بۇل تۇستا ەڭ باستى نازاردا بولاتىن دۇنيە – جاڭا ءالفاۆيتتى قازاق ءتىلىنىڭ دىبىستىق جۇيەسىنە نەگىزدەۋ. الفاۆيت وزگەرگەندى ءتىل وزگەرۋمەن ءبىردەي كورۋدىڭ قاجەتى جوق. الفاۆيت – تاڭبا عانا. سوندىقتان قازىرگى تاڭدا جۇرتشىلىقتىڭ تالقىلاۋىنا ءتۇسىپ جاتقان ەكى دىبىس ي مەن ۋ-دى داۋىستىلار قاتارىنان الاستاتقان ءجون. ەشبىر تىلدە جوق ۇندەستىك زاڭىنىڭ قازاق ءتىلىنە عانا تيەسىلىگىن ناقتىلايتىن – توعىز داۋىستى دىبىسىمىز. وسى زاڭدىلىقتىڭ اياسىنداعى بۋىن ۇندەستىگى, دىبىس ۇندەستىگى, ەرىن ۇندەستىگى اۋەز ءۇندەستىگىنە ۇلاسادى. تىلىمىزدە كيريلليتسانى قولدانعان سەكسەن جىلعا جۋىق ۋاقىتتا وسى ۇندەستىك زاڭىمىزعا كەرەعار كەلگەن ەكى جاساندى داۋىستى دىبىس – ي مەن ۋ بولدى.
ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ تۇزگەن ەملە ەرەجەسى – ۇجىمدىق ەرەجە دەگەنگە سايىپ, لاتىن الىپبيىنە كوشكەن تۇستا دا ي مەن ۋ-دى داۋىستى دىبىس رەتىندە كوشتەن قالدىرمايتىن سىڭاي تانىتتى. سوندا ءبىز لاتىن الىپبيىنە ورىس ءتىلى ارقىلى كەلگەن «كىرمە سوزدەردى» (ورىسشا ەمەس, تۇپنۇسقاسى ورىسشا وزگەرتىلگەن) دۇرىس جازۋ ءۇشىن قابىلدايمىز با؟ بۋىن ۇندەستىگىن, دىبىس ۇندەستىگىن, ەرىن ۇندەستىگىن قامتيتىن ۇندەستىك زاڭىنىڭ بۇزىلۋىن جالعاستىرا بەرەمىز بە؟ تاۋەلسىز ۇلتتىڭ ءتىلىن ءتول سوزىندە بولماعان دىبىستاردىڭ ىرقىنا كوندىرەمىز بە؟ دەگەن سۇراقتاردان تۋىندايتىن ماسەلەلەردىڭ شەشىمىن تابۋعا سەپتىگى تيەر دەگەن ۇمىتپەن «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە جۇگىنىپ وتىرمىن. اتالمىش ەكى ءارىپتى (دىبىس دەسەك, ديفتونگ بولىپ كەتەدى) داۋىستى دىبىس تۇلعاسىندا وقىتۋ قيامەتىن مەكتەپ پەن جوعارى وقۋ ورنىندا ۇزدىكسىز 35 جىل پراكتيكالىق قازاق تىلىنەن ساباق بەرگەن وقىتۋشى رەتىندە باسىمنان وتكەرگەندىكتەن, ولاردان قۇتىلۋدىڭ وڭتايلى تۇسى – جاڭا ەملە ەرەجەسىندە داۋىستىلار قاتارىنان شىعارۋ عانا ەكەنىن بىلەمىن. ايتپەسە, ءتىلدى وقىتۋداعى ەرەجە قايشىلىعى مەن ءتىل زاڭدىلىعىن بۇزۋشىلىق تومەندەگىدەي كەرەعارلىق سيپاتتا جالعاسادى دا وتىرادى:
ءبىرىنشى كەرەعارلىق. ءارىپ تانىعان, دىبىستى ايتىپ ۇيرەنگەن بالانى «جۇرگىزىپ وقۋعا» داعدىلاندىرۋدىڭ ءداستۇرلى ءادىسى – بۋىنعا ءبولىپ وقىتقىزۋ. قا-يى-رىم, مە-ءيى-ءرىم, قۇ-لى-نىم ۇلگىسىندە بۋىنعا ءبولىپ وقۋ – بالا ءۇشىن اۋەزدى, ىرعاقتى. ماعىناسىن دا وقۋ بارىسىندا قاتار ۇعادى. ال سۋ-ىق-تاۋ, قي-ىن-دىق, قا-سي-ەت, ءا-دە-بي-ەت, ي-ءىس ۇلگىسىندەگى بۋىنعا ءبولۋ – «بۋىنسىز جەرگە پىشاق ۇرۋمەن» بىردەي. بۋىنداعى ىرعاقتى شورقاقتاتىپ تۇرعان - ي مەن ۋ-دىڭ داۋىستى بولا المايتىندىعى, ونىڭ ورنىنا ءتيىستى ۇۋ, ىي, ءىي دىبىستارىنىڭ جازىلماعاندىعى. ەگەر سۇ-ۋىق-تاۋ, قى-يىن-دىق, قا-ءسى-يەت, ءا-دە-ءبى-يەت, ءى-ءيىس ۇلگىسىندە بەرىلسە, وقۋ ىرعاعى بۇزىلماس ەدى.
ەكىنشى كەرەعارلىق. بۋىنداردىڭ ءسوزدىڭ باسىندا عانا داۋىستىدان باستالاتىنى بارىمىزگە بەلگىلى. سوندىقتان تاسىمالدانعان بۋىن داۋىستىدان باستالمايدى دەيمىز. جالعىز داۋىستىدان تۇراتىن جالاڭ اشىق بۋىن دا سولاي. سوندىقتان جالعىز داۋىستىنى تاسىمالدامايمىز. ياعني, تۇيىق بۋىن مەن جالاڭ اشىق بۋىن ءسوزدىڭ ورتاسىندا, سوڭىندا كەلمەيتىنىن وقۋشىعا دالەلدەپ تۇرىپ تۇسىندىرەمىز. سوسىن... ي مەن ۋ-دى داۋىستى قىلعان سوزدەرىمىزدى قالاي بۋىنعا ءبولىپ, تاسىمالدايتىنىمىزدى بىلمەي قينالامىز (ىشتەي كۇيزەلەمىز). قي-ىق, سۋ-ي-دى, ءاۋ-لي-ە, جي-ىن, كي-ىك, تا-سۋ-ى سەكىلدى بۋىنعا ءبولۋ ورەسكەلدىگى – جاساندى جانە تابيعي داۋىستىلاردىڭ قاتار كەلۋىنەن ەمەس, ىي, ءىي, ۇۋ, ءۇۋ دىبىستارىنىڭ ەكىگە بولىنە الماعاندىعىنان. دۇرىسى: قى-يىق, سۇ-ۋىي-دى, ءاۋ-ءلى-يە, جى- يىن, كى-يىك, تا-سۇ-ۋى. ي جانە ۋ داۋىسسىزدارىنىڭ كەلەسى بۋىنعا اۋىسۋ مۇمكىندىگى شەكتەلگەن.
ءۇشىنشى كەرەعارلىق. ءبىزدىڭ «قازاق تىلىندە ەكى داۋىستى قاتار كەلمەيدى» دەپ جۇرگەنىمىز – ەكىنشى بۋىننان باستاپ جالاڭ اشىق جانە تۇيىق بۋىنداردى ايتا الماۋىمىز. سوندىقتان قوسىمشالارىمىزدىڭ ءوزى داۋىسسىزدان كەيىن داۋىستىعا, داۋىستىدان كەيىن داۋىسسىزعا باستالادى. بۇل – ءداستۇرلى قاعيدا. وسىلاردىڭ داۋىستىعا باستالعاندارى جالعانعان سوزدەرىنىڭ سوڭعى بۋىندارىن وزگەرىسكە ۇشىراتادى. نە جىلجىتادى, نە كىرىكتىرەدى. مىسالى, التىن ءسوزى ەكى بۋىننان تۇرادى: ال-تىن. وسىعان تاۋەلدىك جالعاۋى -ىم, -ىڭ, -ى قالپىندا تۇيىق جانە جالاڭ اشىق بۋىن بولىپ جالعانادى. ويتكەنى ءسوزىمىزدىڭ سوڭعى بىتەۋ بۋىنى داۋىسسىزعا بىتكەن: التىنىم, التىنىڭ, التىنى. ەندى بۋىنعا ءبولسەك, تۇبىردەگى بىتەۋ بۋىن اشىققا, ال تۇيىق جانە جالاڭ اشىق بۋىن قالپىنداعى تاۋەلدىك جالعاۋلارى بىتەۋ جانە كۇردەلى اشىق بۋىنعا اۋىسادى: ال - تى - نىم, ال - تى - نىڭ, ال - تى - نى. وسى ۇلگىدە جىلۋ, كۇلۋ, ءۋالي سوزدەرىن تاۋەلدەپ كورەيىك: جىلۋىم, كۇلۋىڭ, ءۋاليى. نەگە بۇلاي؟ بەرىلگەن سوزدەردەگى ۋ جانە ي داۋىستى بولسا, تاۋەلدىك جالعاۋى داۋىسسىزعا باستالۋى كەرەك قوي. ياعني داۋىستى ەمەس. ءبىز وسى كۇنگە دەيىن جى-لۋ-ىم, كۇ-لۋ-ءىڭ, ءۋا-لي-ءى تۇلعاسىندا بۋىنعا ءبولىپ, وقۋشىعا وسىلاي بولگىزىپ كەلەمىز. سوندا بۋىن الماسۋىن دا (بۋىن جىلىسۋى) ەلەمەگەن بولىپ شىعامىز. قازاق تىلىندەگى توعىز داۋىستىمەن كەلگەن ءسوزدىڭ ءبارى بۋىن ۇندەستىگى, دىبىس ۇندەستىگى زاڭدىلىقتارىنا باعىنىپ, ىرعاق ۇندەستىگى قاعيداسىن ساقتايدى. ال اتالمىش ەكى ءارىپتى (ي,ۋ) داۋىستى دىبىس قىزمەتىندە قولدانىپ جازىلعان ءسوزدەردىڭ ءبارى ءتىل زاڭدىلىعىنا قايشى كەلەدى.
ءتورتىنشى كەرەعارلىق. ءبىز ءسوزدىڭ سوڭىنداعى قاتاڭ داۋىسسىز ق,ك,پ دىبىستارىنىڭ قوسىمشا داۋىستىعا باستالىپ جالعانعاندا ۇياڭ ع,گ,ب داۋىسسىزدارىنا وزگەرەتىنىن بىلەمىز. بۇل قۇبىلىس ەسىم سوزدەرگە دە, ەتىستىكتەرگە قاتىستى بولىپ كەلەدى: تاق - تاعى, تەك - تەگى, تاپ- تابى, تاق - تاعىل, جەك - جەگىل, تاپ - تابىل, تاق - تاعا, جەك - جەگە, تاپ – تابا. وسى ۇلگىدەگى ەتىستىكتەرگە تۇيىق ەتىستىكتىڭ جۇرناعى ۋ-دى جالعاعاندا دا قاتاڭ داۋىسسىزدار ۇياڭداناتىنىن ايتامىز دا, سەبەبىن تۇسىندىرمەيمىز. ءويتكەنى بۇل جۇرناقتىڭ نە داۋىستى, نە داۋىسسىز ەكەندىگىن اجىراتىپ كورسەتكەن ەشكىم جوق. تۇيىق ەتىستىكتىڭ بۇل جۇرناعى اشىق داۋىستىدان كەيىن داۋىسسىز بولىپ جالعانادى: قاراۋ, ساناۋ, تولەۋ, بولەۋ. تۇيىق ەتىستىكتىڭ جۇرناعى قىساڭ داۋىستىعا جالعانعاندا ول داۋىستى تۇسىرىلەدى: توقۋ, وقۋ, كوكۋ, جەكۋ. نەگە؟ سەبەبى داۋىسسىز دىبىستار مەن قىساڭ داۋىستىلاردان كەيىن داۋىسسىز ۋ جالعانبايدى. سوندىقتان توقى, وقى, كوكى, جەكى ەتىستىكتەرىندەگى ى, ءى دىبىستارى ۇۋ, ءۇۋ تۇلعاسىنداعى قوسىمشا جالعانعاندىقتان (ەكى داۋىستى قاتار كەلمەيتىندىكتەن) تۇسىرىلەدى. ياعني, ەتىستىك سوڭىنداعى قاتاڭ ق,ك,پ داۋىسسىزدارىنىڭ ۇياڭدانۋى مەن قىساڭ داۋىستىلارىنىڭ ءتۇسىرىلىپ جازىلۋى تۇيىق ەتىستىك جۇرناعىنىڭ جالاڭ داۋىسسىز ۋ عانا ەمەس, ۇۋ,ءۇۋ تۇلعاسىندا دا جالعانۋعا ءتيىس ەكەنىن دالەلدەيدى. ايتپەسە, توقۋى, وقۋى, كوكۋى, جەكۋى ەتىستىكتەرىن تاعى دا بۋىنعا بولە الماي, وقۋشىنىڭ الدىندا ۇياتقا قالامىز (دۇرىسى: توقۇۋى, وقۇۋى, كوكۇۋى, جەكۇۋى).
بەسىنشى كەرەعارلىق. جاڭا ەملە ەرەجەسىن جاساۋ ۇدەرىسىنىڭ باسى-قاسىندا ءجۇرگەن بەلگىلى عالىم نۇرگەلدى ءۋالي اعامىز: «...قازىرگى كيريلشە الىپبيدەگى 42 ءارىپتەن بەس-التاۋى عانا قىسقارتىلىپتى دەپ, جاڭا لاتىنشا ءالىپبيىمىزدى قومسىنا بەرمەيىك دەگىم كەلەدى. قىسقارتىلعان بەس-التاۋ ەمەس, 9 ءارىپ: ë, ي, تس, شش, , , ە, يۋ, يا», – دەيدى («انا ءتىلى» گازەتى, 24. 04. 2019). قىسقارتىلعانداردىڭ قاتارىندا ي ءارپى ءجۇر. كيريلليتسانىڭ داۋىرىندە دە وسى ءارىپتىڭ جولى بولماي قويدى. ءتول سوزىمىزدەگى قىساڭ ى مەن ءى داۋىستىلارىنان كەيىنگى ورنىن سول داۋىستىلارمەن بىرگە جوعالتىپ, ورنىن قازاق تىلىندە بولماعان ي ارپىنە بەردى: بىيىك - بيىك, قىيىق - قيىق, ىيرەك - يرەك, جىينا - جينا. قىساڭ ى مەن ءى داۋىستىلارىنا بىتكەن ەتىستىكتەرگە كوسەمشەنىڭ ي جۇرناعى رەتىندە جالعانامىن دەپ, تاعى دا سول داۋىستىلارىمەن بىرگە ي ارپىنە جول ۇسىندى: بايىي - باي, وقىي - وقي, بەكىي - بەكي, كەيىي - كەي. بۇدان سوڭ ا ءارپىمەن قوساقتاپ يا-نىڭ, ۋ مەن قوساقتاپ يۋ-دىڭ قۇرامىنا ءسىڭىرىپ جىبەردى. ەندى سول قۇرامىنا سىڭگەن ارىپتەرىمەن بىرگە ءالىپبيدەن الىپ تاستاعانىن ەستىپ وتىرمىز. بىراق جاڭا ءالىپبيدىڭ تۇزىلۋىندە يا-نىڭ ورنىنا يا, يۋ-دىڭ ورنىنا يۋ دەپ قولدانامىز دەلىنەدى. قازىر كەيبىر باسىلىم بەتتەرىندەگى لاتىن الفاۆيتىمەن جازىلعان ماتىندەردە جاڭا ۇلگىمەن جازىلىپ ءجۇر: sɪɪاqty (سياقتى), qɪɪanat (قيانات), gruzɪɪalyq (گرۋزيالىق), qɪɪý (قيۋ), kɪɪý (كيۋ), jɪɪý (جيۋ). سوندا نە وزگەردى؟ نەگە سىياقتى, قىيانات, گرۋزىيالىق, قىيۇۋ, كىيۇۋ, جىيۇۋ دەپ جازۋدان قاشقاقتايمىز؟ تاعى دا ي مەن ۋ- دى داۋىستى قىلۋعا بۇيرەگىمىز بۇرادى. بىراق سي - ياق - تى, قي - يا - نات, گرۋ - زي - يا - لىق, قي - يۋ, كي - يۋ, جي - يۋ ءتۇرىندە بۋىنعا بولىنبەيتىنىن ەسكەرگىمىز كەلمەيدى.
التىنشى كەرەعارلىق. ءار وقىتۋشى ەرەجەنى ناقتى مىسالدارمەن تۇسىندىرگەن تۇستا ءوزىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيىن, بىلىكتىلىك دارەجەسىن تولىق پايدالانىپ, شاكىرتىنىڭ دۇرىس ءارى تولىق قابىلداۋىن قاداعالايدى. سوندىقتان وسى كۇنگە دەيىن ي مەن ۋ ارىپتەرىنىڭ داۋىستى دىبىس بولا المايتىندىعىن دالەلدەپ وقىتا الماعان مۇعالىمگە, ولاردىڭ باسقا ءتىلدىڭ ىرقىنا كوندىگۋ ءۇشىن جاساندى تۇردە داۋىستىلاردىڭ قاتارىنا ەنگىزىلگەنىن انىقتاپ بەرە الماعان مۇعالىمگە بالا وقىتۋدىڭ دا قاجەتى شامالى. كۇنى بۇگىنگە دەيىن عىلىمي-زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى مەن وقۋلىق اتاۋلىنىڭ ءبارىندە ۇستەۋلەر مەن سىن ەسىمنىڭ شىرايلارىندا كەزدەسەتىن كۇشەيتپەلى بۋىنداردى ءسوزدىڭ العاشقى داۋىستى دىبىستارىنان كەيىن (ەرەجەدە العاشقى بۋىننان كەيىن دەيدى. قاتە پىكىر. جاقسى دەگەن ءسوزدىڭ العاشقى بۋىنى – جاق) -پ جۇرناعىن جالعاۋ ارقىلى جاسالاتىنىن ەرەجە تۇرىندە ۇسىنىپ كەلەدى: جاپ-جاقسى, ساپ-سالقىن, جەپ-جەڭىل, ءاپ-ادەمى, سۇپ-سۇر, جۇپ-جۇمساق. ال العاشقى داۋىستىلارى ي جانە ۋ كۇيىندە بەرىلگەن سوزدەردىڭ كۇشەيتپەلى بۋىندارى «تابيعي داۋىستىلارى» ارقىلى جاسالادى: بيىك – ءبىپ-بيىك, جيناقى – جىپ-جيناقى, سۋىق – سۇپ-سۋىق, قيسىق – قىپ-قيسىق, قۋ – قۇپ-قۋ, جۋان – جۇپ-جۋان, تيپىل – تىپ-تيپىل. سوندا كۇشەيتپەلى بۋىنداعى ى, ءى, ۇ داۋىستىلارىنىڭ قايدان پايدا بولعانىن تۇسىندىرمەۋىمىز كەرەك پە؟ الدە ي مەن ۋ-دىڭ داۋىستى بولا المايتىندىعىن ايتپاۋىمىز كەرەك پە؟ بۇل ەكى ءارىپتىڭ داۋىستى دىبىستىڭ قىزمەتىن اتقارا المايتىندىعىن تىركەس ءسوزدەردىڭ ارالىعىنان دا بايقاۋعا بولادى. تىركەس سوزدەردىڭ ارالىعىندا ەكى داۋىستى قاتار كەلسە, الدىڭعىسى ءتۇسىرىلىپ ايتىلادى: بارا المادى (ايتىلۋى – بارالمادى), كەلە المادى (كەلالمادى), قايتا الامىن (قايتالامىن). بۇل – ءتول تىلىمىزگە ءتان قۇبىلىس. بىراق وقي المادى, عىلىمي ەكەن, وقۋ وزاتى, كورۋ ارقىلى... سەكىلدى ۇلگىدەگى تىركەس ءسوزدەردە كەيىندى ىقپالدىڭ جوقتىعىن ءارى بولمايتىندىعىن تۇسىندىرۋگە تۋرا كەلەدى. ال ءتۇسىندىرۋدىڭ ءبىر-اق جولى بار. ول – ي مەن ۋ-دى داۋىستى دىبىس رەتىندە قابىلداماۋ.
قازاق ءتىلى – ادەبي ءتىل بولىپ جوعارى دەڭگەيدە قالىپتاسقان عىلىم ءتىلى. ءار دىبىسى, ءار بۋىنى, ءار ءسوزى عىلىمي نەگىزدە تۇجىرىمدالىپ وقىتىلۋى ءتيىس. ەرەجەمەن وقىتىپ, ەرەجەسىز جازدىرا بەرسەك, باسقا تىلدەن ورىس ءتىلى ارقىلى ەنگەن سوزدەردىڭ «شاۋجايىن كوتەرىپ», لاتىن الفاۆيتىنە سولار ءۇشىن كوشكەندەي بولامىز. ەگەر داۋىستىلارىمىزعا ۇلت ءتىلىنىڭ سيپاتىن قايتارساق, بىرىككەن سوزدەردىڭ جازىلۋى, ءتىركەس سوزدەردىڭ جازىلۋى, قىسقارعان ءسوزدەردىڭ جازىلۋى, سوزدەردىڭ تاسىمالدانۋى سياقتى ەرەجەلەردى تياناقتاۋ ەشقانداي قيىندىق تۋعىزبايدى. ءتىلىمىزدىڭ جالعامالى ءتىل ەكەنى راس. الايدا جالعايتىن قوسىمشالاردا نە ي, نە ۋ داۋىستىلارى بولماسا, نەدەن قاۋىپتەنەتىنىمىز بەلگىسىز دە تۇسىنىكسىز. ال ءتۇبىردەگى ىي, ءىي, ۇۋ, ءۇۋ دىبىستارىنىڭ قاتار كەلۋى ءتىلدىڭ جالعامالىعىن سيپاتتاماسا كەرەك.
«ءۇش تۇعىرلى ءتىل» باعدارلاماسىن مەڭگەرۋدى ءبىرىنشى سىنىپتان باستاپ كەتكەن ۇرپاعىمىز ورىس ءتىلىن دە, اعىلشىن ءتىلىن دە قازاق تىلىندە قابىلدانىپ جاتقان لاتىن الفاۆيتىمەن وقيتىن بولعانى عوي. ايتپەسە, انا تىلىندە وقىپ, انا تىلىندە جازاتىن ازاماتقا ي مەن ۋ-دى داۋىستى قىلۋدىڭ قاجەتى قانشا؟! حالىقارالىق مىنبەرلەردە نە اعىلشىن, نە ورىس تىلدەرىنىڭ ەرەجەلەرىنە سۇيەنىپ سويلەمەۋشى مە ەدى؟! قازاق ءتىلىنىڭ كۇندەلىكتى قولدانىسىندا ءجيى ۇشىراساتىن ون شاقتى ءسوزدىڭ جازىلۋى ءۇشىن بۇكىل ءتىل زاڭدىلىعىمىزدى بۇرمالاۋدىڭ ءتۇبى – قيانات. ونداي ءسوزدەردىڭ جازىلۋىن وڭتايلاندىراتىن جول تابۋعا بولادى. ول ءۇشىن قازاق ءتىلىن زەرتتەۋشى عالىمدارعا قوسا, قازاق ءتىلىن وقىتاتىن مامانداردىڭ قۇندى پىكىرلەرى قاجەت. جالپى, ەملە ەرەجەسى, «ورفوگرافيالىق سوزدىك», «سينونيمدەر سوزدىگى», «قازاق ادەبي ءتىلىنىڭ سوزدىگى» ءتارىزدى وي اۋقىمدىعى مەن قول كۇشىنىڭ مولدىعىن قاجەت ەتەتىن ىستەردى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشىلارىنا مىندەتتەگەن ورىندى. اتقارىلعان ءىستىڭ ناتيجەسىنە باقىلاۋ جاسايتىن ءتۇرلى ساتىلىق دەڭگەيدەگى جاۋاپتى باسشىلارى بولادى. ءبىر عانا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە ءتىل ماماندىعىنا قاتىستى بىرنەشە فاكۋلتەت, مىڭداعان ستۋدەنت, جۇزدەگەن ماگيسترانت پەن دوكتورانت بار ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ بارلىق سالاسىن قامتيتىن عالىم-ۇستازدارىنىڭ ەملەدەگى ءار قاعيدانىڭ, سوزدىكتەردەگى ءار ءسوزدىڭ دۇرىستىعىن قاداعالاۋعا مۇمكىندىكتەرى جەتكىلىكتى. ايتپەسە, ەملە ەرەجەسىندەگى قاعيدا مەن قولدانىستاعى كەرەعارلىق, قولداعى بار سوزدىكتەردەگىدەي «مازمۇنى اتىنا ساي كەلمەۋ ۇدەرىسى» جالعاسا بەرەدى.
قايسار قادىرقۇلوۆ,
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-ءدىڭ وقىتۋشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
