دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇلتتىق ورتالىعى جۇقپالى ەمەس اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ دەپارتامەنتىنىڭ ءبولىم باسشىسى ءناسيما ءجۇنىسوۆانىڭ ايتۋىنشا, 8 بەن 14 جاس اراسىنداعى بالالار اراسىندا قۇلاپ جانە جول-كولىك وقيعاسىنان جاراقاتتاناتىندار كوپ. 4 جاسقا دەيىنگى بالالار كۇيىپ قالۋ, ۋلانۋ, تۇنشىعۋ, ەلەكتر توگىنا ءتۇسۋ جانە سۋعا باتۋ سياقتى وقىس جاعدايلارعا ءجيى ۇشىرايدى. ويتكەنى بۇل بالانىڭ ەڭ تىنىشسىز كەزى بولىپ ەسەپتەلەدى. جاراقاتتانۋدان ءمۇگەدەك بولىپ قالاتىن بالالار دا از ەمەس كورىنەدى. كەيبىر جاراقاتتانۋدىڭ ۇزاق جىلداردان كەيىن زاردابى بولاتىنىن ەسكەرسەك, كورسەتكىش ارتا ءتۇسەتىنى انىق. «جاراقات الۋدىڭ سالدارىنان مۇگەدەك بولۋ باسقا ينفەكتسيالىق ەمەس اۋرۋلار بويىنشا 4-ورىندا تۇر. 2017 جىلعى ستاتيستيكا بويىنشا, ەلىمىزدەگى مۇگەدەك بالالاردىڭ سانى 83 مىڭعا جەتكەن. ونىڭ 10 مىڭى وسى جاراقاتتانۋدىڭ سەبەبىنەن بولعان. بىراق كوبىنەسە جاراقات العان بالانىڭ مۇگەدەكتىگى ون شاقتى جىلدان كەيىن بايقالۋى مۇمكىن. سوندىقتان بۇل ستاتيستيكانى ءدوپ باسىپ ايتۋعا كەلمەيدى», دەيدى ن.ءجۇنىسوۆا.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, بالاعا العاشقى كومەكتى كورسەتەتىن اتا-انا بولعاندىقتان ينتەرنەتتەن قاراپ نەمەسە بىرەۋدەن ەستىگەنى بويىنشا ەم-دوم جاساۋعا بولمايدى. «كەز كەلگەن وقىس جاعدايدا بالاعا قانداي كومەك كورسەتۋ كەرەكتىگىن بىلگەن ءجون جانە مىندەتتى تۇردە دارىگەردەن كەڭەس الۋ كەرەك. سونداي-اق ءاربىر جاعدايدان بالا ساباق الاتىنداي, قالاي ساقتانۋ كەرەكتىگىن بايىپپەن تۇسىندىرگەن ابزال. مەكتەپ پەن بالاباقشالاردا مەدبيكەلەر اي سايىن نەمەسە توقسان سايىن ءار جاراقاتقا تالداۋ جاساپ وتىرعانى دۇرىس. مۇنداي ساراپتامالاردى جۇرگىزەتىندەر كەمدە-كەم. ساراپتاماعا ساي قاي كەزدە قاي بالا جاراقات الاتىنىن انىقتاپ, اتا-اناسىنا دۇرىستاپ جەتكىزىپ, مۇعالىمدەردىڭ دە نازارىنا سالىپ وتىرسا كوپ جاعدايدان ساقتانۋعا بولادى», دەيدى ن.ءجۇنىسوۆا.
بىلتىر يۋنيسەف ەلىمىزدىڭ 8 وڭىرىندە 14 جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ اتا-انالارى اراسىندا ساۋالداما جۇرگىزگەن. ساۋالداماعا قاتىسقان 3000 وتباسىنىڭ 84 پايىزى بالانى قاۋىپ-قاتەردەن قورعاۋدىڭ قيىنعا سوعاتىنىن ايتقان. 82 پايىزى ينفراقۇرىلىم ساپاسىز جوبالانعان دەپ سانايدى. 80 پايىزى زاڭناما جەتكىلىكتى دەڭگەيدە ساقتالمايدى جانە قورعالمايدى دەپ ويلايدى. يۋنيسەف جانە ددۇ-نىڭ جاراقاتتانۋ, دەنساۋلىق جانە قورشاعان ورتا ماسەلەلەرى ءجونىندەگى حالىقارالىق ساراپشىسى دجوان ۆينسەنتەن ساۋالدامانى قورىتىندىلاي كەلە, بالاعا قاۋىپسىز ورتا قالىپتاستىرۋ ءۇشىن اتا-انامەن قوسا اتالعان ماسەلەگە قاتىستى مەملەكەتتىك ورگاندار دا كۇش سالۋى ءتيىس ەكەنىن جەتكىزدى.
«اتا-انالاردىڭ ايتۋىنشا, بالالاردى قالت ەتپەي قاداعالاپ وتىرۋ قيىن. ولار قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇكىمەت پەن قوعامنىڭ كومەگى كەرەك ەكەنىن العا تارتادى. اتاپ ايتقاندا, جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى ەرەجەلەردىڭ قاتاڭ باقىلاۋدا بولۋى, كولىكتەردىڭ جىلدامدىقتى اسىرماۋى, قۇرىلىس كەزىندە مەكتەپ, بالاباقشا, بالالار الاڭىنىڭ اناعۇرلىم دۇرىس جوبالانۋى سياقتى ۇسىنىستار ايتىلدى. مىسالى, اۆتوكولىك ورىندىعىنىڭ كەڭىنەن قولدانىلۋى ءۇشىن ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار ونى جالعا الۋعا نەمەسە قولجەتىمدى باعامەن ساتىلاتىن ورتالىقتاردى قۇرۋعا ءمۇمكىندىك تۋعىزعانى ءجون. سونداي-اق ساقتانۋ شارالارى مەن ادىستەرىن تەك ساباق ارقىلى عانا جەتكىزىپ قويماي, تاجىريبە ءجۇزىندە دە كورسەتۋ كەرەك», دەيدى يۋنيسەف وكىلى.
ال ن.ءجۇنىسوۆا بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ ءۇشىن قاراپايىم تۇرمىستىق ەرەجەلەردى ساقتاۋ اسا ماڭىزدى ەكەنىن ايتادى. «اتا-انالار ويىنشىقتى بالانىڭ جاسىنا قاراي تاڭداۋ, ەمىزگەندە اباي بولۋ, وزىمەن بىرگە الىپ جاتپاۋ, اسىرەسە كىشكەنتاي بالالاردى كوزدەن تاسا قىلماۋ دەگەن سياقتى قاراپايىم تۇرمىستىق ەرەجەنى قاتاڭ ۇستانۋى كەرەك. بالانى كولىكپەن الىپ جۇرگەندە اۆتوكولىك ورىندىعىنا وتىرعىزۋ شارت. ونىڭ ولشەمىنىڭ بالا جاسىنا سايكەس كەلۋى دە وتە ماڭىزدى. بالا دالادا ويناعاندا, فۋتبولعا بارعاندا تىزەقاپ, ۆەلوسيپەد مىنەتىن بولسا شلەم كيۋى كەرەك», دەيدى ول.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ وكىلى بالا قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جۇيەلى جۇمىس ءجۇرىپ جاتقانىن جەتكىزىپ, ورتالىقتىڭ جوسپارىمەن دە ءبولىستى. «ءبىز 2020-2023 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمدامالىق جوسپارىمىزدى دايىندادىق. جاراقاتتانۋدىڭ تۇرلەرى مەن سەبەپتەرىنە تالداۋ جاساي وتىرىپ وقىتۋ جۇمىستارىن جەتىلدىرۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ياعني, اتا-انا, تاربيەشىلەر مەن مۇعالىمدەر, كولىك جۇرگىزۋشىلەرى سياقتى بالانىڭ قاۋىپسىزدىگىنە اتسالىساتىن ءاربىر توپپەن باعىتىنا قاراي جەكە-جەكە وقىتۋ جۇمىستارى ءجۇرگىزىلەتىن بولادى. ولاردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ دا باستى نازاردا. اتا-انانىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا دا (جۇمىسسىز, جالعىزباستى, تۇرمىسى تومەن, ت.ب.) باسا ءمان بەرۋ كەرەك», دەيدى ن.ءجۇنىسوۆا.
