– تۋگسۋ مىرزا, قازاقستانعا قوش كەلدىڭىز. جالپى, شىعارماشىلىق ءتاجىريبەڭىزدە بۇعان دەيىن «شىڭعىسحان» تاقىرىبىمەن ۇشىراسىپ پا ەدىڭىز؟
– جوق. بۇل مەنىڭ «شىڭعىسحانمەن» ساحنادا العاش قاۋىشۋىم. تۇڭعىش تاجىريبە. وتە قىزىق بولدى. جالپى, كەز كەلگەن شىعارماشىلىق ادامى ءۇشىن شىڭعىسحان تاقىرىبى قىزىق دەپ ويلايمىن. ويتكەنى اڭىز تۇلعانىڭ بار ءومىرى شىتىرمانعا تۇنىپ تۇر. ال تارتىس بار جەردە ىزدەنىسكە دە جان-جاقتى مۇمكىندىك مول. بۇل تاقىرىپتىڭ مەنى تولعاندىرىپ جۇرگەنىنە كوپ بولعان. الايدا ىشتەي دايىن بولمادىم-اۋ, تارتىنشاقتاپ ۇزاقتاۋ ءجۇرىپ قالدىم. سودان كۇتپەگەن جەردەن تۇسكەن ۇسىنىس ارمانىمدى اقيقاتقا اينالدىردى. وسىدان ءۇش جىل بۇرىن قازاقستاننان حاديشا ەرمەكبايقىزى حابارلاسىپ, بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى. شىڭعىسحان جايلى حورەوگرافيالىق قويىلىم قويعىسى كەلەتىندىگىن ايتىپ, شىعارماشىلىق جوسپارلارىمەن ءبولىستى. حاديشا حانىممەن ويىمىز, كوزقاراسىمىز ءبىر جەردەن شىعىپ, كەلىسىمىمدى بەردىم.
– سوزىڭىزدەن تۇيگەنىمىزدەي, دەمەك سپەكتاكل دايىندىعىنا 3 جىلعا تارتا ۋاقىت كەتتى عوي. تاقىرىپتى قانشا كۇردەلى دەسەك تە, حورەوگرافيالىق قويىلىم ءۇشىن بۇل تىم ۇزاق ەمەس پە؟
– ويىڭىزدى ءتۇسىندىم. دايىندىق جۇمىستارى ءۇزىلىپ ءجۇردى. ورتاق جوبا 2016 جىلى قولعا الىندى دەگەنمەن, قارجىلىق جاعدايلارعا جانە باسقا دا ءتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى ارادا 2 جىلداي ءۇزىلىس بولدى. بىراق قويىلىمنىڭ جالپى كونتسەپتسياسىن ەكى جاقتان دا وزىمىزشە قورىتىپ, ىشتەي ءپىسىرىپ الدىق. العاشقى كەزدەسۋىمىزدە بيشىلەرگە ناقتى تاپسىرمالار بەرىپ كەتتىم. ولار دا ىزدەنىسىن توقتاتپادى. حاديشا حانىم باستاعان شىعارماشىلىق توپ ستسەنوگرافيا مەن كوستيۋم, جالپى قويىلىمنىڭ كوركەمدىك جاعىنا باسا ءمان بەردى, ارنايى ماماندارمەن كەلىسىم جۇرگىزىلدى. ال تۇبەگەيلى بي قويىپ, كورەرمەنگە ۇسىنۋعا 3 اپتانىڭ اينالاسىندا عانا ۋاقىت كەتتى.
– بۇل جەدەلدىلىكتىڭ كىلتى نەدە؟ حورەوگرافتىڭ بىلىكتىلىگىندە مە, الدە اكتەرلەردىڭ العىرلىعىندا ما؟
– تەاتر دەگەن ۇجىمدىق ونەر عوي. ساحناداعى كەز كەلگەن جەتىستىكتىڭ كىلتى – ول البەتتە ءساتتى شىعارماشىلىق تاندەمدە دەپ ويلايمىن. ۇلكەن ولجا – بىزدە سول شىعارماشىلىق انسامبل بولدى. ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ ويىمىزدى تەز ۇعىپ, بىردەن ءتۇسىنىسىپ كەتتىك. ارينە, العاش ۇسىنىس تۇسكەن كەزدە جۇرەكسىنگەنىم راس. ويتكەنى بۇل قازاقستاندىق بيشىلەرمەن العاشقى تاجىريبەم ەكەن. ءتۇسىنىسۋ ماسەلەسى ىشتەي ۇلكەن ۇرەي تۋدىردى. ءتىپتى بي قويۋعا بەرىلگەن 3 اي ۋاقىتتا ۇلگەرمەي قالارمىن-اۋ دەگەن كۇدىك تە جانىما ءبىر ءسات مازا بەرمەدى. بىراق, قۋانىشقا وراي, ءبارى مەن كۇتكەننەن دە كەرەمەت بولدى. «ناز» تەاترىنىڭ ارتىستەرى وتە تالانتتى ءارى كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى ماماندار ەكەن. ساحنا مادەنيەتىن يگەرۋدەگى تالعامدارى دا تاماشا. پلاستيكالىق ءمۇمكىندىكتەرى ءوز الدىنا ءبىر توبە. مۇنداي ارتىستەرمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ ءوزى قايتالانباس شىعارماشىلىق ءلاززات سىيلايدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 3 ايدا ءبىتىرىپ ۇلگەرمەيمىن دەگەن قويىلىمدى نەبارى 3-اق اپتانىڭ ىشىندە اياقتادىق.
– ال ءتىل ماسەلەسىندە شە؟ ءبىر-ءبىرىڭىزدى ۇعىسۋدا قانداي دا ءبىر قيىندىقتار تۋىندامادى ما؟
– راس, العاشىندا بۇل ماسەلە دە مەنى بەيجاي قالدىرمادى. ءتۇرىمىز ءبىر بولعانمەن, ءتىلىمىز بولەك. قالاي تۇسىنىسەمىز دەپ تولقىدىم. الايدا بۇل ماسەلە دە مەن كۇتكەننەن جىلدام شەشىلدى. بىلەسىز بە, جالپى ونەرگە, اسىرەسە بي ونەرىنە ءتىلدىڭ ءتىپتى دە قاجەتى جوق ەكەن. ونەردى سەزىم مەن سۇلۋلىق بىرىكتىرەدى. وسى قويىلىمدى دايىنداۋ بارىسىندا سوعان كوزىم انىق جەتتى.
– باستى رولدەرگە اكتەرلىك قۇرام قالاي تاڭدالدى؟
– تەاتر ارتىستەرىنىڭ بارلىعى وتە سۇلۋ ءارى تالانتتى. وعان داۋ جوق. ءتىپتى, ءا دەگەندە قايسىسىن باستى رولگە بەكىتەرىمدى بىلمەي, ءبىراز ابدىراعانىم دا راس. بىراق قويىلىمنىڭ ماقساتى مەن ماڭىزىن وزەك ەتىپ الا وتىرىپ, نەگىزگى كەيىپكەرلەردى ءوزىم تاڭداپ الدىم. قۋانعانىم – تۇيسىگىم الداماپتى. بيشىلەردىڭ بارلىعى ءوز مىندەتىن كاسىبي جوعارى دەڭگەيدە ورىنداپ شىقتى. سپەكتاكلدىڭ باستى جەڭىسى دە وسىندا شىعار, بالكىم.
– قازاق بي ونەرى مەن موڭعول حورەوگرافياسىنىڭ اراسىندا قانداي دا ءبىر ايىرماشىلىق نەمەسە ۇقساستىقتار بار ما ەكەن؟
– البەتتە, وعان ءسوز بار ما؟! ءاربىر ەلدىڭ مەنتاليتەتىنە ساي وزىندىك ورنەگى, حورەوگرافيالىق ەرەكشەلىكتەرى دە بولادى. موڭعول بي ونەرىنىڭ ءستيلى باسقا, قازاقتىكى مۇلدەم بولەك دەگەندەي. ول– زاڭدىلىق. ماسەلەن, قازاقتا كوبىنەسە قولدىڭ قيمىلى مەن نەگىزىنەن سىرتقى اۋەز بەن ادەمىلىككە باسىمدىق بەرىلسە, موڭعولداردا اياقتىڭ ارەكەتى العا شىعادى. بىراق ەكى ەلدى ورتاقتاستىراتىن التىن ءتىن – اتقا ءمىنۋ ونەرى, ياعني كوشپەلى ءومىر سالتى, ەركىندىك رۋحى.
– شىڭعىسحان موڭعول ەلى ءۇشىن تاڭسىق تاقىرىپ ەمەس. ايتسە دە, قازاقستاندا قويىلعان بۇل «شىڭعىسحاننىڭ» قانداي ەرەكشەلىكتەرىن باسا ايتار ەدىڭىز؟
– ءسوزىمنىڭ باسىندا ايتىپ وتكەندەي, بۇل – مەنىڭ حورەوگرافياداعى العاشقى شىعارماشىلىق تاجىريبەم. ونىڭ ۇستىنە, دەبيۋتىم وزگە ەل كورەرمەندەرىنىڭ الدىندا سىنعا ءتۇسىپ وتىر. سوندىقتان دا بارىنشا جاۋاپكەرشىلىكپەن, جان-جاقتى ىزدەنىس, جاڭالىقپەن كەلۋگە تىرىستىم. ارينە, ءبىزدىڭ ەلدە دە «شىڭعىسحاندى» ونەردىڭ ءتۇرلى جانرىندا سىناپ كورگەن جۇمىستار جەتەرلىك. اراسىندا اسا ءساتتىسى دە, ولقى تۇسكەنى دە كەزدەسەدى. بىراق, مەن وسى ورايدا جالعىز-اق دۇنيەنى ايتقىم كەلەدى. ءبىز بۇل قويىلىمعا كوركەم شىندىق پەن اڭىز-ءافسانالاردى ەمەس, بارىنشا تاريحي دەرەكتەردى وزەك ەتۋگە ۇمتىلدىق. وقيعا جەلىسىن عالىمدارمەن بىرلەسە وتىرىپ جاساپ شىقتىق. مەنىڭشە, قويىلىمنىڭ نەگىزگى ەرەكشەلىگى دە وسىندا بولار. ودان كەيىن سپەكتاكلدە اۆتورلىق مۋزىكا پايدالانىلدى. ونى موڭعول ەلىنە بەلگىلى كومپوزيتور بيامباسۇرەنگين شاراۆ ارنايى جازدى. بۇعان دەيىن دە بيامباسۇرەنگين مىرزا «شىڭعىسحان» تاقىرىبىنا ارناپ سيمفونيا, بىرنەشە فيلمگە مۋزىكا جازعان بولاتىن. سوندىقتان دا حاديشا حانىممەن اقىلداسا كەلە, وسى كومپوزيتورمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە بەكىندىك. بۇدان بولەك, جالپى سپەكتاكلدىڭ ءستيلىن دە ايتىپ وتكىم كەلەدى. بۇل جەردە دە ءبىز ارنايى قاتىپ قالعان بي داستۇرلەرىنە باعىنباي, بيشىلەرگە ساحنادا بارىنشا ەركىن كوسىلۋىنە مۇمكىندىك بەردىك. ياعني قويىلىمدا حورەوگرافيا ءتىلىنىڭ بىرنەشە ءستيلى قاتار قامتىلدى. ونىڭ ىشىندە حالىقتىق حورەوگرافيا دا, كلاسسيكالىق بي مەن مودەرن ەلەمەنتتەرى دە كەزدەسەدى. مەنىڭشە, جامان شىقپاعان سياقتى. باستىسى, ءبىز جۇمىسىمىزدى ۇسىندىق. ەندىگىسىنە تالعامپاز كورەرمەن تورەشى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»
