جاڭا جوبالار نەنى جاڭارتتى؟
سارسەنبى, 27 ناۋرىز 2013 2:05
مەملەكەتتىك ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالار بۇگىندە جەتىسۋ جەرىندە دە ءۇستى-ۇستىنە ىسكە قوسىلۋدا. ارينە, بۇل قۋانا قۇپتارلىق جايت. ويتكەنى, جەر-جەردە جاڭا ءوندىرىس ورىندارى اشىلىپ, جاڭا تەحنولوگيا بويىنشا بۇرىنعى ۇعىممەن ءبىر ءجۇز ادام اتقاراتىن جۇمىستى قازىر ون ادام اتقارىپ, جۇمىس بەرۋشىلەر تالاپتارىنا ساي تۇرعىندار ەڭبەكپەن قامتاماسىز ەتىلۋدە. ايلىق جالاقى مولشەرى دە قوماقتى دەي وتىرىپ, بۇل دۇنيەنىڭ دە ءبىر قايتارىمى بار ەكەندىگىن ەسكە سالامىز. ول – زامانا تالابى. سونى جەتە تۇسىنگەن جەتىسۋلىقتار كۇنكورىس قامى ءۇشىن اۋىلدار مەن قالالاردا بوي كوتەرگەن ءوندىرىس ورىندارىنىڭ وتەمىن ادال ەڭبەكتەرىمەن قايتارۋعا ۇمتىلۋدا.
سارسەنبى, 27 ناۋرىز 2013 2:05
مەملەكەتتىك ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالار بۇگىندە جەتىسۋ جەرىندە دە ءۇستى-ۇستىنە ىسكە قوسىلۋدا. ارينە, بۇل قۋانا قۇپتارلىق جايت. ويتكەنى, جەر-جەردە جاڭا ءوندىرىس ورىندارى اشىلىپ, جاڭا تەحنولوگيا بويىنشا بۇرىنعى ۇعىممەن ءبىر ءجۇز ادام اتقاراتىن جۇمىستى قازىر ون ادام اتقارىپ, جۇمىس بەرۋشىلەر تالاپتارىنا ساي تۇرعىندار ەڭبەكپەن قامتاماسىز ەتىلۋدە. ايلىق جالاقى مولشەرى دە قوماقتى دەي وتىرىپ, بۇل دۇنيەنىڭ دە ءبىر قايتارىمى بار ەكەندىگىن ەسكە سالامىز. ول – زامانا تالابى. سونى جەتە تۇسىنگەن جەتىسۋلىقتار كۇنكورىس قامى ءۇشىن اۋىلدار مەن قالالاردا بوي كوتەرگەن ءوندىرىس ورىندارىنىڭ وتەمىن ادال ەڭبەكتەرىمەن قايتارۋعا ۇمتىلۋدا.
2012 جىلى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا 1631 جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلىپ, جالپى سوماسى 19 ملرد. 485 ملن. تەڭگە تۇراتىن 14 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە قوسىلدى. اتاپ ايتقاندا, پانفيلوۆ اۋدانىنداعى «بايسەركە اگرو» جشس-ءنىڭ يسپان تەحنولوگياسى بويىنشا 4 گا جەردە جىلىجاي قۇرىلىسى جانە «ۋنيۆەرسال» جشس-ءنىڭ جىلىنا 12 مىڭ دانا پروپيلەن قاپتارىن شىعاراتىن زاۋىت قۇرىلىسى, ىلە اۋدانىنداعى «كازفيلتر» جشس-ءنىڭ جىلىنا 240 مىڭ دانا اۆتوموبيل كولىگىنە ارنالعان سۇزگىشتەر شىعارۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى, «پفك «ەلەاس» جشس-ءنىڭ «ەلەاس» فارماتسەۆتيكالىق زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى, «الاتاۋ قۇس» جشس-ءنىڭ جۇمىس ىستەپ تۇرعان قۇس فابريكاسىنىڭ ەت وندىرىستىك قۋاتتىلىعىن 12 مىڭ تونناعا دەيىن ارتتىرا وتىرىپ جاڭعىرتۋى, «الماتينسكي ۆەنتيلياتورنىي زاۆود» جشس-ءنىڭ جىلىنا 123 مىڭ داناعا جۋىق ءارتۇرلى جەلدەتكىش شىعاراتىن زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى, تالعار اۋدانىنداعى «سۇلتان» جشس-ءنىڭ جىلىنا 130 توننا ءدارى-دارمەك شىعاراتىن فارماتسەۆتيكالىق زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى, «ەتالون گيدروكورم» جشس-ءنىڭ قۋاتتىلىعى جىلىنا 3000 توننا بالىققا قاجەتتى جەم وندىرەتىن زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى, قاراساي اۋدانىنداعى «AS Group سو. LTD» جشس-ءنىڭ 800 گا الاڭعا تامشىلاپ سۋارۋعا ارنالعان سۋارۋ جۇيەسىنىڭ قۇرىلىسى, سارقان اۋدانىنداعى «ساركان ماي» جشس-ءنىڭ 1,5 ملن. ليتردەن اسا وسىمدىك مايلارىن, 4 مىڭ توننادان اسا كۇنباعىس, سويا جانە سوفلور جىمىعىن ءوندىرەتىن زاۋىت قۇرىلىسى, كوكسۋ اۋدانىنداعى «پالم-ەس» جشس-ءنىڭ جىلىنا 350 مىڭ تونناعا دەيىن دالاباي كەنىندە قۇرامىندا التىن بار رۋدالاردى وڭدەيتىن زاۋىت قۇرىلىسى, قاپشاعاي قالاسىنداعى «Green Land Alatau» جشس-ءنىڭ جىلىجاي قۇرىلىسى, تالدىقورعان قالاسىنداعى «JLC سۋت» جشس-ءنىڭ 21,8 مىڭ تونناعا دەيىن ءسۇت وندىرەتىن زاۋىت قۇرىلىسى, سونداي-اق, «KEGOC» اق-تىڭ 300 مۆت. مويناق گەس-ءى قۋاتتىلىعىن تاراتۋ كەستەسى جوبالارى جۇزەگە اسىرىلۋدا.
قولدا بار مالىمەتكە سۇيەنسەك, جاڭا جوبالار ىسكە قوسىلعاندىقتان وبلىستىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشى كوتەرىلگەن. بىلتىرعى جىلى ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 363,1 ملرد. تەڭگەنى قۇرادى. ءسويتىپ, ونەركاسىپ ءونىمىنىڭ جالپى كولەمى 83 پايىزعا جەتىپ, رەسپۋبليكامىزدا وسى سالا بويىنشا بەسىنشى ورىندا تۇر. ەڭبەك ونىمدىلىگى, شيكىزات ەكسپورتىنىڭ جالپى كولەمى بويىنشا ەلىمىزدە العاشقى ۇشتىككە ىلىنگەنى تاعى بار. سوعان سايكەس, ءبىر جىلدا قانشا جۇمىس ورنى اشىلعاندىعى جوعارىدا ايتىلدى. ءاسىلى, «مەدالدىڭ ەكى جاعى بار» دەگەن ەمەس پە؟ وسى ورايدا رەسمي مالىمەتپەن شەكتەلىپ قالماي, جاڭا جوبالار نەنى جاڭارتتى دەگەن جاندى سۇراققا حالىقتىق تۇرعىدا جاۋاپ ىزدەسەك, قاراپايىم حالىقتىڭ تۇرمىسى پالەندەي تۇزەلىپ كەتكەن جوق. جەتىسپەۋشىلىك. ورتاشا ايلىق جالاقى الاتىن ادامدار «شىقپا جانىم شىقپا» دەپ جۇرگەنى جاسىرىن ەمەس. قوعامدا بايلار مەن كەدەيلەر دەگەن ۇعىم پايدا بولدى. قانداي دا ءبىر سالا تىزگىنىن ۇستاعان ازاماتتار (دوس تۇگىلى بىرگە تۋعان تۋىستان دا جاقىن) «كوررۋپتسيا» دەگەن اۋرۋعا دۋشار بولعان. ونىڭ ساتىلاپ ءوسىپ وتىراتىن جازىلماعان زاڭدىلىعى تاعى بار. زاڭگەرلىك تۇرعىدا دالەلدەنبەيتىن فاكتىلەر كەز كەلگەن سالادا جەتىپ-ارتىلادى. امال نەشىك… وسىناۋ پىكىردى ءوندىرىس ورىندارىمەن بايلانىستىرىپ وتىرعان سەبەبىمىز, ەلباسى: «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا «ءبىز ۇلتتىق ەكونوميكانى جوسپارلى تۇردە ءارتاراپتاندىرۋدامىز. ۇدەمەلى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىندا ەكى بەسجىلدىقتا ەكونوميكامىزدىڭ بەت-بەينەcىن وزگەرتىپ, ونى شيكىزاتتىڭ الەمدىك باعالارىنىڭ اۋىتقۋىنا تاۋەلسىز ەتۋ مىندەتىن قويدىم», دەپ ناقتىلادى. سول ناقتىلىق جەر جەردە ناقتىلىعىن ساقتاۋدا ما؟ ساقتاسا, نەگە حالىقتىڭ تۇرمىسى وركەنيەتتى ەلدەردەگىدەي كوتەرىلمەيدى؟ مىنە, ءبىر ماسەلە وسى. ەكىنشىدەن, راس بولسىن, جالعان بولسىن, ايتەۋىر, جاساندى يلەۋدەن شىققاندا يەن بايلىق ءيىن تىرەسىپ تۇرسا جاقسى. ايتپەسە, شەتەلدەردەن وسىمىمەن قايتارامىز دەپ العان ينۆەستيتسيانى ساناپ بەرەتىن كۇن كەلگەندە قايتەمىز؟ كەپىلدىككە اتا-بابادان ميراس بولىپ قالعان قاسيەتتى قارا جەر قويىلا ما؟
بىلتىرعى جىلى الماتى وبلىسىنا 392 ملرد. تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپتى. بۇل سوڭعى بەس جىلدا تارتىلعان ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ بەس ەسەگە ارتقاندىعىن كورسەتەدى. اگرارلى وبلىستا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن وندىرۋگە ەل ماشىقتانعان. سول شيكىزاتتى قايتا وڭدەۋ بارىسى كىبىرتىكتەگەنىمەن, اۋىلدىقتار «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا نەسيە الۋعا جۇگىرۋدە. ءجون. بىراق بوس قيال پالەندەي ابىروي اكەلمەسى انىق ەمەس پە؟! تاعى ءبىر باسا ايتار جايت, الگىندەي نەسيە الۋعا ۇمتىلۋشىلار ەگەر پالەن مىڭ تەڭگە السام مۇنشا پايىزىن پالەنگە, مۇنشاسىن تۇگەنشەگە بەرەمىن دەپ ەسەپتەپ, قالعان قاراجاتقا ساتىپ الاتىن مالدارىن كوزدەپ, ءتىپتى مال يەلەرىمەن كەلىسىپ تە جۇرگەن جايلارى بار. مۇنداعى ايتايىن دەگەنىمىز, سىبايلاس جەمقورلىق دەگەن الەمدىك اۋرۋ اۋىل تۇرعىندارىنىڭ دا ساناسىنا ءسىڭىستى بولىپ بارادى. ءتىپتى, ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن العا باستىراتىن قاجەتتىلىك دەپ تە سانايتىن ءتارىزدى. بۇل تۇكپىردەگى اۋىلدىڭ احۋالى. ال جاڭا جوبالار ىسكە قوسىلىپ جاتقان الەۋەتتى اۋىلداردا دا جاعداي عالامات ەمەس. ونى ءبىزدىڭ شەنەۋنىكتەر باسقا ارناعا بۇرىپ, داعدىلانعان سىدىرتپا جاۋابىمەن ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ەكەۋى بىردەي ءۇش-ءتورت اشا تۇياققا قاراپ, شال-كەمپىردىڭ زەينەتاقىسىن كۇتىپ وتىرعانشا دۇرىستاپ ەڭبەك ەتپەي مە دەي سالادى. سوندىقتان توبىقتاي ءتۇيىن: جاڭا جوبالار ازىرگە اۋىز تولتىرا ايتا قويارلىقتاي تابىس كوزىن اشقان جوق. ونىڭ باستى ءبىر سەبەبى, جاڭا تەحنولوگيانى جەرگىلىكتى حالىق يگەرە قويعان جوق. جانە سول جاڭا تەحنولوگيانىڭ ءتىلىن ازىرگە شەتەلدىكتەر عانا بىلەدى. ال وقۋىنا تۇرعىلىقتى حالىق شەتەلگە بارىپ وقىپ, ۇيرەنىپ كەلۋگە دە مۇمكىنشىلىك بولماي وتىر. ەگەر بۇل ماسەلە وڭدى شەشىمىن تاپسا, ياعني جاڭا تەحنولوگيانىڭ ءتىلىن جەرگىلىكتى حالىق جەتىك بىلسە, سول ەلدىڭ تۇرمىسى دا تۇزەلگەن ۇستىنە تۇزەلە بەرەر مە ەدى. قانداي دا ءبىر جاڭا تەحنولوگيانى ەل اۋماعىنا كىرگىزەردە اۋەلگى كەزەكتە ونىڭ ءتىلىن تۇرعىلىقتى حالىققا مەڭگەرتۋ ساياساتى ۇستالسا قۇبا-قۇپ. بۇل ماسەلەگە بيلىك نە ايتار ەكەن؟
بۇگىندە ەل زاڭناماسىنا سايكەس, قانداي دا ءبىر ءوندىرىس ورنى اشىلسا, جۇمىسكەرىنىڭ 90 پايىزى تۇرعىلىقتى حالىق, ال 10 پايىزى شەتەلدىك ازاماتتار بولۋى ءتيىس. ايتپەسە, سول ءوندىرىس ورنىن پروكۋراتۋرا ورگاندارى زاڭناما شەڭبەرىندە توقتاتىپ قويۋعا قۇقىلى. سولاي بولىپ تا تۇر. زاڭنىڭ اتى – زاڭ. باعىنۋ مىندەت. تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جوبالار ءبىر-بىرىمەن بايلانىستا جۇمىس جۇرگىزگەندە وتە ءتيىمدى بولادى. ناقتىلاي تۇسسەك, قۇندى يدەياسى مەن قاجەتتى قۇجاتتارىن عانا الىپ ءبىر جوباعا كىرگەن قازاقستاندىق ءوز ويىنىڭ ۇتىمدىلىعىن دالەلدەي السا جارقىن جول اشىلارى حاق. سوندىقتان وسى تۇرعىدا, بيلىكتىڭ سوزىنە سەنسەك, ۇلكەن ءۇمىت بار. ال كونبىس حالىق ماسەلەنىڭ مانىسىنە ءالى تولىق تۇسىنە الماي (زەرتتەپ, زەردەلەگەندەرى ءوز الدىنا) ءالىپتىڭ ارتىن باعۋدا.
نۇربول الدىباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى وبلىسى.
__________________
سۋرەتتى تۇسىرگەن
نۇرعيسا ەلەۋبەكوۆ.
