رۋحانيات • 09 شىلدە، 2019

ەلوردادا دومبىرا كۇنى اتاپ ءوتىلدى

532 رەت كورسەتىلدى

«ناعىز قازاق – قازاق ەمەس، ناعىز قازاق – دومبىرا». حال­قىمىزدىڭ بوي­تۇمارىنا اينالعان قادىر اقىننىڭ وسى ءبىر ايگىلى تىركەسىنەن اسىرىپ ۇلتتىق اسپاپقا ءدال انىقتاما بەرۋ مۇمكىن ەمەس شىعار، ءسىرا؟!. ءيا، دومبىرا – قا­زاقتىڭ جانى مەن رۋحى. بۇعان ايرىقشا ءمان بەرگەن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ دومبىرانىڭ مارتەبەسىن اسقاقتاتىپ، وتكەن جىلدان باستاپ شىلدەنىڭ العاشقى جەكسەنبىسىن «ۇلتتىق دومبىرا كۇنى» دەپ رەسمي تۇردە بەكىتكەن ەدى.

ءداۋىر ءۇنىن ۇرپاق ساناسىنا ءسىڭىرۋدى مۇرات تۇتقان ءدۇبىرلى دۋمان بيىل دا ءوز داستۇرىنەن جاڭىلماي، ەكىنشى جىل قاتارىنان سارىارقانىڭ سارى دالاسىن شاناقتى جارىپ شىعىپ، سال دومبىرا كومەيىنەن توگىلگەن ۇلى سارىنمەن سۋاردى. جۇرەكتەرگە رۋح قۇيدى. ەلوردانىڭ باس الاڭى – «قازاق ەلى» مونۋمەنتىنىڭ الدىندا جاساقتالعان دالا ساحناسىندا باس قوسقان ءداستۇرلى ونە­رى­مىزدىڭ دارابوزدارى مەن اۋەسقوي ورىنداۋشىلار كۇن استىندا كۇمبىر كۇيدەن شاشۋ شاشتى. 

سالتاناتتى شاراعا قا­تىس­قان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بارشا قازاقستاندىقتاردى ۇلتتىق دوم­بىرا كۇنىمەن قۇتتىقتاپ، ءوز سوزىندە ايتۋلى مەيرامدى رۋ­حا­نياتقا دەگەن زور قۇرمەت، بار­شامىزعا ورتاق قۇندىلىقتى ۇلىق­تاۋ دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

– تاريحتا حالقىمىزدىڭ ءوز سالتى مەن داستۇرىنەن ال­شاقتاپ، اجىراپ قالعان ءسات­تەرى بول­عا­نى جاسىرىن ەمەس. الاي­دا ەل­باسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى نازارباەۆتىڭ كورەگەن باستا­ما­سىنىڭ ارقاسىندا ءبۇ­گىندە حال­قىمىزدىڭ ءداستۇرلى ونەرگە دەگەن شىنايى ىقىلاسى ارتىپ كە­لەدى. ۇلتتىق دومبىرا كۇنى – سو­نىڭ ايعاعى. بارشا حالىق وسى شۋاقتى مەرەكەنى ايرىقشا قۋا­نىشپەن تويلايدى. سەبەبى قا­زاق پەن دومبىرا – ەگىز ۇعىم. كۇم­­بىرلەگەن دومبىرانىڭ ءۇنى با­تىر­لارىمىزعا رۋح، اقىن­دارى­مىزعا شابىت بەرگەن. دوم­بىرا ءار­بىر قازاقتىڭ رۋحىن كوككە كوتە­رەتىن قۇندى قازىنامىز بولۋ­عا ءتيىس، – دەدى قازاقستان پرە­زي­دەنتى.

مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي، بۇگىندە دومبىرا بۇكىل قازاقستان حالقىن بىرىكتىرەتىن تەڭدەسى جوق مادەني مۇرا سانالادى جانە رۋحاني جاڭعىرۋ جولىنىڭ نەگىزگى ارقاۋى. ۇلتتىق ونەردى كەڭىرەك ناسيحاتتاۋعا شاقىرعان قاسىم-جومارت توقاەۆ دومبىرا مەرەكەسى سونىمەن قاتار جاس ۇرپاقتىڭ ءداستۇرلى ونەرگە دەگەن قۇرمەتىن ارتتىراتىنىنا دا زور سەنىم ءبىلدىردى. 

– قۇرمانعازى، داۋلەتكەرەي، ءتات­تىم­بەت، دينا، نۇرعيسالار باستاعان كۇيشىلىك ءداستۇردى ەلىمىزدىڭ دارىندى جاستارى جالعاستىرىپ كەلەدى. بۇگىندە ۇلتتىق اس­پابىمىز كۇللى الەم مويىنداعان مادەني قۇندىلىققا اينالدى. بۇل – قازاقتىڭ قاسيەتتى قارا دومبىراسىنا بەرىلگەن ءادىل باعا. «ونەر – ۇلت كەلبەتى» دەيدى دانا حالقىمىز. بارشامىزعا ورتاق قۇندىلىق – دومبىرانى جان-جاقتى ناسيحاتتاپ، جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا ءسىڭىرۋ وتە ماڭىزدى. دومبىرا اسپابى – قايتالانباس اسىل دۇنيە. سوندىقتان مەكتەپتە دومبىرا ۇيرەنۋ ساباقتارىن ەنگىزۋ – قاجەتتى ءارى دۇرىس باستاما. سەبەبى قازىرگى جاپپاي جاھاندانۋ ۋاقىتىندا حالقىمىزعا ءتان بىرەگەي قۇندىلىقتاردى جاڭعىرتا بەرۋىمىز قاجەت. ءتول مادەنيەتىمىزگە دەگەن قامقورلىق ارقاشان مەملەكەتتىڭ ايرىقشا نازارىندا بولادى. ءبىز قازاقتىڭ ءداستۇرلى ءانىن، كۇيىن ەلىمىزگە عانا ەمەس، الەم جۇرتشىلىعىنا تانىتىپ جۇرگەن ونەرپازدارىمىزعا لايىقتى قولداۋ كور­سەتە ءبىلۋىمىز كەرەك، – دەدى مەملەكەت باسشىسى.

نۇر-سۇلتان قالاسى مەملەكەتتىك اكادەميالىق فيلارمونياسىنىڭ كور­كەمدىك جەتەكشىسى جانە باس ديريجەرى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ايتقالي جايىموۆ ديريجەرلىك ەتكەن 1000 ادامنان قۇرالعان وركەستر ءدۇبىرلى دومبىرا دۋمانىن قۇرمانعازىنىڭ ءاي­گىلى «سارىارقا» كۇيىمەن اشىپ، ءارى قا­راي «سەرپەر»، «اداي»، «بالبىراۋىن»، نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ «القيسسا»، «اتا تولعاۋى»، ءابدىمومىن جەلدىباەۆتىڭ «ەركە سىلقىم» سىندى تەڭدەسسىز تۋىندىلارىمەن جالعادى. وركەسترگە جاساقتالعان 8 جاس پەن 75 جاس ارالىعىنداعى ورىنداۋشىلار قۇرامىندا اۋەسقوي كۇيشىلەرمەن قاتار، كاسىبي دومبىرا دۇلدۇلدەرى – كۇيشى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى ارمان جۇدەباەۆ، باتىرجان مىقتىباەۆ، قۇرمانعازى اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق حالىق اسپاپتار وركەسترىنىڭ ديرەكتورى، كۇيشى نۇرعيسا داۋەشوۆ، سونداي-اق وليمپيادا چەمپيونى ەرماحان ىبىرايىموۆ، «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ ديرەكتورى عالىم احمەدياروۆ، ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ رەكتورى اسحات ماەميروۆ جانە تاعى باسقا ءتۇرلى سا­لا ماماندارى دا ءوز ونەرلەرىن ورتاعا سالدى. ال قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قاي­راتكەرلەرى – سەكەن تۇرىسبەكوۆ، جانعالي ءجۇزباي، ايگۇل ۇلكەنباەۆا باس­تاعان بەلگىلى داۋلەسكەر كۇيشىلەر بۇل جولى دومبىرا دۋمانىن كورەرمەندەرمەن بىرگە وتىرىپ تاماشالادى. سونداي-اق اتالعان قۇرمەتتى قوناقتار قاتارىن مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا، ءداستۇرلى ءانشى، پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بەكبولات تىلەۋحان نۇر-سۇلتان قالاسى مادەنيەت جانە سپورت باسقارماسىنىڭ باسشىسى بولات ماجاعۇلوۆ جانە وزگە دە مادەنيەت پەن ونەر، قوعام قايراتكەرلەرى تولىقتىردى. 

بيىلعى دومبىرا دۋمانىنىڭ بىل­تىر­عىمەن سالىستىرعاندا تاعى ءبىر ەرەك­شەلىگى – مەرەكەلىك باعدارلاما ءتۇرلى توسىنسىيلارعا تولى بولدى. بۇل جولى ونەرسۇيەر قاۋىم نازارىنا كۇمبىرلەگەن كۇيدەن باسقا، نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگى «جاستار» تەاترىنىڭ اكتەرلەرى دومبىرا تاريحىنان سىر شەرتەر تاريحي قويىلىمىن ۇسىنىپ، ەلوردالىق مۋزىكا مەكتەپتەرىنىڭ شاكىرتتەرى دە ءوز ونەرلەرىن ورتاعا سالدى. ايگۇل قوسانوۆا، ەرلان رىسقالي، كلارا تولەنباەۆا، دانيار مۇقان سىندى ءداستۇرلى انشىلەردىڭ قۇيقىلجىتا سالعان اسەم ءانى مەن اتاقتى «قارا جورعا» ءبيى مەرەكە اجارىن اشا ءتۇستى. ال سۋىرىپسالما اقىندار اتالعان كۇن­نىڭ باستى وقيعاسى – دومبىرانى ءدا­رىپتەپ، ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزعا قاتىستى سۇبەلى جىر شاشۋىن تارتۋ ەتتى. بۇدان بولەك، «قازاق ەلى» مونۋمەنتىنىڭ الدىنداعى الاڭدا تىگىلگەن اقشاڭقان كيىز ۇيلەردىڭ ءسانى مەن سالتاناتى ءھام دومبىراعا ارنالىپ قويىلعان مۋزىكالىق اسپاپتار كورمەسى دە ۇلىق مەيرامنىڭ كورىگىن قىزدىردى. 

دومبىرا دۋمانىنىڭ قىزىعى مۇ­نى­مەن تاۋسىلمادى. مەرەكەلىك كەش ودان ءارى ەسىل وزەنىنىڭ جاعاسىنداعى امفي­تەاتردا «ناعىز قازاق – دومبىرا» كون­تسەرتىمەن جاراسىمدى جالعاسىن تاپتى. قازاق وركەسترى، نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگىنىڭ مەملەكەتتىك اكادەميالىق فيلارمونياسىنىڭ سوليستەرى مەن ۆوكاليستەرىنىڭ ونەرىنە كوپشىلىك قاۋىم زور ىقىلاسپەن قوشەمەت كورسەتىپ، تاعىلىمدى شارا كوتەرىڭكى كوڭىل كۇيدە ءوز مارەسىنە جەتتى. ۇلتتىق قۇندىلىقتار ۇلىقتالىپ، ءداستۇرلى مۋزىكا دارىپتەلگەن دومبىرا كۇنى وسىلايشا ءوزىنىڭ ءدۇبىرلى دۋمانىمەن جۇرەكتەرگە جەتىپ، كوپشىلىك ەسىندە جاتتالدى. 
سوڭعى جاڭالىقتار

الماتىدا ەپيداحۋال كۇردەلەنىپ بارادى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 11:00

«سارى» ايماقتا تۇركىستان وبلىسى تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:10

كوروناۆيرۋس قايتا كۇشەيدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:54

وڭتايلىسى – ونلاين وقۋ

ايماقتار • بۇگىن، 08:53

ساپا ارتپايىنشا، سۋبسيديا جوق

ايماقتار • بۇگىن، 08:45

كوروناۆيرۋس قايتا ءورشىدى

الەم • بۇگىن، 08:42

ۆيرۋس جۇقتىرۋ ازايماي تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:30

اسىعىس شەشىم

قازاقستان • بۇگىن، 08:15

كومەك كورسەتىلەدى

قوعام • بۇگىن، 08:10

قور ستراتەگياسى ازىرلەنەدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:00

ۇقساس جاڭالىقتار