حراپۋنوۆ ميلليوندارى نەمەسە بۇل وتباسىنىڭ قيساپسىز بايلىعى قاشان جانە قالاي جينالدى؟
سەنبى, 16 ناۋرىز 2013 2:01
الماتى قالاسىنىڭ ەكس-مەرى, بۇرىنعى توتەنشە جاعدايلار مينيسترى ۆيكتور حراپۋنوۆ پەن ونىڭ ايەلى ءلايلانىڭ, بالالارى يلياس پەن ەلۆيرانىڭ مەنشىكتەرىندەگى ميلليونداعان شۆەيتسار فرانكى مولشەرىندەگى اقشالار مەن بۇلاردان ءبىر دە كەم ەمەس م ۇلىكتەرى تۋرالى ءسوز قوزعالا قالعاندا, كەيدە مەنىڭ ويىما ورىستىڭ XIX عاسىردا ءومىر سۇرگەن بەلگىلى جازۋشىسى دميتري مامين-سيبيرياكتىڭ جەلىسى وزىمىزگە بالا كەزىمىزدەن تانىس «پريۆالوۆ ميلليوندارى» دەگەن رومانى ورالادى. جازۋشىنىڭ باستى قاھارمانى سەرگەي پريۆالوۆ قالاي اياق استىنان ميلليونەر بولا قالسا, ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز ۆيكتور حراپۋنوۆ تا تاپ سولاي كۇتپەگەن جەردەن ميلليونداردى قالتاعا ۇرىپ شىعا كەلەدى.
سەنبى, 16 ناۋرىز 2013 2:01
الماتى قالاسىنىڭ ەكس-مەرى, بۇرىنعى توتەنشە جاعدايلار مينيسترى ۆيكتور حراپۋنوۆ پەن ونىڭ ايەلى ءلايلانىڭ, بالالارى يلياس پەن ەلۆيرانىڭ مەنشىكتەرىندەگى ميلليونداعان شۆەيتسار فرانكى مولشەرىندەگى اقشالار مەن بۇلاردان ءبىر دە كەم ەمەس م ۇلىكتەرى تۋرالى ءسوز قوزعالا قالعاندا, كەيدە مەنىڭ ويىما ورىستىڭ XIX عاسىردا ءومىر سۇرگەن بەلگىلى جازۋشىسى دميتري مامين-سيبيرياكتىڭ جەلىسى وزىمىزگە بالا كەزىمىزدەن تانىس «پريۆالوۆ ميلليوندارى» دەگەن رومانى ورالادى. جازۋشىنىڭ باستى قاھارمانى سەرگەي پريۆالوۆ قالاي اياق استىنان ميلليونەر بولا قالسا, ءبىزدىڭ بۇگىنگى كەيىپكەرىمىز ۆيكتور حراپۋنوۆ تا تاپ سولاي كۇتپەگەن جەردەن ميلليونداردى قالتاعا ۇرىپ شىعا كەلەدى.
بىراق بۇلاردىڭ بۇدان ارعى تىرشىلىكتەرى ءبىر-بىرىمەن ونشالىقتى قابىسا قويمايدى. ەگەر باياعى زامان بايىنىڭ مۇراگەرى سەرگەي الەكساندروۆيچ وسىنشالىقتى قازىناعا اكەسىنەن قالعان مۇكامالدار ارقىلى قول جەتكىزسە, قازىرگى زاماننىڭ جىلماڭداعان جىلپوسى ۆيكتور ۆياچەسلاۆوۆيچ مەملەكەتتىڭ مۇلكىن وڭدى-سولدى شاشۋ ارقىلى قارجىسى قىرۋار قالتالىلاردىڭ قاتارىنان ورىن الا قويادى.
سونىمەن, حراپۋنوۆتىڭ ميلليوندارى قالاي, قاشان جانە قايدان كەلدى؟ اگاراكي, ءبىز دە كلاسسيك جازۋشىنىڭ ىڭعايىمەن عايىپتان تايىپ, «حراپۋنوۆ ميلليوندارى» دەگەن تاريحي-دەرەكتى رومان جازا قالساق, ونىڭ نەگىزگى جەلىسىن قالاي قۇرىپ, فابۋلاسىن قالاي ءورىستەتىپ اكەتكەن بولار ەدىك؟ البەتتە, بۇگىندە بوتەن ەلدە بەزگەك تيگەندەي بولىپ بەزىلدەپ جۇرگەن ۆيكتوردى ولمەس تۋىندىنىڭ وزەگىندەگى سەرگەيگە ۇقساتىپ, ءبىراز جىلعا سوزىلعان ۇزىلىستەن سوڭ تۋعان قالاسىنا اقبوز اتتىڭ ۇستىمەن اسپانداتىپ ورالتا المايمىز. ال كەلە قالعان كۇنىندە دە ونى مۇندا سول كەزدە مول بايلىقتىڭ كۇتىپ تۇرعانىن بايانداپ, تاعى جالعان سويلەي الماساق كەرەك. بۇعان كەرىسىنشە, ۆيكتور سول تۋعان جەرىندە جۇرگەن كەزىندە-اق الۋعا ىڭعايلى نارسەنى الىپ, ۇرلاۋعا كەلەتىن نارسەنى ۇرلاپ, جۇرگەن جەرلەرىنىڭ ءبارىن تىپ-تيپىل ەتىپ, بۇدان ءبىرشاما ۋاقىت بۇرىن شەت جاققا تايىپ تۇرعان. دەمەك, حراپۋنوۆ تۋرالى شىعارمانىڭ پرولوگى پريۆالوۆتىڭ ەلدەگى مۇكامالىنا يە بولۋ ءۇشىن كەلگەنى سياقتى كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇيدەن ەمەس, ونىڭ ەلدە ءجۇرىپ, ۇڭعىسى باتقانشا ۇرلاعان دۇنيەلەرىن سىرتقا قالاي الىپ قاشۋ كەرەگىن ويلاپ, ويى ويران بولعان كەسكىنىن سۋرەتتەۋدەن باستالۋى ءتيىس.
ءبىزدىڭ بىلۋىمىزشە, ازىرگە اۋىزشا عانا جازىلىپ ۇلگەرگەن وسى تۋىندىنىڭ قالاي باستالىپ, قالاي ءوربيتىنىن بۇگىندە زەرتتەپ جۇرگەندەر ءبىزدىڭ ەلدە دە, جات جۇرتتا دا جەتىپ جاتىر. سەبەبى, قازاقستاننىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى دا, شۆەيتساريانىڭ ادىلدىكتى كۇزەتۋشىلەرى دە ۆيكتور حراپۋنوۆ پەن ونىڭ كومپانياسىنىڭ كەنەتتەن قالاي بايىپ شىعا كەلگەندەرىن انىقتاپ الۋعا قۇشتار. قولىنان كەلىپ تۇرعاندا, قونىشىنان باسىپ ۇلگەرگەن ەكس-اكىم ءھام ەكس-ءمينيستردىڭ قالتاسىن الاياقتىق جولمەن تولتىرعانى, قىلمىستىق توپ قۇرعانى جانە اقشا جىمقىرعانى جايلى ايىپتاۋلار قازىر ءالپى تاۋىنىڭ مۇنار باسىندا دا قالىقتاپ تۇرىپ قالعان سياقتى.
ەندى وتكەندى ەسكە تۇسىرە كەتەيىك. توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى ۆ.حراپۋنوۆ 2007 جىلدىڭ قاراشاسىندا قىزمەتىنەن كەتتى. سول ۋاقىتتا ول تاپ وسىنى كوپتەن كۇتىپ جۇرگەندەي, بىردەن شۇعىل جينالدى دا, كەلەسى جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا كۇللى وتباسىمەن شۆەيتسارياعا قاراي ۇدەرە جول تارتتى. باستاپقىدا ۆيكتور بۇل اتتانىستى «ازداپ دەنساۋلىعىن جوندەپ الۋ ءۇشىن» دەپ بۇركەمەلەگەنىمەن, ونىڭ ەندى قايتىپ ەلگە ورالعىسى كەلمەيتىنى ءاۋ باستان ءبىلىنىپ قالدى. مۇنىڭ «جاي قىدىرىپ بارىپ, ۇزاق ۋاقىت جاتىپ قايتۋ» ەمەس, ناعىز جەلە جورتىپ, سۋىت قاشۋ ەكەنىن بىرنەشە فاكتور ايقىنداپ تا بەرەدى. بىرىنشىدەن, ول شالعىندى-قارلى شىعانعا بارارىندا تۋ-154 ۇشاعىن جالداپ شىقتى. كوزى كورگەندەر وسى الىپ لاينەردىڭ وزىنە قاشقىن شەنەۋنىك پەن ونىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ دۇنيە-جيھازدارى ارەڭ سىيىپ بارعان دەسەدى. ولاي بولسا, سىرتقا «دەنساۋلىعىن تۇزەۋ ءۇشىن» باراتىن ادام وزىمەن بىرگە وندا سالماعى 18 توننادان اساتىن زاتتارىن الا كەتپەسە كەرەك. ەكىنشىدەن, وسىنىڭ ءوزىن قاناعات تۇتقان قاشقىن قازاقستاندا ءوزى مەن ايەلىنىڭ اتىندا بىرقاتار جىلجىمايتىن م ۇلىكتەردىڭ سول كۇيى ساتىلماعان قالپىندا قالىپ بارا جاتقانىنا دا تاعاتتاپ قاراي المادى.
سول قاشقىن شەنەۋنىك – ۆيكتور حراپۋنوۆ بۇگىندە شۆەيتسارياداعى ەڭ باي ادامداردىڭ قاتارىنا كىرەدى. ايتقانداي, ول وسىندا تابان باسقانىنا جىل تولار-تولماستا-اق Bilan دەگەن ساراپشىلار جۋرنالىنىڭ باي ادامدارى ءتىزىمىنىڭ قالىڭ ورتاسىنا كۇمپ ەتە ءتۇستى. مىنە, سول 2009 جىلدان بەرى ۆيكتور ۆياچەسلاۆوۆيچ ەلدەگى ەڭ جاقسى قامتاماسىز ەتىلگەن تۇرعىنداردىڭ توبىنان ورىن الىپ كەلەدى. ال «قۇرىلىس جانە جىلجىمايتىن م ۇلىك» دەپ اتالاتىن كاتەگوريادا ول 300-400 ملن. شۆەيتسار فرانكىمەن (شامامەن 384 ملن. اقش دوللارى) ەكىنشى وندىقتىڭ كەۋدە قاتارىندا تۇر. راس, قۋلىعىنا قۇرىق بويلامايتىن ۆەكەڭ كەلەسى جىلى بايلىقتارىنىڭ ءبىر بولىگىن بالالارىنا ءبولىپ بەرىپ, رەيتينگى بويىنشا سولاردى العا شىعارا قويدى. بۇل, بىراق, «قوسىلعىشتاردىڭ ورىندارىن اۋىستىرعانمەن, قوسىندى وزگەرمەيدى» دەگەن تەورەماداعى سياقتى, بايلىقتى ۇرلىق جولمەن جاساۋشى باس-حراپۋنوۆتان تارايتىن قازىنانىڭ كولەمىن وزگەرتە المايدى. «اق قوي, قارا قوي – ءبارى ءبىر قوي» دەمەكشى, وسىنىڭ ءبارى, اينالىپ كەلگەندە, ۆيكتور ۆياچەسلاۆوۆيچتىڭ اقشاسى ەكەنىنە ەشكىمنىڭ دە كۇمانى جوق.
وسى جىلداردا ۇرى اۋلەتتىڭ ەنشىسىنە ەنگەن دۇنيەلەرى اراسىندا ەلۆيرا حراپۋنوۆا-بەلديمانيدىڭ جەنەۆا كولى جاعاسىنداعى Cologny دەگەن جەردەن 32 ملن. فرانككە پۇلداپ العان عاجايىپ ۆيللاسى ەرەكشە كوزگە تۇسەدى. ونىڭ بۇل كەرەمەت ءۇيدى ساتىپ الۋىنا مۇمكىندىك بەرگەن نەگىزگى تابىس كوزى جەنەۆاداعى يسپان اشەكەيلەرىن ساتاتىن شاعىن عانا دۇڭگىرشەك كورىنەدى-ءمىس. ەندى بۇعان كىم سەنەدى؟ ال وليگارحتىڭ ۇلى يلياس حراپۋنوۆ بولسا, استا-توك جىلجىمايتىن م ۇلىكتەردى سالاتىن Swiss Development Group SA دەپ اتالاتىن جەكە قۇرىلىس كومپانياسىن باسقارادى. ونىڭ دا مۇندا قىسقا مەرزىمدە قول جەتكىزگەن بايلىعى ەستىگەن ادامدى ەسەڭگىرەتىپ جىبەرەتىندەي. اكەسىنىڭ اڭگۇدىك جولمەن الا قاشقان اقشاسىنا ماستانعان يلياس, ماسەلەن, ۆەۆەگە جاقىن جەردەن Hotel du Park دەگەن جانە ۆو كانتونىندا Le Mont-pelerin دەپ اتالاتىن ەكى مەيمانحانا ساتىپ الىپتى. سول سياقتى, ۆو كانتونىنان ساتىپ العان Chardonne قوناقۇيىن كەيىن «پارك كەمپينسكي» دەگەن اتاۋلى ليۋكس كلاستى 24 ورىندىق مەيمانحانالىق رەزيدەنتسياعا اينالدىرىپ جىبەرىپتى. بۇلاردان باسقا, ۆالەدەگى سااس فە تاۋلى كۋرورتىندا مەيمانحانا كەشەنىن تاعى الىپ قويىپتى. قازىرگى كۇندەرى «جاپىراعى جايقالعان» سۋ جاڭا بيزنەسمەن بۇلاردان دا باسقا وتە قىمبات قۇندى جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتقانعا ۇقسايدى.
بالالارىنىڭ بيزنەس الەمىندەگى «باس اينالدىراتىن تولاعاي تابىستارىنا» ءلايلا حراپۋنوۆا حانىمنىڭ دا قوسقان ۇلەسى از بولماعان سياقتى. ۇلى يلياستىڭ ايتۋىنشا, ول قازاق جەرىندە ءبىرىنشى جەكە تەلەارنانى اشقان ادام بولىپ سانالادى ەكەن. كەيىن, 1998 جىلى ءلايلا بەكەتوۆا ونى پالەنباي ميلليون قارجىعا ساتىپ, سۇمدىق بايىپ شىعا كەلەدى. بالاسى بۇل اقشاعا سول كەزدە ءىرى زاۋىت تا ساتىپ الۋعا بولاتىنىن جەتكىزەدى. مۇنىڭ ورنىنا ءلايلا بۇل اقشالاردى جىلجىمايتىن م ۇلىكتەر ساتىپ الۋعا سالادى. ال ونىڭ قانداي ايلا-شارعىسى بولعانىن ءبىز وتكەن جولى بەكەتوۆا-حراپۋنوۆانىڭ الماتى قالاسىندا بالالار باقشاسى عيماراتىن ساتىپ الىپ, ونى ارتىنشا قايتا ساتۋ ارقىلى قانشالىقتى «باتپان قۇيرىققا» كەنەلە كەتكەنىن جازعانبىز. البەتتە, ول مۇنىڭ ءبارىن قالا اكىمى ۆ.حراپۋنوۆتىڭ ايەلى بولعاندىقتان عانا جاساي الدى…
ۇستىمىزدەگى جىلعى اقپان ايىندا ەكونوميكالىق قىلمىسقا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەس اگەنتتىگىنىڭ رەسمي وكىلى مۇرات جۇمانباي ءبىزدىڭ ەلىمىزدە بۇرىنعى توپ-شەنەۋنىك ۆيكتور حراپۋنوۆقا قاتىستى جەمقورلىق جانە ەكونوميكالىق سيپاتتاعى 20 قىلمىستىق ءىستىڭ قوزعالعانىن مالىمدەدى. بۇلاردىڭ اراسىندا «لاۋازىمدىق وكىلەتتىكتى اسىرا پايدالانۋ», «زاڭسىز جولمەن الىنعان اقشا قاراجاتىن نەمەسە باسقالاي ءمۇلىكتەردى جاراتۋ», «سەنىپ تاپسىرىلعان ءوزگەنىڭ مۇلكىن ءىرى كولەمدە يەمدەنىپ كەتۋ نەمەسە تالان-تاراجعا سالۋ» دەگەن سياقتى قۇدايىنا قاراعان ادال ادامداردىڭ ءبارىنىڭ جۇرەكتەرىن تاس توبەسىنە شىعاراتىن سۇمدىق ايىپتاۋلار بار. مۇنداي ايىپپەن, مۇنداي جۇكپەن ونىڭ ەندى قالاي جەر باسىپ جۇرەتىنى بىزگە تۇسىنىكسىز.
شاماسى, قىلمىستارىنىڭ قيعىلىعى شامدارىنا ءتيىپ بىتسە كەرەك, قازىرگى تاڭدا حالىقارالىق ينتەرپول دا ەرلى-زايىپتى حراپۋنوۆتارعا ىزدەۋ جاريالاپ قويدى. بۇل حابارلاندىرۋ حالىقارالىق قىلمىس پوليتسياسىنىڭ رەسمي سايتىنان دا ورىن العان.
مىنە, وسىنىڭ ءبارى جوعارىداعى «حراپۋنوۆ پەن كومپانيا» ميلليوندارى قالاي, قاشان جانە قايدان كەلگەنى تۋرالى سۇراققا جاۋاپ بەرە السا كەرەك. بۇل قارجىلار – قازاقستان حالقىنىڭ اقشاسى. بۇل – ءسىز بەن ءبىزدىڭ تابان اقى, ماڭداي تەرىمىزبەن جىلدار بويى جيناعان يگىلىگىمىز. سونى جەمساۋى تولماس ءبىر جەبىر ءبىر ساتتە-اق جىمىسقى جولمەن سىرتقا اسىرىپ اكەتىپ وتىر.
ايتقانداي, د.مامين-سيبيرياك رومانىنىڭ سوڭىندا سەرگەي مىرزا وتانىنا تاعى قايتا ورالىپ, ءوزىنىڭ ومىردەگى ەڭ باستى بايلىعى, ەڭ قىمبات ميلليوندارى ساۋدىراعان اقشا ەمەس, مۇنىڭ ورنىنا تۋعان جەرىندە باقىتتى ۇرپاق ءوسىرۋ ەكەنىن ايقىن سەزىنەدى. مۇنداي باقىتتى, وكىنىشكە وراي, ءبىزدىڭ ۇلگىمىزدەگى ۆيكتور مىرزا ەندى ەشقاشان باسىنان كەشپەيتىن شىعار, ءسىرا!
رۋسلان يگىلىك.
