دۇبىرگە تولى دۇنيە
جۇما, 1 ناۋرىز 2013 7:11
ۋكراينا جول ايىرىعىندا تۇرا بەرە مە؟
وسىنداي سۇراق ۋكرايناعا قاتىسى بار ادامداردىڭ كوپتەن بەرى كوڭىلىندە ءجۇر. ونىڭ ءيا باتىسقا, ءيا شىعىسقا ءبىرجولا بەت بۇرعانىن كۇتكەن جۇرت كوپ. ال ۋكراينا ءالى كۇنگە دەيىن ءبىرجولا ءوز باعىتىن ناقپا-ناق ايقىنداي الماي وتىر.
جۇما, 1 ناۋرىز 2013 7:11
ۋكراينا جول ايىرىعىندا تۇرا بەرە مە؟
وسىنداي سۇراق ۋكرايناعا قاتىسى بار ادامداردىڭ كوپتەن بەرى كوڭىلىندە ءجۇر. ونىڭ ءيا باتىسقا, ءيا شىعىسقا ءبىرجولا بەت بۇرعانىن كۇتكەن جۇرت كوپ. ال ۋكراينا ءالى كۇنگە دەيىن ءبىرجولا ءوز باعىتىن ناقپا-ناق ايقىنداي الماي وتىر.
بۇل سۇراقتىڭ وسى اپتانىڭ باسىندا بريۋسسەلدە ۋكراينا-ەۋروپا ءسامميتى وتۋىنە بايلانىستى كوڭىلگە ورالعانى بار. سامميتتە ناقتى شەشىمگە قول جەتە قويعان جوق. ۇمىتكە جەتەلەيتىن مالىمدەمەلەر عانا جاسالدى. ەۋروپالىق وداقتىڭ توراعاسى حەرمان رومپەيدىڭ ايتقان الداعى «قاراشا ايىنداعى بولاتىن اسسوتسياتسيا جونىندەگى كەلىسىم» ءالى قيالداعى نارسە. وعان دەيىن ءالى تالاي سۋ اعادى, تالاي پىكىر ايتىلىپ, كوزقاراس وزگەرەدى.
الداعى كەلىسىم تەك مۇمكىندىك قانا. وعان بىردەن قول جەتە مە؟ ۋاقىتى جەتتى, كەلىسە قويامىز دەپ وتىرعان باتىس جوق. ۋكراينادان ءبىراز شارتتى ورىنداۋ تالاپ ەتىلەدى. وسى سامميتتە ونى ەسكە دە سالدى. ايتارلىقتاي پروگرەستى كۇتەمىز دەدى. اڭگىمە دەموكراتيا جايىندا. بۇرىنعى پرەمەر-مينيستر يۋليا تيموشەنكو مەن بۇرىنعى ىشكى ىستەر ءمينيسترى يۋري لۋتسەنكونى تۇرمەدەن بوساتۋ دا سول «پروگرەسكە» جاتادى ەكەن.
ەۋرووداق العا توسقان تالاپتار دەڭگەيىنە كوتەرىلۋ ۋكرايناعا وڭايعا سوعا قويماس. ونان سوڭ ۇنەمى شىعىسقا قاراي, ماسكەۋگە قاراي الاڭدايدى. ولاردىڭ اراسىندا الدەقاشان الا مىسىق ءوتىپ كەتىپ, قارىم-قاتىناستارى وڭىپ تۇرماسا دا, ۋكراينداردىڭ ءبىر بۇيرەگى وسىلاي قاراي بۇرىلادى. تۋىستىعى ءوز الدىنا, كيەۆتەن ايىرىلىپ قالماس ءۇشىن ماسكەۋ وعان كوپ جەڭىلدىك ۇسىنادى. گازىن ارزانعا بەرەدى, ودان سوڭ رەسەيدىڭ كەڭ رىنوگىنىڭ ءوزى نە تۇرادى؟!
سودان دا ۋكراينا ەكى جاققا الاڭداۋمەن جۇرەدى. ولاردا ارمان كوپ: ەۋروپانىڭ قولايلى نەسيەسىن, وزىق تەحنولوگياسىن الىپ, ايماعىنا ۆيزاسىز كىرسەم دەيدى, سونداي-اق رەسەيدىڭ ارزان گازىن الىپ, كەڭ رىنوگىن پايدالانعىسى كەلەدى. ال بۇعان ەۋروپا مەن رەسەي كونبەيدى. بولساڭ, تەك بىرەۋىمىزبەن بول دەگەندى ايتادى. كورەگەن باسشى ولاردىڭ ەكەۋىمەن دە ءتىل تابىسار جول ىزدەر ەدى, ازىرگە ونداي ادام ۋكراينادا تابىلماي تۇر.
ەندى بۇل ماسەلەنىڭ ساياسي جاعى بار. جالپى, ۋكراينا قوعامى تاۋەلسىزدىككە قولى جەتكەلى بەرى ءبىر جاعى باتىسقا, ەكىنشى جاعى رەسەيگە قاراي باعىت ۇستاپ, ەكىگە بولىنگەن. بيلىككە جەتكەن ادام مۇنى ەسەپكە الماي تۇرا المايدى. كۇنى كەشە بيلىك ءتىزگىنىن ۇستاعان ۆيكتور يۋششەنكو تەك باتىسقا بەت بۇرىپ, شىعىستان سىرت اينالعاندا, اقىرى جەڭىلىس تاپتى جانە حالىقتىڭ اراسىندا جىك تۋدىردى. ال ۆيكتور يانۋكوۆيچ ونىڭ قاتەلىكتەرىن قايتالاعىسى جوق. سودان دا ەكى جاققا جالتاڭدايدى. ونىڭ ۇستىنە كەزىندە ءوزىن بيلىك ءۇشىن كۇرەستە كرەملدىڭ قولداعانىن دا ۇمىتپايدى. الدا, ەكى جىلدان كەيىن جاڭا پرەزيدەنتتىك سايلاۋ كەلە جاتىر.
ءالى دە ءوزىنىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق باعىت-باعدارىن تولىق ايقىنداماي, اۋمالى-توكپەلى كۇي كەشىپ, ساياسي تارتىستان كوز اشپاي كەلە جاتقان ۋكراينا ءوزىنىڭ ەكونوميكالىق الەۋەتىن تولىق پايدالانا الماي وتىر. بۇل ەل كەشەگى كسرو قۇرامىنداعى ەڭ دامىعان ايماق ەدى. ول جالعاسىن تاپپادى. كەرى كەتكەن دە جايى بار. حالقىنىڭ سانى ءبىزدىڭ ەلدەن ءۇش ەسەدەي ارتىق, يندۋستريالىق قۇرىلىمى جوعارى بولعانمەن, بۇل ەل ىشكى جالپى ءونىم كولەمى جونىنەن ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدان دا قالىپ قويدى. ءبىز الەم ەلدەرى ىشىندە 49-شى ورىندا بولساق, ۋكراينا بۇرناعى جىلى 51-ءشى ورىننان 54-ءشى ورىنعا سىرعىدى.
وسىنىڭ بارلىعى ەلدە ساياسي تۇراقتىلىق جوقتىعىنىڭ, ءوزىنىڭ سارا جولىن ناقتى تاڭداي الماۋىنىڭ سالدارى. العا جىلجۋ ءۇشىن جولايىرىقتا تۇرا بەرمەي, باعىتىڭدى ايقىنداپ قوزعالۋ قاجەت.
بەرلۋسكونيمەن داۋ بىرگە جۇرەدى
يتاليادا پارلامەنتتىك سايلاۋ ءوتىپ, سولشىل-تسەنتريستىك دەموكراتيالىق پارتيا جەڭىسكە جەتتى. ودان ءسال عانا ۇپايى كەم بۇرىنعى پرەمەر-مينيستر سيلۆيو بەرلۋسكونيدىڭ «ازاتتىق حالقى» پارتياسى ەكىنشى ورىندا. ال كوميك-ارتيست دجۋزەپپە گريللونىڭ «بەس جۇلدىز» پارتياسىنىڭ ءۇشىنشى ورىن العانى جۇرتتى تاڭداندىردى.
دەموكراتتاردىڭ جەڭىسكە جەتۋى, ارينە, ەڭ الدىمەن ونىڭ كوسەمى, بۇرىنعى كوممۋنيست پەر لۋيدجي بەرسانيدىڭ بەدەلىنە دە بايلانىستى عوي. سويتسە دە وسى سايلاۋدا جۇرتتىڭ كوپ ءسوز قىلعان ادامى سيلۆيو بەرلۋسكوني بولدى. راس, كوميك-اكتەر گريللونىڭ سوزدەرى, ونىڭ كوڭىلدى ۋادەگە تولى سوزدەرى سايلاۋشىلاردى قىزىقتىرعانى انىق.
جۇرت بەرلۋسكونيدىڭ باعدارلامالارىنان بۇرىن ونىڭ باسقالارمەن ارا-قاتىناسىنا كوپ نازار اۋداردى. جاي سايلاۋشىلار عانا ەمەس, ەۋروپانىڭ ساراپشىلارىمەن قاتار, بيلىكتەگى قايراتكەرلەرى دە ونى ءوز اڭگىمەلەرىنە ارقاۋ ەتتى. بارلىعى دەرلىك بەرلۋسكوني ۇكىمەتتى باسقارعاندا يتاليانىڭ ەكونوميكاسىن تۇرالاتتى, ونىڭ قايتادان بيلىككە كەلمەگەنى ءجون دەگەندى اشىق ايتتى. ەۋروپارلامەنتتىڭ توراعاسى مارتين شۋلتس «ءوزىنىڭ جاۋاپسىز ساياساتىمەن, جەكە جوسىقسىز ارەكەتتەرىمەن ول يتاليانى ءبىر رەت داعدارىسقا سوقتىردى» دەسە, ونىڭ ارجاعىندا بۇل ادامعا داۋىس بەرمەڭدەر دەگەن پىكىر ايقىن كورىنىپ تۇردى.
بەرلۋسكوني بيلىكتەن كەتكەن سوڭ, قازىرگى مومىنداۋ ۋاقىتشا پرەمەر-مينيستر ماريو ءمونتيدىڭ تۇسىندا بۇكىل ەۋروپا جابىلىپ ءجۇرىپ يتاليانى داعدارىس ۇيىعىنا ءتۇسىپ كەتۋدەن ساقتاپ قالعان. ەندى بەرلۋسكوني قايتا كەلىپ, بۇرىنعى ارەكەتتەرىن قايتا جالعاستىرار بولسا, ونىڭ سالدارى كارى قۇرىلىققا قاتتى ءتيۋى مۇمكىن دەگەن پىكىر كوپ ايتىلدى.
وسى جەردە يتاليانىڭ الەۋەتى جايىندا دا ايتا كەتكەن ءجون. ادەتتە ۇنەمى الەمدى شۋلاتىپ جۇرەتىن رەسەيگە الىپ ەل دەگەن سيپاتتامانى ويلانباي-اق قوسا سالامىز. يتالياعا كوپ ادام ونداي سيپاتتامانى قيمايدى. ال ەكونوميكانىڭ باستى ءبىر كورسەتكىشى سانالاتىن ىشكى جالپى ءونىم جونىندە يتاليا ($2.194.750 ملن.) سول رەسەيدەن ($1.857.770 ملن.) جوعارى تۇر. ەگەر وسىنداي الىپ يتاليا سۋعا باتار بولسا, ول ەۋروپانى دا سۋ تۇبىنە تارتادى. ەۋروپا باسشىلارىنىڭ بەرلۋسكونيگە بايلانىستى شۋلايتىنى سودان.
بۇل شوشۋ جايدان جاي ەمەس. بەرلۋسكوني قايتا كەلسەم, حالىقتان جينالعان 40 ملرد. دوللار سالىقتى قايتارىپ بەرەمىن دەدى. قايدان الىپ؟! گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەلدى دە بۇكىل ەۋروپادا شىعىندى شەكتەپ وتىر دەپ سىناپ تاستادى. دەمەك, ول مۇنىمەن كەلىسپەيدى. كەلىسپەگەندە, يتاليانىڭ ەۋروپادان بولىنگەنىن قالايدى. بۇل ەۋروپاعا ۇنامايدى.
ايتەۋىر ءبىراز ادامنىڭ تىلەگى بولىپ, بەرلۋسكونيدىڭ قولى بيلىككە جەتپەي قالدى. بىراق جۇرت ودان قۇتىلدىق دەپ وتىرعان جوق. يتاليا ومىرىندە سوناۋ ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان بەرى پارتيالاردىڭ ءبىرى ايقىن باسىمدىققا جەتپەي, ەكىنشىسىمەن تايتالاس دەڭگەيىندە بولۋى (0,4 پايىز ايىرماشىلىق) العاش رەت ەكەن. ساراپشىلار مۇنى بەرەكەتسىزدىككە اپارادى دەپ قورقادى. مۇنداي جاعدايدا بيلىك ۇستاعان پارتيانىڭ وكىلدەرى پارلامەنتتە شەشىم قابىلداسا, وعان دەڭگەيلەس وپپوزيتسيالىق پارتيا (بۇل جەردە بەرلۋسكونيدىڭ پارتياسى) ونى قابىلداتپاي تاستاپ, اياقتان شالادى دا وتىرادى, دەيدى.
قاراپ تۇرساڭ, بۇل ەلدەگى كوپ داۋىس العان پارتيالار نەگىزىنەن تسەنتريستىك باعىتتا. راس, ءبىرى – سولشىل, ءبىرى – وڭشىل, ەندى ءبىرى ناعىز ورتادا. بىراق ءتىل تابىسا المايدى. الدىمەن بەرلۋسكوني. ول ءوزىنەن كەيىن پرەمەر بولعان ماريو مونتيمەن (ونىڭ پارتياسى ءتورتىنشى ورىندا) كواليتسياعا بارۋعا مۇلدە قارسى. بەرسانيمەن وداقتاسۋ جونىندە ويلانىپ كورمەك. الدا-جالدا بۇلار ءتىل تابىسپاي, كواليتسياعا بىرىگە الماسا, ەلدىڭ ساياسي ومىرىندە بەرەكەسىزدىك ورنايدى. ودان شىعۋدىڭ جالعىز جولى جاڭا سايلاۋ بولۋى مۇمكىن.
ماماديار جاقىپ,
«ەگەمەن قازاقستان».
