وتاندىق ءونىمنىڭ ورنى بولەك
سەيسەنبى, 23 ءساۋىر 2013 2:00
قازىر قاي سالادا بولسىن وتاندىق ءونىمدى دامىتۋ وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىر. اسىرەسە, حالىقتىڭ كۇندەلىكتى تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باسىم بولىگىن وتاندىق تابيعي, تازا ونىمدەردىڭ قۇراۋى اسا ماڭىزدى. الايدا, بۇگىنگىدەي اشىق ەكونوميكالىق كەڭىستىكتە شەتەل ونىمدەرىن ىعىستىرۋ جوعارى باسەكەلەستىكپەن قاتار, تاۋار وتكىزۋدەگى جۇيەلى جۇمىستى دا تالاپ ەتەدى. ولاي دەيتىنىمىز, ساپاسى جاعىنان ءبىزدىڭ ونىمدەر شەتەلدىكتەردەن قالىس قالىپ وتىرعان جوق, بىراق ءوتۋ-وتكىزۋ تۇرعىسىنان ءبىرشاما پروبلەمالار بارى انىق.
سەيسەنبى, 23 ءساۋىر 2013 2:00
قازىر قاي سالادا بولسىن وتاندىق ءونىمدى دامىتۋ وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىر. اسىرەسە, حالىقتىڭ كۇندەلىكتى تۇتىناتىن ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باسىم بولىگىن وتاندىق تابيعي, تازا ونىمدەردىڭ قۇراۋى اسا ماڭىزدى. الايدا, بۇگىنگىدەي اشىق ەكونوميكالىق كەڭىستىكتە شەتەل ونىمدەرىن ىعىستىرۋ جوعارى باسەكەلەستىكپەن قاتار, تاۋار وتكىزۋدەگى جۇيەلى جۇمىستى دا تالاپ ەتەدى. ولاي دەيتىنىمىز, ساپاسى جاعىنان ءبىزدىڭ ونىمدەر شەتەلدىكتەردەن قالىس قالىپ وتىرعان جوق, بىراق ءوتۋ-وتكىزۋ تۇرعىسىنان ءبىرشاما پروبلەمالار بارى انىق. ەلىمىزگە ارزان باعامەن كەلەتىن شەتەلدىك جارتىلاي فابريكاتتار, ۇزاق مەرزىمگە ساقتالاتىن مۇزداتىپ قاتىرىلعان قۇنارسىز ونىمدەر قازىر قاي دۇكەننىڭ بولسىن سورەسىندە سىرەسىپ تۇر. ال وتاندىق ونىمدەرگە دۇكەن قوجايىندارى مەن شەتەل ءونىمىن جەتكىزۋشى دەلدال-ساۋداگەرلەر مويىن بۇرعىسى كەلمەيتىندەي. سەبەبى, ولارعا حالىقتىڭ تازا, ساپالى ءونىم تۇتىنۋىنان گورى سورەدە ۇزاق ۋاقىت تۇرۋعا جارامدى شەتەل ونىمدەرى قولايلى. بىراق بۇلاي جالعاسا بەرۋى مۇمكىن ەمەس. جۇيەدەگى تۇيتكىلدەرگە كوز جەتكىزىپ وتىرعان «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق بۇدان بىلاي ساۋدا ورتالىقتارىندا وتاندىق ءونىمدەردىڭ ورىن الۋىنا وزدەرى قاداعالاۋ جاساماق. وسىعان وراي «تاۋار وتكىزۋ جۇيەسى» دەپ اتالاتىن ارنايى جوبا قولعا الىندى. وتكەن سەنبىدە اتالمىش جوبا استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىن دامىتۋ شەڭبەرىندە قاناتقاقتى رەجىمدە ىسكە قوسىلدى.
ەلباسىنىڭ اگرارلىق سالانىڭ الدىنا قويعان مىندەتتەرىنە سايكەس 2014 جىلعا دەيىن ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى ىشكى نارىعىنىڭ 80 پايىزدان استامىن وتاندىق تاماق ونىمدەرى قۇراۋى ءتيىس دەلىنگەن بولاتىن. بۇل رەتتە باسىمدىق اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ەڭ ماڭىزدى سالاسى بولىپ تابىلاتىن مال شارۋاشىلىعىنا بەرىلىپ وتىرعانى راس. وسىعان وراي ءىرى قالالاردى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتۋ ماقساتىندا ارنايى ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋلەرى قۇرىلعان ەدى. سونىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى استانانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىندە اقمولا وبلىسىنىڭ 17 اۋدانى مەن قاراعاندى وبلىسىنىڭ 4 اۋدانى بار. وعان ەلوردادان 300 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان 80-نەن استام كاسىپورىن ەنگەن. ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋى باعدارلاماسى قابىلدانعان 2008 جىلدان بەرى ەلىمىزدە 34 ميلليارد تەڭگەنىڭ 61 جوباسى بەكىتىلىپ, ونىڭ 56-سى جۇزەگە اسىرىلىپتى. جىل سوڭىنا دەيىن وعان تاعى 5 ءوندىرىس ورنى قوسىلماق. ەندى سول ءوندىرىس ورىندارىنىڭ ونىمدەرىن وتكىزۋدى «تاۋار وتكىزۋ جۇيەسى» قولعا الادى. بۇل جۇيەنىڭ نەگىزىندە سونىمەن قاتار ارنايى ەلەكتروندى پورتال ىسكە قوسىلادى.
«ەلەكتروندى پورتال ارقىلى وتاندىق تاۋار ءوندىرۋشى ساۋدا ورتالىقتارىمەن تىكەلەي بايلانىسا الادى. ياعني, ساتىلاتىن ءونىم تۋرالى بارلىق اقپاراتتار سول جۇيەگە جازىلادى. وسىلايشا, ازىق-ت ۇلىكتى ساتىپ الۋشى تاۋار ءوندىرۋشىنىڭ ءونىمىن وزىنەن تىكەلەي الا الادى. وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋ ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ ارزانداۋىنا دا تىكەلەي اسەر ەتەدى دەپ ويلايمىز. الايدا, قازىر كاسىپكەرلەرىمىزدىڭ تاۋار ءونىمىن تىكەلەي نارىققا شىعارۋعا تولىق مۇمكىندىگى جوق. سوندىقتان ءبىز ازىرگە قاناتقاقتى رەجىمدە تاۋار وتكىزۋ جۇيەسى جوباسىن ىسكە قوستىق. ماقسات – وتاندىق ءونىمدى وتكىزۋ جولدارىن كەڭەيتۋ, اتاپ ايتقاندا, ساۋدا جەلىلەرىنە تىكەلەي جەتكىزىپ, كولىك-لوگيستيكالىق قىزمەتتىڭ دامۋىنا اسەر ەتۋ. كوپتەگەن كاسىپكەرلەر تاۋاردى وتكىزۋدە قۇر شىعىنعا باتادى. ءونىمدى دۇكەنگە جەتكىزۋدەگى لوگيستيكا ماسەلەسى, ساۋدا نۇكتەلەرىمەن الدىن-الا بايلانىستىڭ جوقتىعى اينالىپ كەلىپ تاۋار باعاسىن شارىقتاتىپ جىبەرەدى. سوندىقتان, ءبىز مەملەكەتتىك جانە جەكە ارىپتەستىك جۇيەسى ارقىلى كاسىپكەرلەرگە قولداۋ كورسەتۋىمىز كەرەك. وسى ارقىلى ءونىم باعاسىن قالىپتى ۇستاۋعا بولادى», دەيدى «قازاگرو» ۇلتتىق باسقارۋشى حولدينگى» اق باسقارما توراعاسى دۋلات ايتجانوۆ. ەگەر قاناتقاقتى جوبا ءناتيجەسىن بەرسە, نارىقتاعى وتاندىق ءونىم باعاسى 7 پايىزعا دەيىن ارزانداماق. ارينە, بۇل – تۇتىنۋشى ءۇشىن جاعىمدى جاڭالىق.
«تاۋار وتكىزۋ جۇيەسى» جوباسىنىڭ تۇساۋكەسەرى اياسىندا ءبىر توپ جۋرناليست «قازاگرو» حولدينگىنىڭ ەنشىلەس كومپانياسى «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق-تىڭ قارجىلاندىرۋىمەن قۇرىلعان «استانا اگروونىم» جشس ەتتى قايتا وڭدەۋ كەشەنىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ, «باقارا» ەت كومبيناتىندا بولىپ قايتتى.
اقمولا وبلىسىنىڭ قورعالجىن اۋدانى سابىندى اۋىلىندا ورنالاسقان كاسىپورىن وسىدان ءۇش جىل بۇرىن پايدالانۋعا بەرىلگەن بولاتىن. بۇگىندە بۇل استانا قالاسى ماڭىنداعى ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىنىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسۋدا. جوبانىڭ جالپى قۇنى 1 ملرد. 148 ملن. تەڭگەنى قۇراسا, ونىڭ 653 ملن. تەڭگەسىن «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى» اق ەسەبىنەن قارجىلاندىرىپتى. سونىمەن قاتار, «اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ جانە ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ءوندىرۋ كاسىپورىندارىن نەسيەلەۋ» باعدارلاماسى بويىنشا «استانا اگروونىم» جشس-عا كورپوراتسيا وتكەن جىلى اينالىمداعى قاراجاتىن تولىقتىرۋ ءۇشىن 176 ملن. تەڭگە نەسيە بەرىپتى.
ەت كومبيناتى جىلىنا 5000 توننا ەت جانە شۇجىق ونىمدەرىن شىعارۋعا باعىتتالعان. بۇگىندە مۇندا سالقىنداتىلعان ەت, ۆاكۋمدى جانە ەتتى بۇزىلۋدان ساقتايتىن ارنايى گازى بار قاپتامالارداعى ەت ونىمدەرى, شۇجىق سەكىلدى جۇزدەن استام ءونىم ءتۇرى دايارلانادى. ونىڭ اراسىنان شۇجىقتىڭ ءتۇر-ءتۇرى, ءتىپتى, قازاقتىڭ ىشەككە اينالدىرعان ۇلتتىق قازىسىن دا كەزىكتىرۋگە بولادى. مۇندا دايىندالاتىن ەتتىڭ ەرەكشەلىگى سالقىنداتىلعان كۇيدە ساتىلادى, مۇزداتىپ, قاتىرۋ جاعدايىنا بارمايدى. سوندىقتان ۇنەمى بالعىن, تابيعي كۇيىن ساقتايدى.
كومبيناتتا كۇنىنە 40-45 باس ءىرى قارا مال, 4-5 جىلقى, 20-30 قوي سويىلادى ەكەن. «مال ماڭايداعى ەلدى مەكەندەردەن, سونداي-اق, باسقا دا وبلىستاردان اكەلىنەدى. مال كەلگەن سوڭ مۇندا 24 ساعات, الىس جەردەن كەلسە 3 تاۋلىككە دەيىن قاڭتارىلىپ, قاجەتىنشە ازىقتاندىرىلادى. ال سويۋ ءادىسى حالال ستاندارتتارىنا ساي جۇرگىزىلەدى. كومبيناتتا ورناتىلعان زاماناۋي قوندىرعىلار گەرمانيادان اكەلىنگەن», دەيدى «باقارا» ەت كومبيناتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى تۇسىپبەك بوپين.
بۇگىندە زاۋىتتا 100-دەن اسا ادام جۇمىس ىستەيدى. «باقارا» ەت كومبيناتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ايتىپ وتكەندەي, جىل وتكەن سايىن مۇنداعى جۇمىسكەرلەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى ارتىپ, وندىرگەن تاۋارلارىنىڭ ساپاسى ءوسىپ كەلەدى. ال ەتتىڭ باعاسى كوبىنە ساتىلعان مال باعاسىنا تىكەلەي بايلانىستى ەكەن. سوندىقتان, بولاشاقتا ەلىمىزدە مال سانى كوبەيىپ, ەت ارزانداپ جاتسا, بىزدەگى ەت ونىمدەرىنىڭ دە باعاسى ارزاندار ەدى, دەيدى ت.بوپين.
«باقارا» ەت كومبيناتىنىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسىپ قايتقان سوڭ جۋرناليستەر استاناداعى ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ بىرىندە وتكەن وتاندىق ونىمدەردىڭ اكتسياسىنا قاتىستى. وندا ەلوردانىڭ ازىق-ت ۇلىك بەلدەۋىندەگى تاۋار وندىرۋشىلەر ءوز ونىمدەرىن تۇتىنۋشىلارعا تەگىن ۇسىنىپ, ءدامىن تاتۋعا مۇمكىندىك بەردى. ال اكتسياعا قاتىسۋشى تۇرعىندار وتاندىق ونىمدەرگە باعاسىن بەرىپ, بولاشاقتا تەك وتاندىق ونىمدەردى عانا تۇتىنعىلارى كەلەتىندىكتەرىن ايتىپ جاتتى.
دينارا بىتىكوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
