا-ساتتىقپەن اينالىسسا دا, ايتەۋىر, تابىس تاۋىپ جاتقان ءىرى كومپانيالاردىڭ الدىنا الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك تارتىلادى. بۇل – دۇرىس باستاما. سەبەبى, حالىق قاي نارسەنىڭ بولسىن پايداسىن كورۋى كەرەك. اڭگىمە ورايىندا «قازاتومونەركاسىپ» ۇلتتىق كومپانياسى دا, وعان قاراستى «رۋ-6» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى دە تەك ۋران ءوندىرۋدى عانا كوزدەمەيتىنىن ايتقان ابزال. سونىمەن قاتار, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن كوتەرۋگە قاتىستى دا كوپتەگەن ءىس-شارالارعا دەمەۋشىلىك جاسايدى. قولدارىنان كەلسە, ايانىپ قالمايدى. «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت, نۇرى تاسىسىن» دەمەكشى, ەندىگى ءسوزدى وسىلاي قاراي بۇرايىق.
جەر پايدالانۋ كەلىسىمشارتىنا بايلانىستى «رۋ-6» مەكەمەسى شيەلى كەنتىنىڭ كوكشوقى شاعىن اۋدانىنىڭ الەۋمەتتىك احۋالىن قارجىلاندىرىپ وتىرۋدى ءوز مىندەتىنە العان. 2005 جىلى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن كوتەرۋ ماقساتىندا «قازاتومونەركاسىپ-دەمەۋ» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى قۇرىلدى. كوپتەگەن الەۋمەتتىك شارالار وسى مەكەمەنىڭ «دەمەۋ-شيەلى» فيليالى ارقىلى جۇزەگە اسادى. جۇمىسشىلار مەن تۇرعىنداردىڭ لايىقتى دەمالۋىنا جاعداي دا جاسالعان. ول ءۇشىن ويىن-ساۋىق جانە سپورت كەشەندەرى پايدالانۋعا بەرىلگەن. ءوز كەزەگىندە مەكەمە وسى كەشەندەردىڭ شىعىندارىن وتەپ وتىرادى. وسى ارادا ايتا كەتۋ كەرەك, ءبىر عانا 2010 جىلى الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە سەرىكتەستىك 460 221 205 تەڭگە ءبولىپتى.
شيەلى كەنتىنەن 50 ورىندىق مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا ارنالعان ينتەرنات سوعىلدى. مۇندا تۋمىسىنان سىرقات, دامۋىندا كەمشىلىك بار بالالار جاتىپ, ەمدەلەدى. ونىڭ دا قارجىسىن «رۋ-6» سەرىكتەستىگى وتەدى. ول ءۇشىن 194 502 670 تەڭگە جۇمسالدى. ال بىلتىرعى جىلدىڭ 10 ايىنىڭ وزىندە جۇمىسشىلار مەن كۇنكورىسى تومەن وتباسىلارعا 1363600 تەڭگە ماتەريالدىق كومەك بەرىلگەن. سونىمەن قاتار, قايىرىمدىلىق قورىنا 2010000 تەڭگە كولەمىندە قارجى اۋدارىلعان. بۇدان بولەك مەكەمە اۋدان بويىنشا وتەتىن بارلىق مەرەكەلىك ءىس-شارالارعا ۇزبەي اتسالىسىپ كەلەدى.
– بۇگىنگى كۇنى شيەلى كەنتىنىڭ «كوكشوقى» شاعىن اۋدانىندا «بولاشاق-شيەلى» وقۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەپ جاتىر. اتالعان ورتالىقتا وندىرىسكە قاجەتتى ماماندار دايىندالادى. سونداي-اق, قايتا مامانداندىرۋ ىسىمەن دە اينالىسادى. بۇل ءوز كەزەگىندە قاجەتتى جۇمىس كۇشىن وتەۋگە تاپتىرماس قۇرال ەكەنىن ۋاقىتتىڭ ءوزى دالەلدەدى. ال جۇمىسقا تۇرۋ سۇحباتتاسۋ ارقىلى جانە كونكۋرستىق نەگىزدە ءجۇرگىزىلەدى. «بولاشاق-شيەلى» وقۋ ورتالىعىن اياقتاعان ماماندار بۇل سىننان سۇرىنبەي وتەدى. ويتكەنى, ولار وزدەرى وقىعان ماماندىقتىڭ قىر-سىرىنا قانىعىپ شىعادى. مەكەمەنىڭ ءوز قىزمەتكەرلەرىنە جاساپ وتىرعان قامقورلىعى از ەمەس. سونىڭ ءبىرى ءارى باستىسى مىناۋ: «رۋ-6» سەرىكتەستىگىندە جۇمىس ىستەيتىن ادامداردىڭ بالالارىنا ارناۋلى ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقۋ گرانتتارى بەرىلەدى. وقۋ كەزىندەگى وندىرىستىك تاجىريبەنى دە ءبىزدىڭ مەكەمەدە وتەيدى. سونىمەن قاتار, وندىرىستىك تاجىريبەدەن ءوتۋ بارىسىندا ولارعا جالاقى تولەنەتىنىن ايتا كەتكەن ءلازىم. ارناۋلى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ, مەكەمەگە جۇمىسقا تۇرعان جاستار جەتكىلىكتى. بۇلاردىڭ ءبىلىمىن جالعاستىرۋعا دا ىڭعايلى جاعداي جاسالعان. وقۋ ءبىتىرىپ كەلگەن ماماندارعا «جاس مامان» مارتەبەسى بەرىلىپ, ءۇش جىل بويىنا تالىمگەر بەكىتىلەدى. سونىمەن بىرگە, كادرلار رەزەرۆىنە قويىلادى. جاس ماماندارعا قامقورلىق تەك مۇنىمەن شەكتەلمەيدى. ولارعا ۇستەماقى تولەنەدى جانە باسقا دا الەۋمەتتىك كومەكتەر كورسەتىلىپ تۇرادى. جاس مامانداردىڭ جۇمىس بارىسىنداعى قابىلەتىنە قاراي ولار ءارتۇرلى لاۋازىمدى قىزمەتتەرگە تاعايىندالىپ وتىرادى. قىسقاسى, مەكەمە الەۋمەتتىڭ الەۋەتىن ارتتىراتىن ءىس-شارالاردان تىس قالعان ەمەس. جانە جاس ماماندارعا دا قولداۋدى بارىنشا جاساپ كەلەدى, – دەيدى «رۋ-6» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى تايىر نازاروۆ.
وسى كۇنى ءوندىرىس سالاسىندا جۇمىس اتقاراتىن مەكەمەلەر سىرتتان مامان تارتۋعا اۋەس قوي. «رۋ-6» مەكەمەسىنىڭ بۇل تۇرعىدا ماڭدايى جارىق. كەن ورىندارىندا تەك جەرگىلىكتى تۇرعىندار عانا جۇمىس ىستەيدى. مامانداردىڭ بارلىعى دا تولىقتاي قازاقستاندىق ازاماتتار. ارينە, وتىز جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان سوڭ مامانداردىڭ دا وزىمىزدىكى بولۋى زاڭدىلىق شىعار. دەگەنمەن, مەكەمەنىڭ ءار نارسەنى سىلتاۋ ەتىپ ماماندى سىرتتان الدىرتپايتىنىنا كوڭىلىڭ جىليدى. ال ولاردىڭ قاتارىندا ءوز ىستەرىنىڭ شەبەرى كوپ. ماسەلەن, نۇرلان باكىروۆ, ۆلاديمير شاۆدانا, جاڭاباي ابدىقادىروۆ, الەكساندر بەلسكي, سارجان ىزتىلەۋوۆ, يۋري مەتچەۆ جانە تاعى باسقا مايتالمان ماماندار بار.
سوڭعى جىلدارى «رۋ-6» مەكەمەسى جاساعان قايىرىمدىلىق شارالاردىڭ دەرەكتەرىمەن تانىستىق. 2010 جىلى ادامداردىڭ ەڭبەگىن قورعاۋ, ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگى, قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىككە جالپى سوماسى 335 446 350 تەڭگە قارجى ءبولىنىپتى. سونىڭ ىشىندە ەڭبەكتى قورعاۋ جانە ونەركاسىپ قاۋىپسىزدىگىنە 298 486 600 تەڭگە; قورشاعان ورتانى قورعاۋ جانە رادياتسيالىق قاۋىپسىزدىككە 61 626 750 تەڭگە; قورشاعان ورتا ەميسسياسىنا 15 333 000 تەڭگە اۋدارىلعان. ال 2011 جىلدىڭ 9 اي كورسەتكىشى بويىنشا, جوعارىدا ايتقان سالالارعا 189 238 800 تەڭگە قارجى اۋدارىلعان. بىلتىرعى جىلدىڭ 10 ايىندا جۇمىسشىلار مەن كۇنكورىسى تومەن وتباسىلارعا 1363600 تەڭگە ماتەريالدىق كومەك بەرىلگەن. سونىمەن قاتار, قايىرىمدىلىق قورىنا 2010000 تەڭگە كولەمىندە قارجى بولگەن. از با؟ ارينە, از ەمەس.
كەن ورىندارىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ دە جالاقىسى جىل ارتقان سايىن ءوسىپ كەلەدى. سالىستىرمالى تۇردە ايتار بولساق, 2010 جىلى ورتاشا ايلىق 166 207 تەڭگەنى قۇراعان. ءبىر جىلدان سوڭ جۇمىسشىلار 195 069 تەڭگە ايلىققا قول جەتكىزگەن. ال 2012 جىلى 209 000 جالاقىعا جۇمىس ىستەگەن. بيىل دا ەڭبەككەرلەردىڭ تابان اقى, ماڭداي تەرى ارتتى. بۇگىندە ورتاشا جالاقى 235 000 تەڭگەنى قۇراپ وتىر.
سونداي-اق, ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان مەكەمە شيەلى اۋدانىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا دا ءبىرشاما ەڭبەك ءسىڭىرىپ كەلەدى. ءبىر عانا سالىقتىڭ وزىنە بىلتىر 114 556,0 مىڭ تەڭگە تولەنىپتى. ال رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 1 404 580,0 مىڭ تەڭگە قارجى اۋدارىلعان. ونىڭ سىرتىندا اۋداندا مەشىت-مەدرەسە سالىپ, مەكتەپتەرگە كومەك كورسەتىپ, بالالاردىڭ تىنىعۋ لاگەرلەرىنە سوڭعى ۇلگىدەگى تەحنيكا سىيلاعانى, جولداردى جوندەپ جاتقانى ءبىر بولەك اڭگىمە.
اڭگىمەنىڭ باسىنان بەرى تالاي جايتتى بايان ەتتىك قوي. ءبىر قىزىق دەرەك ايتايىق. «رۋ-6» مەكەمەسى جىلىنا 1 مىڭ توننادان اسار-اسپاس قانا ءونىم وندىرەدى ەكەن. جىلىنا 1 مىڭ توننا دەگەن نە ءتايىرى دەرسىز؟ راس, از كورىنەدى. بىراق وسىنىڭ ءوزى ۋران وندىرىسىندە ۇلكەن ونىمدىلىكتىڭ كورسەتكىشى بولىپ سانالادى. ۋراننىڭ ۇرانمەن وندىرىلمەيتىنى دە سوندىقتان بولسا كەرەك.
ەرجان بايتىلەس,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى,
شيەلى اۋدانى.
