جاتباۋىر اكەلەر, جىلاعان جەتىمدەر
بەيسەنبى, 14 ناۋرىز 2013 2:55
شاڭىراق كوتەرگەن ەكەن, بالا-شاعالى بولعان ەكەن, ءار ەر ازاماتتىڭ مەرەيلى پارىزى وتباسىنداعى جاندارعا قامقور بولۋ عوي. بۇل ەڭ قاستەرلى قاسيەت. ادالدىق, ادامشىلىق, ارلىلىق, ىزگىلىك الدىمەن سودان اڭعارىلاتىنىن ايتپاي-اق قويايىق. وسىلاي بولۋى قالىپتى ۇردىستەي كورىنگەنىمەن وكىنىشكە قاراي, ومىردە كەرەعار جاعداي دا بارشىلىق. ماسەلەن, قاراعاندى ايماعى بويىنشا جىل سايىن 12 مىڭ جىگىت پەن قىز وتاسسا, 4 مىڭىنىڭ جۇبى ۇزاققا جەتپەي ءۇزىلىپ جاتادى. مۇنىڭ اسا ءبىر اۋىر جاعى, ەرلى-زايىپتىلار اراسىنداعى داۋ مەن كيكىلجىڭنىڭ وزدەرى ومىرگە اكەلگەن پەرزەنتتەرگە كەساپات-قيانات تيگىزۋى دەر ەدىك.
بەيسەنبى, 14 ناۋرىز 2013 2:55
شاڭىراق كوتەرگەن ەكەن, بالا-شاعالى بولعان ەكەن, ءار ەر ازاماتتىڭ مەرەيلى پارىزى وتباسىنداعى جاندارعا قامقور بولۋ عوي. بۇل ەڭ قاستەرلى قاسيەت. ادالدىق, ادامشىلىق, ارلىلىق, ىزگىلىك الدىمەن سودان اڭعارىلاتىنىن ايتپاي-اق قويايىق. وسىلاي بولۋى قالىپتى ۇردىستەي كورىنگەنىمەن وكىنىشكە قاراي, ومىردە كەرەعار جاعداي دا بارشىلىق. ماسەلەن, قاراعاندى ايماعى بويىنشا جىل سايىن 12 مىڭ جىگىت پەن قىز وتاسسا, 4 مىڭىنىڭ جۇبى ۇزاققا جەتپەي ءۇزىلىپ جاتادى. مۇنىڭ اسا ءبىر اۋىر جاعى, ەرلى-زايىپتىلار اراسىنداعى داۋ مەن كيكىلجىڭنىڭ وزدەرى ومىرگە اكەلگەن پەرزەنتتەرگە كەساپات-قيانات تيگىزۋى دەر ەدىك.
اسىرەسە, بالالارىنا باستى اسىراۋشى رەتىندە اليمەنت تولەۋ بەلگىلەنگەن اكەلەردىڭ وسى مىندەتتەرىن ورىنداۋدان قاشقاقتاپ, جىلداپ كومەك كورسەتپەۋى جانعا باتارلىق جايت. تىم بولماسا, ەرىكسىز مويىنسۇندىرىلعان جاناشىرلىققا يلىگە مە دەپ سونى كۇتۋدەن ەكى كوزدەرى ءتورت بولعان جالعىزىلىكتى انا مەن جاۋتاڭداعان جەتكىنشەك تاقسىرەتىن ولار ءبىلمەيدى ەمەس, بىلەدى. بىراق, اباي كۇيىنگەندەي, ءوز بويىنان شىققان ۇيات بولماعان سوڭ نە ايتارسىز, قالاي كوندىرەرسىز.
دەرەك كوزدەرىنە قاراعاندا, بىلتىر وبلىستا بۇرىننان ءتىركەلگەنى, قاتار تولتىرعانى بار اجىراسقانداردىڭ 22 مىڭ 239-ى اليمەنت تولەپ تۇرۋعا ءتيىستى بولعان. سونىڭ ىشىندە 9 مىڭنان استامىنا وسىعان بايلانىستى سوت شەشىمىن ورىنداۋ ءۇشىن قۇجاتتار جىبەرىلىپ, باقىلاۋعا الىنعان. 5 مىڭعا جۋىعىنىڭ بورىشتارى جۇمىس ورىندارىنان اۋدارىلسا, 4341-ءى ەرىكتى ءتۇردە تولەۋگە كەلىسكەن. ال ۇدايى قاشىپ-پىسىپ, ۇستاتپاۋعا داعدىلانعان 10 مىڭدايىنان اليمەنت ءوندىرۋ تىم ۇزاققا سوزىلىپ كەلەدى. ودان قاساقانا جالتارۋشىلاردىڭ جالپى بورىشى 87 ميلليون تەڭگەدەن اسادى. بۇلار جىلدار بويى جيناقتالعان, ءالى دە قاشان وتەلەرى بەلگىسىز بەرەشەك. وزگە ەمەس, ءوز بالالارىنىڭ ەشكىمنەن كەم قالماي, زامانداستارى قاتارىنان قالىسپاي, الاڭسىز وقىپ, ۇلگىلى تاربيەلەۋىنە سۇيەۋ بولارلىق كومەكتىڭ بولمايتىندىعىن قايتىپ ايتپاسسىز. كۇنىن ازەر كورىپ جۇرگەندەر بولسا ءبىر ءسارى, شىق بەرمەس شىعايبايلاردىڭ اراسىندا تۇراقتى جۇمىسى, ءتىپتى, تابىسى مول كاسىپكەرلەر بارى تاڭداندىرادى. بورىشكەرلەر تىزىمىنەن بىرنەشە تانىس, تانىمال ەسىمدەر كەزدەسەدى. سەنگىسىزدەي بولعانىمەن بۇل ناقتى ايعاق,بۇلتارتپاس دالەل. بورىشتارى بەلدەن اسقان سوندايلاردىڭ 46-سى بىلتىر اقىرى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلسا, 10-ى ودان دا اۋىرلاۋ جازا قولدانۋ قاۋپى تونگەندە عانا «مىندەتىنەن» قۇتىلۋعا ءماجبۇر بولىپتى.
امال نە, سوت شەشىمىن ورىنداۋشىلاردىڭ جۇمىسىنداعى ۇلكەن قيىندىقتىڭ ءبىرى اليمەنتشىلەر ماسەلەسى. سوڭعى ۋاقىتتا تالاپ تا, جاۋاپكەرشىلىك تە كۇشەيتىلگەن بۇل قىزمەت بۋىنى ءبىرشاما ىلكىمدى ىستەرمەن اليمەنتتەردى, بورىشتاردى وندىرۋگە سەنىمدى اقتاي تۇسۋدە. دەگەنمەن, وعان دا قولداۋ كەرەك بولىپ تۇر. ۇيىمدار مەن مەكەمەلەردەگى, كاسىپورىندار مەن كوممەرتسيالىق قۇرىلىمدارداعى بۋحگالتەريالار تاراپىنان اليمەنتتىك تولەمدەرگە تالاپ ءالى دە تومەن. نيەتتەستىك تانىتىلۋعا قاجەتتى ءىس-شارالارعا ىقىلاس ءالسىز. «شاحتينسك» شاحتاسى بۋحگالتەرياسىنىڭ اليمەنتشىلەرگە بەيقامدىعى سياقتى جايلار ايماقتا جەتىپ ارتىلادى. بولسا بولماسىن قاپتاعان بازارلاردا ساۋدامەن اينالىسۋشىلاردىڭ بورىشتارىن وتەۋىنە تالاپ شامالى. ىزدەلۋدەگى 122, تاپتىرماۋداعى 96 اليمەنتشى وسىنداي سالعىرتتىقتى جامىلىپ ءجۇر. ولاردىڭ موينىنداعى 7 ميلليون تەڭگە تيەسىلى جاندارعا قانشالىقتى قاجەت دەسەڭىزشى.
بىلتىردان بەرى اليمەنت تولەۋ مولشەرى وزگەرگەنى ءمالىم. ءبىر عاجابى, ارينە, اكەلىك پارىزىنا ادالدىققا بەرىك ەمەستەر قۋانىشىنا وراي ول اجەپتاۋىر جەڭىلدەدى. ەندى ءبىر بالاعا بار بولعانى ايىنا 4655 تەڭگەنى قۇرايدى. جىل ىشىندە 60 مىڭ تەڭگەگە جەتپەيدى. مۇنىڭ كۇننەن-كۇنگە ءوسىپ كەلە جاتقان جەتكىنشەك مۇقتاجىنا اۋىز شايعىسىز ەكەنى داۋسىز. ال وسىدان كەيىنگى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, مۇنىڭ ءوزى دە اليمەنتشىلەرگە ەش اسەر ەتپەگەن سياقتى. سول بۇرىنعىسىنشا ايلاسى تابىلسا «ارتىق» جۇكتەن اينالىپ وتۋدەن اينىماۋ قاز-قالپىندا. جانارى جاسقانشاق بالانىڭ , شارشاپ-شالدىعۋلى انانىڭ جىلدان-جىلعا ۇلعايۋى مىنە,وسىنىڭ سالدارى. تۇپتەپ كەلگەندە, بۇل قوعامعا ۇلكەن كەسەل. سوندا قايتكەندە ءتارتىپ ورنايدى, ار-ۇيات قالاي وڭالادى؟! ۇلىما يە بولايىن, قىزىما پانا بولايىن دەپ وي كىرەر كۇن كۇتىلگەن اكەلەر بۇعان نە دەيدى ەندى؟
ايقىن نەسىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
قاراعاندى.
