ەلىمىزدىڭ تاعدىرى ءوز قولىمىزدا!
سەيسەنبى, 2 ءساۋىر 2013 0:07
ەلىمىز بەن ونىڭ ازاماتتارىنىڭ بىرلىگى قازاقستاننىڭ ءارى قارايعى دامۋىنىڭ نەگىزى بولعان, سولاي بولىپ قالا بەرەدى. وسىعان بايلانىستى وتانداستارىمىزدىڭ ناقتى ءومىرى ارقىلى ەلىمىزدىڭ تابىسىن, ونىڭ ازاماتتارىنىڭ تابىسىن كورسەتۋدى ماقسات ەتەتىن جىل سايىنعى «ەلىمنىڭ تاعدىرى – مەنىڭ تاعدىرىم!» رەسپۋبليكالىق فورۋمىن وتكىزۋ يدەياسى دۇنيەگە كەلگەن بولاتىن.
سەيسەنبى, 2 ءساۋىر 2013 0:07
ەلىمىز بەن ونىڭ ازاماتتارىنىڭ بىرلىگى قازاقستاننىڭ ءارى قارايعى دامۋىنىڭ نەگىزى بولعان, سولاي بولىپ قالا بەرەدى. وسىعان بايلانىستى وتانداستارىمىزدىڭ ناقتى ءومىرى ارقىلى ەلىمىزدىڭ تابىسىن, ونىڭ ازاماتتارىنىڭ تابىسىن كورسەتۋدى ماقسات ەتەتىن جىل سايىنعى «ەلىمنىڭ تاعدىرى – مەنىڭ تاعدىرىم!» رەسپۋبليكالىق فورۋمىن وتكىزۋ يدەياسى دۇنيەگە كەلگەن بولاتىن.
«ەلىمنىڭ تاعدىرى – مەنىڭ تاعدىرىم!» جالپىقازاقستاندىق فورۋم اياسىنداعى شارالار وتكەن اپتادا قىزىلوردا, اتىراۋ جانە قاراعاندى وبلىستارىندا ۇيىمداستىرىلدى.
قىزىلوردا وبلىسىنىڭ قارماقشى اۋدانىنداعى سالتاناتتى شاراعا اۋداننىڭ تانىمال تۇلعالارى, مەملەكەتتىك ورگاندار, ۇەۇ, ينتەلليگەنتسيا مەن جاستار وكىلدەرى جينالدى.
«مەن 1940 جىلى گرۋزيادا دۇنيەگە كەلدىم, – دەپ باستادى قاتىسۋشىلارعا ءوز ومىرىنەن سىر شەرتكەن ت.ديامۋرشاەۆ. – جاسىم 4-كە تولعان كەزدە وتباسىمىزبەن قازاقستانداعى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ قارماقشى اۋدانىنا قونىس اۋدارىپپىز. بۇگىنگى تاڭدا ءبىز – قازاقستاندىق گرۋزيندەر وسى ولكەدە باقىتتىمىز دەپ ماقتانىشپەن ايتا الامىن. ءبىزدىڭ ءبارىمەن تەڭدەي مۇمكىندىكتەرىمىز بار. بىزدە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جۇمىس ىستەيدى. قازاقستانداعى وسىناۋ ينستيتۋتتىڭ ۇلگىسى الەمدە مويىندالعان, ال ونىڭ ۇلتارالىق تاتۋلىق پەن كونفەسسياارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋعا باعىتتالعان ساياساتتى جۇرگىزۋدەگى ءتاجىريبەسىن الىس جانە جاقىن شەت ەلدەر دە قابىلداپ جاتىر».
جاس كوشباسشى مۇحتار ىبىراەۆ ماسكەۋدە (رەسەي) دۇنيەگە كەلگەن, بىراق قازاقستان ەگەمەندىگىنە قول جەتكىزگەن كەزدە تاريحي وتانىنا ورالدى: «بىزدەر – اتا-بابالارىمىز كۇرەسكەن, ارمانداعان تاۋەلسىزدىكتىڭ كۋاگەرلەرىمىز. ەندى ءبىزدىڭ ۇرپاقتىڭ كەزەگى كەلدى. قازاقستاننىڭ بولاشاعى – ءبىزدىڭ قولىمىزدا! حالىق دانالىعىندا «نە ەكسەڭ, سونى وراسىڭ» دەگەن ءتامسىل بار, تەك جاقسىلىق پەن يگىلىكتىڭ, ءبىلىم مەن وتانشىلدىقتىڭ ءدانىن سەبەيىك…».
ءىس-شارا سوڭىندا اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى ە.قاليەۆ №250 مەكتەپ-ليتسەيدىڭ 11 سىنىپ وقۋشىسى, وبلىستىق «ەرۋديت» ينتەللەكتۋالدىق وليمپياداسىندا باس جۇلدەگە يە بولعان ايجان احمەتوۆا مەن ۇيدە ورىن العان ورتتە ەرلىك كورسەتىپ, ءۇي ىشىنەن گاز باللونىن الىپ شىققان №3 ءورت ءسوندىرۋ ءبولىمىنىڭ ءورت ءسوندىرۋشىسى, ورتكە قارسى قىزمەتتىڭ كىشى سەرجانتى داۋرەن شايحىمۇراتوۆتى جانە «قازاقتەلەكوم» اگەنتتىگىنىڭ مونتەرى سەكسەنباي جيەنباەۆتى ماراپاتتادى.
اۋداندىق فورۋم بەكبولات تىلەۋحاننىڭ «ەلىم مەنىڭ اڭساعان» انىمەن قورىتىندىلاندى.
* * *
اتىراۋ وبلىسىنىڭ يندەر جانە ماحامبەت اۋداندارىندا وتكىزىلگەن ءىس-شارانىڭ باستى ماقساتى وڭىرلەردىڭ قالىپتاسۋى مەن جۇيەلى دامۋىنا, سول ارقىلى تۇتاستاي تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ دامۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوسقان اۋدان تۇرعىندارىنىڭ جەتىستىكتەرىن كورسەتۋ بولدى.
ماحامبەت اۋدانىنداعى فورۋمنىڭ باسىندا ءانۇران ورىندالىپ, «ەلىمنىڭ تاعدىرى – مەنىڭ تاعدىرىم!» ءفيلمى كورسەتىلدى. شارانىڭ رەسمي بولىگىن اۋدان اكىمى ەرلان جاڭاباەۆ اشىپ, جينالعانداردى وسىناۋ ايتۋلى وقيعامەن قۇتتىقتادى.
جەرلەستەرىنە ءوز ومىرلەرىنەن سىر شەرتىپ, جەتىستىكتەرىمەن بولىسكەندەردىڭ قاتارىندا ماحامبەت اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ حاتشىسى, ماسكەۋ قالاسىندا وتكەن بۇكىلوداقتىق حالىق شارۋاشىلىعى كورمەسىنىڭ قولا مەدال يەگەرى اسقار قۇرمانباەۆ, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ, «استانا» مەدالىنىڭ يەگەرى امانجول ەسقاراەۆ, اۋداننىڭ 80 جاستاعى تۇرعىنى, كوپبالالى انا ءنۇربيبى ءابدىراحمانوۆا, اقىن, «جايىق شۇعىلاسى» اۋداندىق گازەتىنىڭ باس رەداكتورى, جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى نۇرىم ەرعاليەۆ, اۋداندىق ءماسليحات دەپۋتاتى ماقاش بيسەنوۆا, اۋداندىق ايەلدەر كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى جىبەك مۋگاۋوۆا, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى ۆلاديمير روزمەتوۆ, مەكتەپ-گيمنازيانىڭ 10 سىنىپ وقۋشىسى, جاستار قوزعالىسىنىڭ بەلسەندىسى دىنمۇحاممەد لۇقپانوۆ جانە ت.ب. بولدى.
«ماعان كەڭەس كەزىندە دە, قازىر دە جۇمىس جاساۋ باقىتى بۇيىرىپتى. ارينە, ءار ءداۋىردىڭ ءوز ارتىقشىلىقتارى بولادى. كەڭەس وداعى كەزىندە دە ءبىز كوپتەگەن جاقسىلىقتاردى كوردىك, مىسال ءۇشىن ايتساق, جۇمىسسىزدىق دەگەن اتىمەن بولمايتىن. الايدا, ءبىز ءوز جەرىمىزدىڭ, ءوز تاعدىرىمىزدىڭ قوجاسى بولا المادىق…», دەدى فورۋمنىڭ قاتىسۋشىلارىنا اسقار قۇرمانباەۆ.
«مەن جانە مەنىڭ زامانداستارىم – قازاق ەلىنىڭ باقىتتى ۇرپاعى. ويتكەنى, ءبىز ەلىمىزدىڭ كوتەرىلىپ كەلە جاتقان, دامىپ, وركەندەي تۇسكەن ۋاقىتىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز – دەپ مالىمدەدى مەكتەپ وقۋشىسى دىنمۇحاممەد لۇقپانوۆ. – وتانىمنىڭ يگىلىگى ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ, تاۋەلسىز قازاقستانعا بار جان-تانىممەن قىزمەت ەتەتىن بولامىن دەپ ۋادە بەرەمىن!»
«ەلىمنىڭ تاعدىرى – مەنىڭ تاعدىرىم!» فورۋمىنىڭ اياسىندا قاتىسۋشىلار «اتوم» جوباسىنىڭ پەتيتسياسىنا قول قويدى.
اتىراۋ وبلىسىنىڭ يندەر اۋدانىنداعى فورۋمدا سپيكەرلەردى جينالعاندار زور قوشەمەتپەن قارسى الدى. بۇگىنگى كۇننىڭ مۇنداعى ەرلەرىنىڭ قاتارىندا جەرگىلىكتى ينتەلليگەنتسيا, ارداگەرلەر وكىلدەرى – جۋرناليستەر وداعى سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى سانسىزباي بازارباەۆ, يندەر كوپبەيىندى اۋىلشارۋاشىلىق كوللەدجىنىڭ وقىتۋشىسى التىباي ەرمۇحانوۆ, چەرنوبىل اپاتىنىڭ سالدارىن جويۋعا قاتىسقان اقىلبەك حايىرليەۆ, اۋداندىق «دەندەر» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى, يندەر اۋدانى بويىنشا «جاس وتان» جق اتقارۋشى حاتشىسى سۇڭقار كوشەكوۆ, كوپبالالى انا فاريدا عۇماروۆا كورىندى.
«تاريحتىڭ قاس-قاعىمداي قىسقا مەرزىمىندە ءبىزدىڭ جاس مەملەكەتىمىز جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ ۇلگەردى, – دەدى فورۋمدا ءسوز سويلەگەن سانسىزباي بازارباەۆ. – بۇگىندە تاۋەلسىزدىگىمىزگە 21 جىل تولدى, بۇل كوپ تە ەمەس, الايدا اتقارىلعان ىستەر بارشىلىق, ونى الەمدىك قوعامداستىق تا تانىدى».
«چەرنوبىل اپاتىنىڭ سالدارىن جويۋعا قاتىسقاندىقتان, مەن يادرولىق سىناقتىڭ قاسىرەتىن جاقسى بىلەمىن, – دەدى قاتىسۋشىلارعا اقىلبەك حايىرليەۆ. – كەڭەستىك مەملەكەتتىڭ قاتەلىگى مەن سالعىرتتىعىنان مىڭداعان كىناسىز وتباسىلار زارداپ شەكتى… پرەزيدەنتىمىز قازاق جەرىندەگى يادرولىق سىناقتارعا «جول بەرىلمەيدى!» دەدى. سوزىندە تۇردى. كەڭەس زامانىنىڭ وزىندە قايمىقپاستان سەمەي پوليگونىن جاپتى».
ءىس-شارا «اتوم» جوباسىنىڭ پەتيتسياسىنا قول قويۋ, العىس حاتتارمەن ماراپاتتاۋمەن جالعاستى, سوڭىندا «اتامەكەن» ءانىن جينالعاندار قوسىلىپ بىرگە شىرقادى.
* * *
قاراعاندى وبلىسىنىڭ تەمىرتاۋ قالاسىندا وتكەن سالتاناتتى شارا تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ تاريحي-مادەني ورتالىعىندا وتكىزىلدى. 2011 جىلى اشىلعان ورتالىق – سالتاناتتى كيىز ءۇي ءتۇرىندەگى تەڭدەسى جوق ساۋلەتتى جوبا. ونى ەلباسىنىڭ جاي عانا تاعدىر جىلناماسى ەمەس, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ دا جىلناماسى دەپ اتاۋعا بولادى. مۇراجايدىڭ التى زالىندا ن.نازارباەۆتىڭ تۇلعالىق قالىپتاسۋى مەن مەملەكەت يگىلىگىنە جاساعان جۇمىستارىنىڭ تاريحى كورسەتىلگەن.
ءدال وسى جەردە, تاڭداناتىنى جوق, جەرلەستەرىنە اتاقتى تەمىرتاۋلىقتار دا ءوز جەتىستىكتەرىنىڭ قۇپياسىن پاش ەتتى.
«مەن قاراپايىم كەنشىنىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلدىم, ماسكەۋ اۆتوموبيل-جول ينستيتۋتىن ۇزدىك ءبىتىرىپ, قاراعاندى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنا جۇمىسقا جولداما الدىم. وسى جەردە 30 جىلدىق – كىشى عىلىمي قىزمەتكەردەن قاراعاندى مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىرىنشى پرورەكتورى قىزمەتىنە دەيىنگى ەڭبەك جولىنان ءوتتىم. مەن ءۇشىن بۇگىندە ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ءوزى تۇلەگى سانالاتىن قاراعاندى مەملەكەتتىك يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى بولۋ ۇلكەن قۇرمەت بولۋىمەن قاتار, زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى», دەدى تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, قاراعاندى مەملەكەتتىك يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى مارات يباتوۆ.
«باقىتىمىزعا وراي, بۇگىن ءبىز بەيبىت ەلدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىمىزدى ماقتانىشپەن ايتا الامىز, – دەپ اتاپ كورسەتتى «سينەرگيا» قوعامدىق ءبىرلەستىگىنىڭ توراعاسى, «دوستاسۋ» مەدياتسيا جانە قۇقىق ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى مايا بلاششەنكو. – ەل يگىلىگى ءۇشىن ءتۇرلى سالادا ءوزىمىزدى كورسەتۋگە, ءبارىن جاساۋعا, جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىگىمىز مول. ءبىزدىڭ رەسپۋبليكامىزداعى ءساتتى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم ساياساتى بولماسا, مۇنىڭ بىردە-بىرىنە جول جوق بولار ەدى. ۇلكەن ۇلىم سانكت-پەتەربۋرگ ۋنيۆەرسيتەتىنە ەمتيحاندى ءساتتى تاپسىرىپ تۇرعانىنا قاراماستان, «ءوز ەلىمنەن باسقا ەش جاققا دا كەتپەيمىن!» دەپ قاراعاندىنىڭ جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇستى».
پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ كۋرستاسى, قۇرمەتتى مەتاللۋرگ, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى توقتارحان ىسقاقوۆتىڭ ومىرلىك ۇستانىمى: «مەتاللۋرگيا – مەنىڭ تاعدىرىم!». ول سەمەي وبلىسىندا دۇنيەگە كەلگەن, يادرولىق پوليگونداعى سىناقتىڭ كۋاگەرى. ءسوز ورايىندا ايتا كەتسەك, قر حالىق ءارتىسى روزا رىمباەۆامەن ءبىر اۋىلدا وسكەن. مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ, كومسومولدىق جولدامامەن ەكپىندى قۇرىلىسقا – رۋدنىي قالاسىنداعى سوكولوۆ-سارىباي تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتىنا بارادى.
«اسكەردەن كەلگەن سوڭ, قاراعاندى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنا وقۋعا ءتۇستىم. كوپ ۇزاماي ەلدىڭ بولاشاق پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تا ستۋدەنت بولدى… تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا كوپ قيىندىق كەزدەستى, دەگەنمەن, مەن تاۋەلسىز ەلىمىزبەن بىرگە كوركەيىپ, ءوسىپ-ءونىپ, جەتىلگەنىمدى ماقتان تۇتامىن. دۇرىس تاڭداۋ – ول سەنىڭ جاساۋعا ءتيىستى شارۋانى شىن جۇرەكتەن جاساعاندا عانا بولادى. جەرلەستەرىمە ەلىمىزدەگى, قالامىزداعى ساتىمەن, تابىستى اتقارىلىپ جاتقان شارۋالاردىڭ بارلىعىن ساقتاي ءبىلىپ, كەيىنگىگە جەتكىزسىن دەگەن تىلەگىمدى ارناعىم كەلەدى», – دەپ ءسوزىن ءتۇيدى ت.ىسقاقوۆ.
«مەنىڭ ايتپاعىم مىناۋ: قانداي ىسپەن اينالىسساڭ دا, باستىسى – شىن نيەتپەن كىرىسۋ. ەگەر نيەتىڭ بولماسا, ءناتيجە دە بولمايدى, بوس اۋرەشىلىككە اينالادى. كەز كەلگەن ءىستى قولعا العان كەزدە بار جان-تانىڭمەن كىرىسۋ كەرەك. سوندا عانا ول جەمىسىن بەرمەك!» دەگەن سەنىمدە سامبو كۇرەسىنەن الەم چەمپيونى نيكيتا ازاروۆ.
«ارينە, سونىمەن بىرگە, ءوزىمىزدى كورسەتۋ ءۇشىن دە بەيبىتشىلىك كەرەك الدىمەن. قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ مەن يادرولىق قاۋىپ-قاتەردى قىسقارتۋ ۇدەرىسىنە قوسقان ءولشەۋسىز ۇلەسى كەڭىنەن مويىندالدى. ءبىز ادامداردى ءوز ەركىمەن پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ حالىقارالىق «اتوم» جوباسىن قولداۋعا, ءسويتىپ, ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان پلانەتامىزدى ۇرپاقتىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن يادرولىق قارۋسىز الەمگە اينالدىرۋعا شاقىرامىز», – دەدى ول جينالعاندارعا ارناعان ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە.
فورۋم اياسىندا قاتىسۋشىلار اتوم جوباسىنىڭ پەتيتسياسىنا قول قويدى.
سونداي-اق ءىس-شارا بارىسىندا كورسەتىلگەن عىلىمي-يننوۆاتسيالىق جانە الەۋمەتتىك جوبالار بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازدارى ماراپاتتالدى. وننان استام جاس ىزدەنىمپاز ءتورت باعىت – «يننوۆاتسيا جانە ينتەللەكت», «جاستاردىڭ الەۋمەتتىك بەلسەندىلىگى جانە ەرىكتىلىك», «تولەرانتتىق. بەيبىتشىلىك. كەلىسىم» باعىتتارى بويىنشا وزدەرىنىڭ يدەيالارىن ساراپشىلاردىڭ نازارىنا ۇسىندى.
يا.ابرامايتەس, ي.نوۆيكوۆ, ا.ۆولوكيتين, ا.المازوۆ, ا.سەيدۋللاەۆا, ك.ناۋموۆ, ا.شەفەر, م.كۋكيموۆتىڭ قاراعاندى مەملەكەتتىك يندۋستريالىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن تەمىرتاۋ مەدكوللەدجى, №16 ورتا مەكتەپ كوماندالارىنىڭ ەڭبەكتەرى ۇزدىك دەپ تانىلدى.
«ەگەمەن-اقپارات».
سۋرەتتى تۇسىرگەن
رينات دۋسۋموۆ.
