كانادالىق رەجيسسەر, ستسەناريست الانيس وبومساۆين دەگەن ازامات بار. سول ازاماتتىڭ «سوڭعى اعاش كەسىلگەن كەزدە, سوڭعى بالىق اۋلانعان كەزدە, سوڭعى وزەن ۋلانعان كەزدە عانا ءسىز – بانكتەگى شوتتىڭ بايلىق بولمايتىنىن, اقشانىڭ تاماق بولمايتىنىن ءتۇسىنەسىز, بىراق ول كەزدە ءبارى كەش بولادى» دەگەن ءسوزى بار. راسىندا دا وزەندەر تارتىلىپ, قۇزارلارداعى مۇزدار ەرىپ ءبىتسە, دالا شولەيتكە اينالسا, جان-جانۋار مەن ادام بالاسىنا ازىق بولار وزگە تىرشىلىك يەلەرى قۇرىپ بىتسە, التىن-كۇمىس پەن بانكتەگى ەسەپشوتتىڭ دا قۇنى قالماعان بولار ەدى. سوندىقتان دا بولار, الەم ەلدەرىندە قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل بولەتىندەردىڭ قاراسى ارتىپ كەلەدى. ءويتكەنى ولار ماسەلەنىڭ وتە كۇردەلى ەكەنىن ءتۇسىندى. ەلىمىزدە قورشاعان ورتانى قورعاۋعا, جەر قويناۋى مەن تابيعي رەسۋرستاردى ءتيىمدى پايدالانۋعا جاۋاپتى مينيسترلىكتىڭ قۇرىلۋىن دا وسىناۋ ءۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋدىڭ ۇلگىسى دەپ بىلەمىز.
ارينە «بالاپاندى كۇزدە سانايدى», دەگەنمەن جاڭا قۇرىلىمنىڭ الدىندا اسا كۇردەلى بىرنەشە ماسەلە تۇرعان ءتارىزدى. وعان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆتى قابىلداعان كەزدە بەرگەن تاپسىرمالارى كۋا. قازاقستان پرەزيدەنتى جاڭا مينيسترلىككە قورشاعان ورتا مەن تابيعي رەسۋرستارعا قاتىستى سونى سيپاتتاعى مىندەتتەر جۇكتەدى.
الەمدە قورشاعان ورتانىڭ تازالىعى مەن لاستانۋىنا قاتىستى ءتۇرلى يندەكستەر جاسالادى. ءبىرى لاستانۋ دەڭگەيىنە قاتىستى بولسا, كەلەسى ءبىرى تازالىققا بايلانىستى. يەل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكولوگيالىق ساياسات جانە قۇقىق ورتالىعىنىڭ ەكى جىلدا ءبىر جاسايتىن The Environmental Performance Index رەيتينگىندە قازاقستان 2018 جىلى 101-ورىندا تۇراقتاپتى. بۇل رەيتينگكە الەمنىڭ 180 مەملەكەتى قاتىسقان. بۇل زەرتتەۋ 10 كاتەگوريا مەن 22 كورسەتكىش نەگىزىندە جاسالادى. ءسويتىپ الەمدەگى ەڭ تازا ءھام ەكولوگيالىق ساياساتتى جۇيەلى جۇرگىزەتىن ەلدەردىڭ ءتىزىمىن جاسايدى. بۇل رەيتينگتىڭ كوش باسىندا شۆەيتساريا تۇر. وندىقتى فينليانديا تۇيىندەيدى.
ەكولوگيالىق تازا ەلدەردىڭ وندىعىنا ازيا, افريكا, وڭتۇستىك جانە سولتۇستىك امەريكا, اۋستراليا قۇرلىقتارىنان بىردە-ءبىر مەملەكەت كىرمەگەن. ايگىلى جاپونيانىڭ ءوزى 20-ورىندا تۇر. ءبىز ءسوز باسىندا ايتقانىمىزداي, 101-ورىندامىز. ال انتيرەكوردتىق, ياعني قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋ دەڭگەيىنە قاتىستى رەيتينگتە 25-ورىندامىز. Pollution Index for Country دەپ اتالاتىن رەيتينگكە 102 مەملەكەت قاتىسقان. سوڭعى ورىندا فينليانديا تۇر. بىراق بۇل يندەكستە سوڭعى ورىنداردا قالۋ مارتەبە سانالادى. ويتكەنى بۇل دەگەنىڭىز لاستانۋ كورسەتكىشى تومەن ەلدەر دەگەندى بىلدىرەدى.
جالپى, رەيتينگتەر مەن ءتۇرلى يندەكستەر ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن تولىق اشىپ كورسەتە المايدى. دەگەنمەن, قورشاعان ورتانى قورعاۋ ىسىندە ولقىلىقتارىمىز بار. ءبىز ءالى كۇنگە تۇرمىستىق قالدىقتاردى تولىق وڭدەۋدەن وتكىزۋدىڭ جۇيەسىن قالىپتاستىرا العان جوقپىز. كاسىپورىنداردىڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋعا قاتىستى كوزقاراسى تۇزەلمەدى. ءماسەلەن, بيىلعى كوكتەمدە جايىق وزەنىندە بالىق قىرىلعان ەدى. تەرگەپ-تەكسەرۋ جۇمىستارى كەزىندە بالىقتىڭ قىرىلۋىنا «اتىراۋ سۋ ارناسى» كاسىپورنى كىنالى ەكەنى انىقتالدى. ال ءبىر عانا پاۆلودار وبلىسىندا 2019 جىلدىڭ العاشقى ءۇش ايىندا 344,8 مىڭ توننا زياندى زات اۋاعا شىعارىلىپتى. ەگەر وزگە وڭىرلەردى دە قوسار بولساق, اۋاعا زياندى قالدىقتار شىعاراتىن كاسىپورىندار, تۇرمىستىق قالدىقتار كولەمى ميلليونداعان تونناعا جەتەر ەدى. دەمەك, انتيرەكوردتىق رەيتينگتەردەگى دەرەكتەر اۋادان الىنباعانى انىق.
