ەكونوميكا • 17 شىلدە, 2019

ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى – كاسىپكەر

1290 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن
ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى كۇشى –  كاسىپكەر

ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا مەم­لەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ العاشقى جارتىجىلدىق كولەمىندە ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى 4,1 پايىزعا, نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردىڭ مولشەرى 11,7 پايىزعا وسكەنىن ايتا كەلىپ, حالىقتىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان كەشەندى شارالاردى ودان ءارى دامىتۋ قاجەتتىگىن العا تارتقان بولاتىن. بۇكىل الەم ەكونوميكاسىن, ەۋرووداقتاعى جاعدايلاردى سارالار بولساق, قازاقستاننىڭ قازىرگى جاعدايى جامان ەمەس. ءتىپتى ءبىر پايىزدىق ءوسىمنىڭ ءوزى جاقسى كورسەتكىش. 

ءبىز ماكروەكونوميكالىق كور­سەت­كىشتەردى كوبىرەك نەگىزگە الىپ جاتامىز. بۇل رەتتە ميكروەكو­نو­مي­كالىق جاعدايلارعا دا اسا ءمان بەرۋ قاجەت. ويتكەنى مۇنىڭ ارتىندا ادام كاپيتالى, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى جاتىر. الەم­دىك تاجىريبەگە سۇيەنسەك, حالىق­تىڭ ەكونوميكالىق يممۋني­تەتىن قۋات­تاندىراتىن باستى كۇش – سا­لىق. مەنىڭشە, بىزدەگى سالىق­تىڭ ءتۇ­سىمى ءوز دەڭگەيىندە ەمەس سەكىلدى.

ەكونوميكانىڭ نەگىزگى قوزعاۋ­شى كۇشى – كاسىپكەرلەر. ءيا, كاسىپ­كەرلىكتى قولداۋعا ۇلكەن باسىم­دىق بەرىپ وتىرمىز. الايدا, ولاردىڭ سالىق تولەۋ ماسەلەسى ءالى دە تولىق جولعا قويىلماعان. تابىس تابۋ بار دا, سوعان سالىق تولەۋ جاعى كەمشىن. وسى ماسەلە ايرىقشا ءمان بەرۋدى قاجەت ەتەتىن جاعدايلاردىڭ ءبىرى.

كاسىپكەرلەردىڭ حالىق الدىن­داعى جاۋاپكەرشىلىگى قاي دەڭ­گەيدە ەكەنىنە كوبىرەك ءمان بەرەتىن كەز كەلدى. بىرىنشىدەن, جوعارىدا ايتقان سالىق تولەۋ ماسەلەسى. ەكىن­شىدەن, ءوزى شىعارعان ءونىم­دەرىنىڭ ساپالى بولۋىن قادا­عالاۋعا, حالىق تۇتىناتىن بارلىق تاۋارلاردىڭ جوعارى ساپا ۇدەسىنەن شىعا بىلۋىنە كا­سىپ­كەرلىكپەن اينالىساتىن ازاماتتار جەتە ءمان بەرۋگە ءتيىس. كوپتەگەن ءوندىرۋشى كومپانيا­لار تەكسەرىس ءتيىستى دارەجەدە بولماعان سوڭ تاۋار ساپاسىنا سىلبىر قارايتىندى شىعاردى. اينالىپ كەلگەندە مۇنىڭ استارىندا ۇلت دەنساۋلىعى دەگەن ۇلكەن ماسەلە جاتىر.

قازىر فەرمەرلىك شارۋا­شى­لىقتان كەلەتىن تاۋارلاردىڭ باسىم بولىگى ءتۇرلى قوسپالارعا تولى. ءتىپتى الىپ مەگاپوليس سانالاتىن الماتىنىڭ اينالاسىنان ءتاۋىر ءسۇت نەمەسە ەت ونىمدەرىن ساتىپ الۋدىڭ ءوزى قيىن. مۇنداي پروبلەما ءاربىر وڭىردە بار. وسىنى باستى نازاردا ۇستاپ, قويىلاتىن تالاپتى بارىنشا كۇشەيتسەك, ەكونوميكامىز ورىستەيدى ءارى حالىق تۇتىناتىن تاۋارلار ساپاسى ارتا تۇسەدى.

دامىعان يندۋسترياسىز, عى­لىمي جەتىستىكتەرسىز يننو­ۆا­تسيا­لىق ەكو­نوميكانى دامىتۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان يندۋستريا­نى ءورىس­تەتۋ ءۇشىن ۇلكەن زاۋىت-فاب­ريكالار سالعاندا ونىڭ يننوۆا­تسيالىق قىرىنا ءمان بەرۋ كەرەك. سونىمەن قاتار ولاردىڭ ءوندى­رەتىن تاۋارلارى الەمدىك ستاندارت­قا ساي, باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم بولۋى شارت. بۇل تۇرعىدا تەك ەكس­پورت ماسەلەسىن العا وزدىرىپ قويماي, ءوز حالقىمىزدى كيىم-كە­شەكپەن, ازىق-ت ۇلىكپەن جانە باس­قا دا قاجەتتى تاۋارلارمەن قام­تاماسىز ەتۋ جايىن رەتكە كەلتىرسەك, ناعىز جەتىستىك وسى. پرەزي­دەنتىمىز دە وسى جاعدايعا باسا نازار اۋدارۋ كەرەكتىگىن العا تارتىپ وتىر.

 
اتامۇرات شامەنوۆ,
 ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار