«Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويى اياسىندا قولعا الىنعان قوماقتى جۇمىستىڭ ءبىرى دە وسىناۋ ەڭبەك دەسەك قاتەلەسپەيمىز. تۇساۋكەسەر ءراسىمىن اشىپ بەرگەن «Egemen Qazaqstan» رەسپۋبليكالىق گازەتى» اق-تىڭ باسقارما توراعاسى دارحان قىدىرالى اتاپ وتكەندەي, «فوليانت» باسپاسىندا جارىق كورىپ, 2000 دانامەن تارالىپ وتىرعان 5 تومدىق جيناق 1919-1976 جىلدار ارالىعىن قامتيدى.
«1919 جىلى «ۇشقىن» دەگەن اتپەن شىعا باستاعان باسىلىم ءار جىلدارى ءتۇرلى اتپەن شىقسا دا, ءتىلدىڭ, ءدىننىڭ, جەردىڭ, ەملەنىڭ ماسەلەسىن, ۇلت ءمۇددەسىن كوتەردى. سول تۇستاعى زيالىلاردىڭ اراسىنداعى ايتىس-تارتىس, اشارشىلىق, رەپرەسسيا, سوعىس پەن تىڭ يگەرۋ سياقتى تاريحي وقيعالاردىڭ ءبارى وسى جيناقتا قامتىلدى. سوندىقتان بۇل جيناقتى ءداۋىردىڭ ايناسى, ءجۇز جىلدىق تاريحىمىزدىڭ بوياماسىز جىلناماسى دەۋگە بولادى. قازاق تاريحىنىڭ شەجىرەشىسىنە اينالعان گازەتتىڭ بەتىندە سماعۇل سادۋاقاسوۆ, ءجۇسىپبەك ايماۋىتوۆ, مۇحتار اۋەزوۆ, بەيىمبەت مايلين, ساكەن سەيفۋللين, تۇرار رىسقۇلوۆ, وراز جاندوسوۆ, عابباس توعجانوۆ, عابيت مۇسىرەپوۆ سياقتى ارىستاردىڭ ءىزى قالدى. بۇل جيناق گازەت وقىرماندارىنا عانا ەمەس, جۋرناليستيكا تاريحى مەن ادەبيەتتىڭ وتكەنىن زەرتتەپ جۇرگەن عالىمدارعا, كاسىبي تاريحشىلارعا دا تاپتىرماس قۇرال بولادى دەپ ويلايمىن», دەدى دارحان قىدىرالى.
جيناق اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن جارىق كورگەنىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. جالپى, اۋقىمدى جوبا ءارى قاراي جالعاسىن تابادى. بۇل تۋرالى جيىنعا قاتىسقان اقپارات كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى ءلاززات سۇيىندىك ايتىپ بەردى. «باسىلىم تاريحى – ۇلت تاريحى. يگى باستاما كەلەشەك ۇرپاق ءۇشىن تاپتىرماس قازىنا. العاشقى بەس تومدىق مۇنىمەن توقتاپ قالمايدى. مىندەتتى تۇردە جالعاسىن تاباتىن بولادى», دەدى ل.سۇيىندىك.
اتالعان جيىنعا سونىمەن قاتار بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرى, گازەتتىڭ ارداگەر جۋرناليستەرى, باق باسشىلارى قاتىسىپ جيناق تۋرالى جىلى لەبىزدەرىن ءبىلدىردى. ءوز كەزەگىندە «ءجۇز جىلدىق جىلناما» جوباسىنا باسشىلىق ەتكەن عالىم نامازالى وماشەۆ بەس تومدىققا كەڭىنەن توقتالدى.
«ءجۇز جىلدىڭ تاريحىن بەس تومعا سىيعىزۋ مۇمكىن ەمەس, ارينە. ونىڭ ۇستىنە شىنايى تاريحتى ايتۋ قيىن ءىس. اسىرەسە ءبىز سياقتى حالىقتىڭ تاريحى قيلى-قيلى ەكەنىن جاقسى بىلەسىزدەر. ەڭبەك ەڭ الدىمەن ءباسپاسوز تاريحىن زەردەلەۋدە تاپتىرماس قۇرال دەسەك بولادى. بۇل جەردە ەشقانداي بۇرمالاۋى جوق بۇكپەسىز شىندىق كورسەتىلگەن. وسى كىتاپتى وقىپ وتىرعان ادام ءوزى دە بايقايدى, سول 1919-1920 جىلدارداعىداي ۇلت ماسەلەسىنە, ونىڭ ىشىندە ءتىل, جەر ماسەلەلەرىنە باتىل بارعان كەزدى ءبىز ودان كەيىن كورە بەرمەيمىز. ايتالىق, ءبىر جىلدىڭ وزىندە ساكەن سەيفۋللين مەملەكەتتىك ءتىل تۋرالى وسى گازەت بەتىندە كولەمدى بەس ماقالا جازعان. بىلايشا ايتقاندا, بۇل بەس تومدىق تاريح تۇپنۇسقاسى», دەدى ن.وماشەۆ.
سونىمەن قاتار وسى بەس تومدىققا تەر توككەن ادامداردىڭ ءبىرى, بەلگىلى جۋرناليست جانبولات اۋپباەۆ كىتاپ تانىستىرىلىمى بارىسىندا بەس تومدىققا قاتىستى نەگىزگى قامتىلعان جۇمىستار جونىندە ايتىپ ءوتتى.
«بۇل كىتاپ ءبىر كۇندە شىعا سالعان جوق. جان-جاقتى سارالاندى, ماتەريالدار سالماقتاندى. كەيدە ماقالالاردان بولەك سۋرەتتەردىڭ دە تاريحىن وسى جيناققا كىرگىزۋگە تۋرا كەلگەن جاعدايلار بولدى. ايتالىق گازەت قىزمەتكەرلەرى جاقسى بىلەدى, كەڭەيتىلگەن, قىسقا تەكستوۆكالار دەگەن بولادى. سول كەڭەيتىلگەن تەكستوۆكانىڭ بىرىندە قوستاناي وبلىسىنان بەرىلگەن سۋرەتتىڭ استىندا امىرە قاشاۋباەۆتىڭ قىزى قوستاناي وبلىستىق فيلارمونياسىندا ءانشى بولىپ جۇمىس ىستەگەن دەگەن جازۋ بار. ءبىز سونى تەكستوۆكا بولسا دا وسى جيناققا كىرگىزىپ, قىسقاشا تۇسىنىكتەمە جازدىق جانە مۇنداي قىزىق فاكتىلەر وسى جيناقتا كوپتەپ كەزدەسەدى», دەدى ارداگەر جۋرناليست ج.اۋپباەۆ.
ارينە «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە ماقالا جازباعان قازاق زيالىلارى كەم دە كەم. سوناۋ الاش ارىستارىنان باستاپ, بۇگىنگى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, ايتۋلى اقىن-جازۋشىلار, عالىمدار باس باسىلىم بەتىندە قالام تەربەپ, ءبىرازى ءتىپتى قىزمەت تە اتقارعان. پروفەسسور مىرزاتاي جولداسبەكوۆتىڭ ەڭ العاشقى ماقالالارىنىڭ ءبىرى, اقىن سايفي قۇداشتىڭ كىتابىنا جازعان رەتسەنزياسى 1962 جىلى وسى باسىلىمدا جارىق كورگەن.
شارا بارىسىندا سونداي-اق گازەتكە ۇزاق جىلدار باسشىلىق ەتكەن اقتاڭگەر پۋبليتسيست, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ جاڭادان تۇساۋى كەسىلىپ جاتقان جيناققا ءوز پىكىرىن ءبىلدىرىپ, جوعارى باعا بەردى. «كەيدە قالجىڭداپ ايتىپ جاتامىز «كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى – كىتاپتى وقىماي جاتىپ ماقتايتىن جەر» دەپ. بىراق بۇگىنگى بەس تومدىقتى ءبىز شىنىمەن وقىماي ماقتاۋعا ءتيىسپىز. ويتكەنى قازاقتىڭ كوزىقاراقتى ءاربىر ازاماتى «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ەل ومىرىندەگى ەلەۋلى ورنىن بىلەدى. بۇل رەتتە ەگەمەندىكتەر ەرەن ءىس تىندىردى دەپ تولىق ايتا الامىز. ءىس-شارانىڭ باسىندا باسىلىم باسشىسى دارحان قۋاندىق ۇلى «فوليانت» باسشىسى نۇرلان يسابەكوۆكە العىس ايتىپ ءوتتى. شىنىمەن دە كىتاپتى باسىپ شىعارۋدا باسپا اسا ءبىر ىجداعاتتىلىقپەن جۇمىس ىستەگەنى كورىنىپ تۇر. كىتاپ ديزاينى, ءتىپتى كىتاپقا تاڭدالعان قوڭىر ءتۇستىڭ ءوزى قازاقتىڭ ءمىنەزىن, ءسوزىن, دالاسىن تاماشا ءبىلدىرىپ تۇر. سونىمەن قاتار اۋقىمدى جوبانىڭ اۋىر جۇگىن, قارا جۇمىسىن بەلى قايىسپاي كوتەرىپ شىققان جۇمىس توبىنا وقىرمان قاۋىم ريزاشىلىق ءبىلدىرۋلەرى كەرەك. ەسەلى ەڭبەك ەل يگىلىگىنە جۇمىس ىستەي بەرسىن», دەدى س.ابدراحمانوۆ.
باس باسىلىمنىڭ باي قازىناسىن تۇگەل تاسقا باسۋ البەتتە مۇمكىن ەمەس. الايدا, كەلەشەككە وتكەننىڭ كەلبەتىن كورسەتەتىن بۇل جيناق مادەني قازىنامىزدىڭ ءبىر ءبۇيىرىن تولتىرىپ تۇرعانى انىق. شارادا اۋزى دۋالى ءسوز مايتالماندارى بەس تومدىققا وسىلاي باعا بەردى. شارانى گازەتتىڭ ارداگەرى, اقىن قورعانبەك امانجول باسىلىمعا ارناعان ولەڭىمەن تۇيىندەدى.
