اۋرۋدىڭ الدىن الۋ – اۋىرماۋدىڭ ءتيىمدى جولى
سارسەنبى, 8 مامىر 2013 1:33
دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ە.ب.بايجۇنىسوۆپەن اڭگىمە
– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ – 2012 جىلعى جەلتوقسان ايىنداعى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىندا پروفيلاكتيكالىق مەديتسينا اۋرۋدىڭ الدىن الۋداعى باستى قۇرال ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەلىمىزدە قازىر وسى باعىتتا قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا؟
سارسەنبى, 8 مامىر 2013 1:33
دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ە.ب.بايجۇنىسوۆپەن اڭگىمە
– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ – 2012 جىلعى جەلتوقسان ايىنداعى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋىندا پروفيلاكتيكالىق مەديتسينا اۋرۋدىڭ الدىن الۋداعى باستى قۇرال ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەلىمىزدە قازىر وسى باعىتتا قانداي جۇمىستار اتقارىلۋدا؟
– 2011-2015 جىلدارعا ارنالعان «سالاماتتى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – پروفيلاكتيكالىق جۇمىستاردى كۇشەيتۋ بولىپ تابىلادى. رەسپۋبليكادا مەملەكەتتىك باعدارلاما شەڭبەرىندە ۇلتتىق سكرينينگىلىك باعدارلاما ەنگىزىلۋدە. ول تۇقىم قۋالايتىن جانە جۇرە پايدا بولاتىن اۋرۋلاردى ەرتە انىقتاۋ جانە دەر كەزىندە ەمدەۋ, مۇگەدەكتىككە جانە ءولىم-جىتىمگە اكەپ سوقتىراتىن اۋرۋلاردىڭ اسقىنۋىن بولدىرماۋعا باعىتتالعان. باعدارلاما بويىنشا بارلىق ماقساتتى توپتار تەكسەرۋدەن وتكىزىلەدى. جانە زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلەتىن اۋرۋلاردىڭ تىزبەسى جىل سايىن تولىقتىرىلىپ وتىرىلادى.
ەمحانالار بازاسىندا دەنساۋلىق ورتالىقتارى قۇرىلۋدا. قازىرگى ۋاقىتتا ولاردىڭ سانى 3 مىڭعا جەتتى. بۇل ورتالىقتاردىڭ قىزمەتى اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا, تۇرعىنداردىڭ سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.
سونىمەن قاتار, ازاماتتاردىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا دەگەن ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋگە كوڭىل ءبولۋىمىز كەرەك. ءاربىر ازامات دەنساۋلىعى مىقتى بولسا عانا وقىپ ءبىلىم الۋعا, جۇمىس ىستەپ, ساپالى ءومىر سۇرۋگە بولاتىنىن ءتۇسىنۋى كەرەك.
– وسى سكرينينگ تۋرالى كەڭىرەك اڭگىمەلەپ بەرسەڭىز.
– سكرينينگ دەگەنىمىز – اۋرۋلاردى جانە اۋرۋ پايدا بولاتىن قاۋىپ-قاتەر فاكتورلارىن ەرتە انىقتاۋ ماقساتىندا حالىقتىڭ ماقساتتى توپتارىن تەكسەرۋ. قازاقستاندا ەنگىزىلگەن ۇلتتىق سكرينينگىلىك باعدارلاما قان اينالىمى جۇيەسىنىڭ اۋرۋلارى, قانت ديابەتى, گلاۋكوما, جاتىر موينى جانە ءسۇت بەزدەرى وبىرى, ۆ جانە س سوزىلمالى ۆيرۋستىق گەپاتيتى, توق جانە تىك ىشەك اۋرۋلارى, ونىڭ ىشىندە قاتەرلى ىسىگى, قۋىق بەزى وبىرى سياقتى كەڭ تارالعان الەۋمەتتىك ماڭىزدى اۋرۋلاردى ەرتە دياگنوستيكالاۋعا جانە الدىن الۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋعا باعىتتالعان.
دەنساۋلىقتىڭ 60 پايىزى ادامنىڭ ءومىر سالتىنا, تەك 10-15 پايىزى عانا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە بايلانىستى ەكەنىن ازاماتتاردىڭ ەسىنە سالعىم كەلەدى. مەملەكەت پروفيلاكتيكالىق شارالارعا ەداۋىر قاراجات بولەدى. بۇل جەردە حالىقتىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا, جۇمىس بەرۋشىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنىڭ دەنساۋلىعىنا دەگەن ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ بولۋى وتە ماڭىزدى.
– ال بۇل باعىتتا قانداي ءىس-شارالار قولعا الىنىپ, نەندەي پارمەندى تەتىكتەر ەنگىزىلىپ جاتىر؟
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا ايتىلعان تاپسىرمالاردى ورىنداۋ ماقساتىندا ازاماتتاردىڭ ءوز دەنساۋلىقتارىنا جاۋاپكەرشىلىكتەرىن ارتتىرۋ باعىتىندا بىرقاتار جۇمىستار اتقارىلۋدا. بۇگىندە ازاماتتاردىڭ, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ مىندەتتەرى زاڭدا بەلگىلەنگەن, دەگەنمەن, جاۋاپكەرشىلىگى جانە ونى ىسكە اسىرۋ تەتىكتەرى قاراستىرىلماعاندىقتان, جاۋاپكەرشىلىكتى مەملەكەت قانا الىپ وتىر. دەنساۋلىقتى ساقتاۋعا دەگەن جاۋاپكەرشىلىك نورمالارىن مينيستردەن, اكىمدەردەن, جۇمىس بەرۋشىلەردەن, ازاماتتاردان باستاپ, وتباسىلىق جۇپتارعا دەيىن قامتىپ, ناقتىلاپ جازۋ قاجەت. بۇل نورمالاردى قابىلداماي, حالىقتىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ قيىن. قازاقستاندا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەر كورسەتكەندەي, حالىقتىڭ 82,5 پايىزى دەنە شىنىقتىرۋمەن جانە سپورتپەن شۇعىلدانبايدى, 30 پايىزعا جۋىعى سپيرت ىشىمدىكتەرىن قولدانادى جانە تەمەكى شەگەدى, 35 پايىزعا جۋىعى ارتىق سالماقتان زارداپ شەگەدى. الايدا, ساۋالناماعا قاتىسقان ازاماتتار ءوز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىندارىنا سەنىمدى.
وسىعان بايلانىستى, دەنساۋلىق ساقتاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭنامالىق اكتىلەرگە, ەڭ الدىمەن «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى» كودەكسىنە وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى كوزدەپ وتىرمىز.
مەملەكەت باسشىسى «قازاقستاننىڭ الەۋمەتتىك جاڭعىرتىلۋى: جالپىعا ورتاق ەڭبەك قوعامىنا قاراي 20 قادام» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسىندا ەڭ باستىسى – ادامنىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا جانە ومىرىنە دەگەن كوزقاراسى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. مىسالى, حالىقتىڭ جەكەلەگەن ساناتتارى ءدارى-دارمەكپەن مەملەكەت ەسەبىنەن تەگىن قامتاماسىز ەتىلەدى. بىراق, ءدارى ىشۋمەن عانا شەكتەلىپ قالماي, ناۋقاس ازامات دارىگەردىڭ بارلىق ۇسىنىستارىن ەسكەرىپ, سالاماتتى ءومىر ءسۇرۋ سالتىن ۇستانۋعا تىرىسۋى كەرەك. ياعني, ءار ادام ءوز دەنساۋلىعىن ءوزى قالىپتاستىرۋى ءتيىس. ەگەر ءاربىر وتباسى ءوز دەنساۋلىقتارىنا دۇرىس قارايتىن بولسا, وندا مەملەكەت تاراپىنان جاسالىپ جاتقان شارالار مول قايتارىم بەرەرى ءسوزسىز.
مەملەكەت حالىقتى جاپپاي تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمىمەن, تۇرعىنداردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىن تەگىن ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتەدى, ءتۇرلى باعدارلامالار ۇيىمداستىرادى, سونىمەن قاتار, ازاماتتاردىڭ سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋى ءۇشىن جاعداي جاسايدى. جۇمىس بەرۋشى قاۋىپسىزدىك جانە ەڭبەكتى قورعاۋ شارالارىمەن, مىندەتتى مەديتسينالىق تەكسەرۋ جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتۋى جانە جۇمىسشىلار اراسىندا ەرىكتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى دامىتۋى كەرەك. ازاماتتار بەلسەندى تۇردە سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانىپ, اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان تەكسەرۋلەردەن ءوتىپ, دارىگەرلەردىڭ كەڭەستەرىن ورىنداۋى ءتيىس.
– ارينە, قالا تۇرعىندارىنىڭ دارىگەرلەردىڭ تەكسەرۋىنەن ءوتۋگە مۇمكىندىكتەرى جەتكىلىكتى. ال اۋىلداعى جاعداي باسقاشا عوي…
– ارينە, اۋىل حالقىن قولجەتىمدى جانە ساپالى مەديتسينالىق كومەكپەن قامتاماسىز ەتۋ وزەكتى ماسەلە. ويتكەنى, ەلىمىزدەگى تۇرعىنداردىڭ جارتىسىنا جۋىعى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە تۇرادى. جاعراپيالىق ورنالاسۋى, حالىقتىڭ سيرەك قونىستانۋى سياقتى ەلىمىزدىڭ ەرەكشەلىكتەرى بارلىق وزىق تەحنولوگيالاردى تىكەلەي اۋىلعا جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرە بەرمەيدى. سول سەبەپتى ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, اۋىل حالقىن قولجەتىمدى مەديتسينالىق كومەكپەن قامتاماسىز ەتۋدە كولىك مەديتسيناسىن دامىتۋعا ۇلكەن كوڭىل ءبولىنىپ, جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەندەر, «دەنساۋلىق پويىزدارى», سانيتارلىق اۆياتسيا حالىققا قىزمەت كورسەتە باستادى.
وتكەن جىلدىڭ ىشىندە جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەندەر مەن پويىزدار ارقىلى 600 مىڭنان استام اۋىل تۇرعىنى دارىگەرلەردىڭ تەكسەرۋىنەن ءوتىپ, 1,5 ملن.-عا تارتا زەرتحانالىق-دياگنوستيكالىق قىزمەتتەر كورسەتىلىپ, بەيىندى مامانداردىڭ كەڭەستەرى بەرىلدى.
تەلەمەديتسينانى دامىتۋ باعدارلاماسى ەنگىزىلدى. بۇگىنگى تاڭدا ورتالىق اۋداندىق اۋرۋحانالاردىڭ بارلىعى دەرلىك تەلەمەديتسينالىق ورتالىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. قاجەت بولعان جاعدايدا دارىگەرلەر تىكەلەي رەجىمدە وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق كلينيكالارمەن بايلانىسقا شىعىپ, ناۋقاستىڭ ەمىنە قاتىستى بىلىكتى اقىل-كەڭەستەر الا الادى. وتكەن جىلدىڭ 12 ايى ىشىندە رەسپۋبليكا بويىنشا 16 مىڭنان اسا تەلەمەديتسينالىق كەڭەستەر جانە 3650 بەينەكونفەرەنتسيا ۇيىمداستىرىلدى.
سانيتارلىق اۆياتسيا بويىنشا رەسپۋبليكالىق ۇيلەستىرۋ ورتالىعى بىلتىر 1005 ۇشىرىلىم جاساپ, 1300-دەن استام مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتتى.
– ازاماتتاردىڭ كوبىنەسە ءوز-وزدەرىن ەمدەۋمەن اينالىساتىنى جاسىرىن ەمەس. حالىقتىڭ دارىلىك ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟
– وكىنىشكە قاراي, ازاماتتاردىڭ ءبىرازى شىنىندا دا دارىگەرلەردىڭ كومەگىنە جۇگىنبەستەن, ءوز-وزدەرىن ەمدەۋمەن اينالىسادى. ولار ءدارىلەردىڭ بارلىعىنىڭ دەرلىك كەرى اسەرى بولاتىندىعىن, ادام دەنساۋلىعىنا زيانىن تيگىزۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرمەيدى. ءدارىلەردى تەك مەديتسينالىق قىزمەتكەرلەردىڭ كەڭەسىمەن ءىشۋ كەرەك. دەمەك, دارىلەردى تاعايىنداۋعا جانە رەتسەپت ارقىلى عانا بوساتۋعا باقىلاۋدى كۇشەيتكەن ابزال.
ءبىز ءوز تاراپىمىزدان وسى ءماسەلەگە بايلانىستى كەشەندى شارالار قولدانىپ جاتىرمىز. ءدارى-دارمەكتەردى پايدالانۋ ءماسەلەلەرى بويىنشا حالىقتى اقپاراتتاندىرۋ ماقساتىندا باسپاسوز ءماسليحاتتارى, سەمينارلار, مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق قوعامداستىقپەن كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلىپ, ءدارىلىك بيۋللەتەندەر جانە بۋكلەتتەر شىعارىلىپ, تاراتىلۋدا. رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وڭىرىندە دارىلىك اقپاراتتىق-ساراپتامالىق ورتالىق بولىمشەلەرى اشىلىپ, 8 800 080 88 87 ءنومىرلى تەگىن تەلەفون جەلىسى قۇرىلدى, كەز كەلگەن سۇراق قويىپ, بىلىكتى جاۋاپ الا الاتىن ۆەب-سايت جۇمىس ىستەۋدە.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ايگۇل سەيىلوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
