ەگىز ءورىم
جۇما, 1 اقپان 2013 7:23
1913 جىلى ورىنبور قالاسىندا اراب قارپىمەن جارىق كورگەن – قازاقتىڭ تۇڭعىش قوعامدىق, ساياسي جانە ادەبي گازەتى «قازاق» پەن ونىڭ تۇڭعىش باس رەداكتورى – حح عاسىردىڭ باسىنداعى قازاق ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسى جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى, اقىن, پۋبليتسيست, قازاق ءتىلى ءبىلىمى مەن ادەبيەتتانۋ عىلىمدارىنىڭ نەگىزىن سالۋشى عالىم, ۇلتتىق جازۋدىڭ رەفورماتورى, اعارتۋشى احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ مەرەيتويلارى بيىل قاتار كەلىپ وتىر.
جۇما, 1 اقپان 2013 7:23
1913 جىلى ورىنبور قالاسىندا اراب قارپىمەن جارىق كورگەن – قازاقتىڭ تۇڭعىش قوعامدىق, ساياسي جانە ادەبي گازەتى «قازاق» پەن ونىڭ تۇڭعىش باس رەداكتورى – حح عاسىردىڭ باسىنداعى قازاق ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسى جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى, اقىن, پۋبليتسيست, قازاق ءتىلى ءبىلىمى مەن ادەبيەتتانۋ عىلىمدارىنىڭ نەگىزىن سالۋشى عالىم, ۇلتتىق جازۋدىڭ رەفورماتورى, اعارتۋشى احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ مەرەيتويلارى بيىل قاتار كەلىپ وتىر.
بۇگىندە «قازاق» گازەتى دەسەك, الدىمەن بايتۇرسىنوۆ ەسىمى ويعا ورالادى. سول سياقتى, بايتۇرسىنوۆ تۋرالى اڭگىمە قوزعاعاندا «قازاق» گازەتىنە سوقپاي وتە المايمىز. بۇل ەكەۋى كادىمگى ەگىز ۇعىم-ەگىز ءورىم دەسەك, ارتىق ايتقاندىعىمىز ەمەس. سوندىقتان, «قازاق» گازەتىنىڭ قايتالانباس قىسقا عۇمىرىن سانامىزدا قايتا ءبىر جاڭعىرتۋ ءۇشىن اڭگىمەمىزدى احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ ءومىر جولدارىن ەسكە الۋدان باستاعانىمىز دۇرىس بولار.
قازاقتىڭ مۇددەسى ءۇشىن پاتشاعا قارسى شىققان بايتۇرسىنوۆتى 1909 جىلدىڭ 1 شىلدەسىندە گۋبەرناتور تروينيتسكي ءوز بۇيرىعىمەن سەمەي تۇرمەسىنە قاماعانى بەلگىلى. بىراق, ارىستان مىنەزدى احاڭ اباقتىدا دا ايعا اتىلۋىن قويمادى. «قازاق ءوزىن-ءوزى باسقارۋ كەرەك!» دەگەن ارقىراعان ءۇنى تۇرمەدەگىلەردى شىرت ۇيقىدان وياتتى. بۇدان سەسكەنگەن پاتشا جاندارمدارى 1910 جىلدىڭ 9 ناۋرىزىندا ونى ەندى قازاق اراسىنان وقشاۋلاۋ ماقساتىندا ورىنبورعا جەر اۋداردى. الماس قىلىش قاپ تۇبىندە جاتقان با؟! احاڭ بۇل جاقتا دا جاي جاتقان جوق. 1913 جىلدىڭ 2 اقپان كۇنى «قازاق» دەگەن گازەت جارق ەتىپ دۇنيەگە كەلدى. باس رەداكتورى – احمەت بايتۇرسىنوۆ! وسىدان كەيىن پاتشانىڭ جاندايشاپتارى قالايدا گازەتتى جاۋىپ, بايتۇرسىنوۆتىڭ كوزىن قۇرتۋعا ۇمتىلدى. بىراق ودان ەشتەڭە شىقپادى. الاشتىڭ ءاليحان بوكەيحانوۆ, مىرجاقىپ دۋلاتوۆ سىندى قايراتكەرلەرى «قازاقتىڭ» توڭىرەگىنە شوعىرلانا باستادى. وسىلاي قازاق زيالىلارى دۇركىرەي كوتەرىلىپ, «قازاقتىڭ» تۋىن جەلبىرەتتى. جاس باسىلىمنىڭ ايدارىنان جەل ەستى.
وسى تاريحي كەزەڭدە ۇلت ومىرىنە قاتىستى بىردە-ءبىر وزەكتى ماسەلە, ەلەۋلى وقيعا بۇل باسىلىمنىڭ نازارىنان تىس قالعان جوق. بۇكىل قازاق جۇرتى «قازاقتى» وقىپ, وڭى مەن سولىن تانۋعا تىرىستى. جاڭا قالىپتاسىپ كەلە جاتقان ۇلت زيالىلارى «قازاقتى» وقىپ, قايراتتاندى.
رەۆوليۋتسيالىق وزگەرىستەرگە دەيىن-اق ۇلت مۇددەسى جولىندا تاباندى كۇرەسكەر رەتىندە تانىلعان احمەت بايتۇرسىنوۆ باستاعان الاش زيالىلارى قازاق جەرىنە مىسىقتابانداپ كىرىپ كەلە جەتقان قاراشەكپەندىلەردىڭ تۇپكى نيەتتەرىن اشكەرەلەۋگە كىرىستى. قازاقتىڭ ءورىسى مەن قونىسىن تارىلتىپ, شۇرايلى جەرلەردى پىشاق ۇستىنەن ءبولىپ العان وتارشىل بيلىكتىڭ وكىلدەرىن سىن قالامىمەن شانشىدى. سويتە وتىرىپ, قازاق اۋىلدارىن جەدەل, جاپپاي وتىرىقشى تۇرمىسقا كوشۋدەن ساقتاندىردى. جەكە قوجالىق يەلەرىن ەگىن جانە مال شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋدىڭ, تاۋارلى وندىرىسپەن اينالىسۋدىڭ وزىق ۇلگىلەرىمەن تانىستىردى. وكتەمشىل بيلىكتىڭ ءتۇرلى ساياسي ايلاسىنا ۇلتتىق بىرلىك پەن پاراساتتى قارسى قويۋعا ۇندەدى. تۋعان جەردىڭ بايلىعىن ءوز يگىلىگىنە جاراتۋ ءۇشىن حالقىن ونەر, ءبىلىمدى يگەرۋگە شاقىردى.
قازاق ەلىنىڭ داعدارىپ, بەلگىلى ءبىر توقتامعا كەلە الماي قينالعان تۇسى – ورىستىڭ باسقا ەلدەرمەن سوعىسىنا قازاقتان اسكەر جيناۋ ماسەلەسى ەدى. 1916 جىلدىڭ جازىندا مايدانداعى قارا جۇمىسقا قازاقتىڭ 19-21 ارالىعىنداعى جاستارىن الۋ جونىندەگى پاتشا جارلىعى شىقتى. «قازاق» گازەتى وسى تۇستا تايسالماستان ءوز پىكىرىن اشىق ايتتى. حالىق اراسىندا پىكىرتالاس ۇيىمداستىردى. بايتۇرسىنوۆ باستاعان ءبىراز قازاق زيالىسى وسى پىكىرلەردى تۇجىرىمداپ, جيناقتاعاننان كەيىن بۇكىل قازاق حالقىنىڭ اتىنان رەسەي مەملەكەتتىك كەڭەسى مەن سوعىس مينيسترىنە جەتكىزدى. بۇدان كەيىن رەسەي مەملەكەتتىك دۋماسىنداعى مۇسىلمان فراكتسياسىنىڭ ءتوراعاسى ك.تەۆكەلەۆ باس رەداكتور بايتۇرسىنوۆتى ماسكەۋگە ارنايى شاقىرىپ, فراكتسيانىڭ ماجىلىسىنە قاتىستىرۋعا ءماجبۇر بولدى. دۋمادا ءسوز العان بايتۇرسىنوۆ قازاقتارعا جەكە مۇفتيلىك اشۋ, ەگەر قازاقتاردى اسكەرگە السا, ونى قارا جۇمىسقا جەكپەي, اتتى اسكەرلەر ساپىنا قوسۋ, قازاق جەرىنە رەسەيدەن قونىس اۋدارۋشىلاردى دەرەۋ توقتاتۋ كەرەكتىگىن كەسىپ ايتتى. بىراق, اق پاتشا وعان قۇلاق اسپادى. ونىڭ سوڭى 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسكە اكەلىپ سوققانى تاريحتان بەلگىلى.
«قازاق» گازەتى وسىنىڭ ءبارىن ءوز وقىرماندارىنا بۇكپەسىز جەتكىزە ءبىلدى. ورىنبوردا اپتاسىنا ءبىر رەت, ال 1915 جىلدان اپتاسىنا ەكى رەتتەن شىعا باستاعان «قازاق» گازەتىن قازان, ۋفا, ماسكەۋ, تومسكى, پەتەربور جۇرتشىلىعىمەن قوسا قىتاي, تۇركيا قازاقتارى دا الدىرىپ وقىدى. بۇل رەسەي جاندارمدارىن ودان سايىن ۇرەيلەندىردى. «قازاقتىڭ» تيراجى كۇن سايىن كوبەيە ءتۇستى. وسى تۇستا مىنا ءبىر جاعدايدى ايتا كەتپەسەك, ادىلەتسىزدىك بولار ەدى.
العاشقى كەزدەرى قارجى تاپشىلىعىنا بايلانىستى «قازاقتى» ءۇش-اق ادام شىعارعانىن بۇگىندە ەكىنىڭ ءبىرى بىلە بەرمەيدى. ولار – رەداكتور ا.بايتۇرسىنوۆ, تەحنيكالىق رەداكتورلارى جانە تاراتۋشىلارى – احاڭنىڭ جۇبايى الەكساندرا يۆانوۆنا مەن قىزى شولپان ەدى. 1918 جىلى گازەت جابىلدى. وسى ارالىقتا 265 ءنومىرى جارىق كوردى. تيراجى 3 مىڭ دانادان 8 مىڭ داناعا جەتتى. الاش ارىستارى – ءا.بوكەيحانوۆ, م.دۋلاتوۆ, ش.قۇدايبەرديەۆ, م.جۇماباەۆ, ج.ايماۋىتوۆ, س.تورايعىروۆ, جانشا جانە حالەل دوسمۇحامەدوۆتەر, تاعى باسقا ەلگە تانىمال قالامگەرلەر «قازاق» گازەتى ءۇشىن ايانباي تەر توكتى.
وسى ورايدا احاڭنىڭ جارى الەكساندرا يۆانوۆنا جايىندا ازداعان اقپار بەرە كەتكەن ارتىقتىق ەتپەيتىن سياقتى. 1878 جىلى رەسەيدىڭ چەليابى وبلىسىندا دۇنيەگە كەلگەن. بۇل كىسىنىڭ ۇلتى ورىس. ءبىراق, احاڭمەن وتاۋ قۇرعاننان كەيىن مۇسىلمان ءدىنىن قابىلداپ, بادريسافا دەگەن ەسىمدى يەلەنگەن. وسى ەسىممەن ەل ەسىندە ساقتالىپ قالدى. قازاق جەرىنە قونىس اۋدارعان اكە-شەشەسى قوستاناي قالاسىنان 100 شاقىرىمداي جەردەگى اۋليەكول اۋىلىنا تابان تىرەيدى. رەسەيدە ارنايى ءبىلىم العان الەكساندرا يۆانوۆنا وسى جەردەگى ورىس-قازاق مەكتەبىنە مۇعالىم بولىپ ورنالاسادى.
ال, احاڭ تورعايداعى 2 سىنىپتىق ورىس-قازاق ورتا مەكتەبىن بىتىرگەننەن كەيىن 1891 جىلى ورىنبورداعى 4 جىلدىق مەكتەپكە وقۋعا تۇسەدى. 1895 جىلى قوستاناي وبلىسىنداعى اۋليەكول اۋىلىنداعى ورىس-قازاق مەكتەبىنە مۇعالىم بولىپ قىزمەتكە تۇرادى. وسىندا ءوزىنىڭ بولاشاق جارى الەكساندرامەن تانىسادى. اقىرى, 1896 جىلى ەكەۋى ترويتسك قالاسىنداعى مەشىتتە نەكەلەرىن قيدىرادى. مەشىتتىڭ يمامى زەينۋللا يشانعا الەكساندرانىڭ ۇلتىن – تاتار, اتى-ءجونىن – بايتۇرسىنوۆا بادريسافا مۇحامەدسادىققىزى دەپ جازعىزادى. «بادري» – ارابشا «تولعان اي» دەگەن ماعىنانى, «سافا» – «ءمولدىر, تۇنىق, تازا» دەگەن ۇعىمدى بىلدىرەدى. ەل اراسىندا اق كەلىن اتانعان بادريسافا ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن شاريعات زاڭدارىن ءپىر تۇتىپ, سۇيگەن جارى ءۇشىن باسىن بايگەگە تىگىپ وتەدى.
احاڭ شىعارعان «قازاق» گازەتىن بادريسافا ەكىنشى بالاسىنداي ايالايدى. 1914 جىلى ا.بايتۇرسىنوۆ گازەتتىڭ باس ماقالاسىندا پاتشا جاندارمدارىن قاتتى سىنعا الادى. بۇدان شوشىنعان ورىنبور گۋبەرناتورى سۋحوملين گازەتكە 1500 سوم كولەمىندە ايىپ تولەۋگە نەمەسە ماقالا اۆتورىن ءۇش اي مەرزىمگە قاماۋعا الۋ جونىندە شەشىم شىعارادى. گازەتتىڭ قارجىسىن شىعارعانشا ءوزىم ءۇش اي اباقتىدا وتىرايىن دەگەن شەشىممەن احاڭ جاندارمدارعا كەلەدى. 20 قازان كۇنى قاماۋعا الىنادى. وسىنىڭ ءبارى جۇرەگىن سىزداتقان بادريسافا «قازاق» گازەتىن شىعارىسا ءجۇرىپ, «الاش» پارتياسىنىڭ بەلسەندى مۇشەلەرىنىڭ بىرىنە اينالادى.
ا.بايتۇرسىنوۆ 1917 جىلعى رەۆوليۋتسيالىق وزگەرىستەر تۇسىندا قازاق ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسىنا جەتەكشىلىك ەتەدى. ونى ءبىز «قازاق» گازەتىندە باسىلعان ءارتۇرلى تاقىرىپتارداعى شىعارمالاردان انىق كورەمىز. ول بىردە بىلاي دەپ جازادى: «قازاقتارعا اقپان رەۆوليۋتسياسى قانشالىقتى تۇسىنىكتى بولسا, قازان توڭكەرىسى ولارعا سونشالىقتى تۇسىنىكسىز كورىندى. قازاق حالقى العاشقى رەۆوليۋتسيانى قانداي قۋانىشپەن قارسى السا, تۋرا سونداي ۇرەيمەن ەكىنشىسىن قارسى الۋعا ءماجبۇر بولدى. …بىرىنشىدەن ولاردى پاتشا ۇكىمەتىنىڭ قاناۋى مەن زورلىعىنان قۇتقارۋىندا, ەكىنشىدەن, ولاردىڭ ءوزىمىزدى ءوزىمىز باسقارساق دەگەن ەسكى ءۇمىتىنىڭ نىعايۋىندا ەدى». بۇل ويلارىن ول 1920 جىلى لەنينگە جولداعان حاتتارىندا ودان سايىن نىعارلاي تۇسەدى. مۇندا تەك قازاق ۇلتىنىڭ عانا ەمەس, بۇكىل تۇركى جۇرتىنىڭ, شىعىس الەمىنىڭ ورتاق مۇددەلەرىن اشىق ايتادى.
سول جىلدىڭ 17 مامىرىندا جازعان «لەنين جولداستىڭ ۇلت جانە وتار ماسەلەلەرى تۋرالى تەزيستەرىنە قوسىمشا» دەپ اتالاتىن حاتىندا قازاق رەۆكومىنىڭ قۇرىلعانىنا 10 اي وتكەندىگىن, وكىنىشكە قاراي, ماسكەۋ مەن قازاق حالقىنىڭ اراسىندا ءوزارا سەنىم ورناماعاندىعىن, رەسەي كوممۋنيستەرىنىڭ قازاق حالقىنا الۋان ءتۇرلى ۇستەمدىگىن ءجۇرگىزىپ وتىرعاندىعىن, سول سەبەپتى قازاقستاندى تەك قانا حالىق تولىق سەنەتىن قازاق زيالىلارى باسقارۋ كەرەكتىگىن باتىل ەسكەرتەدى. ال تۋرا ءبىر ايدان كەيىن, 17 ماۋسىمدا جازعان ءبىر حاتىندا لەنين تەزيستەرىنە ءوزىنىڭ جەكە سىن-ەسكەرتپەلەرىن جولداي وتىرىپ: «بوستاندىققا جەتۋدىڭ جولىن قازاق ەلى ءوزى تاڭداۋى كەرەك, وعان جەتۋدىڭ بار اۋىرتپالىعى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن ۇلت قايراتكەرلەرى كوتەرۋگە ءتيىستى. كومينتەرن مەن رەسەي كوممۋنيستەرىنىڭ شىعىسقا «كومەگى» كۇشپەن تاڭىلماۋى كەرەك! ونىڭ ورنىنا جاناشىر قولداۋ كەرەك!» دەپ وكتەم ءۇن قاتادى.
ەگەر ا.بايتۇرسىنوۆتىڭ ءومىر جولىنا نازار اۋدارساق, ونى «قازاق» گازەتىنە دەيىنگى جانە «قازاق» گازەتىنەن كەيىنگى دەپ ەكى كەزەڭگە ءبولىپ قاراستىرعان دۇرىس سياقتى. ولاي بولسا, احاڭنىڭ 1913 جىلعا دەيىنگى قىزمەتى مەن شىعارماشىلىعىنا شولۋ جاساپ كورەيىك. بايتۇرسىنوۆتىڭ ساياسي قىزمەت جولىنا ءتۇسۋى 1905 جىلعا تۇسپا-تۇس كەلەدى. سول جىلى ول «قارقارالى پەتيتسياسىن» جازىپ, 15 مىڭعا جۋىق ادامعا قول قويدىرتىپ, رەسەي پاتشاسىنا جولدايدى. وندا قازاق حالقىنا ءبىلىم بەرۋ, جەرگىلىكتى باسقارۋ, ار-وجدان بوستاندىعى, ءدىن ۇستانۋ ەركىندىگى, تسەنزۋراسىز گازەت شىعارۋ, باسپاحانا اشۋ ماسەلەلەرى كوتەرىلگەن. اسىرەسە, قازاق دالاسىنا ورىس شارۋالارىنىڭ قونىس اۋدارۋىن ءۇزىلدى-كەسىلدى توقتاتۋ تالاپ ەتىلگەن. سول كەزدەن باستاپ بايتۇرسىنوۆتىڭ باسىنا بۇلت ۇيىرىلەدى.
تۇرمەدەن شىققاننان كەيىن بايتۇرسىنوۆ جۋرناليستيكاعا تۇبەگەيلى بەت بۇردى. «قارقارالى پەتيتسياسى» ەندى «قازاق» گازەتىنىڭ نەگىزگى باعدارلاماسىنا اينالدى. گازەتتە ساياسي-الەۋمەتتىك تاقىرىپتاردان باسقا قازاق ەلىنىڭ تاريحي شەجىرەسىنە قاتىستى ماقالالار دا ۇزبەي جاريالاندى. ابايدىڭ ءومىرى مەن اقىندىعى تۋرالى «قازاقتىڭ باس اقىنى» اتتى ماقالا دا وسى گازەتتە باسىلدى. قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى جايىندا ءوزى جازعان شىعارمالارىمەن قوسا ءا.بوكەيحانوۆتىڭ, م.دۋلاتوۆتىڭ, ش.قۇدايبەردى ۇلىنىڭ تەرەڭ ويلى دۇنيەلەرىن وسى گازەت ارقىلى حالىققا جەتكىزدى. سونىمەن قوسا, م.جۇماباەۆتىڭ, ج.ايماۋىتوۆتىڭ, س.دونەنتاەۆتىڭ, ب.ءمايليننىڭ, س.تورايعىروۆتىڭ, ع.قاراشتىڭ, ق.سەركەباەۆتىڭ, ءا.قوڭىراتباەۆتىڭ ولەڭدەرى, اڭگىمەلەرى, ادەبيەت تۋرالى سىن ماقالالارى, ل.تولستويدىڭ, ا.چەحوۆتىڭ, م.لەرمونتوۆتىڭ, ۆ.كورولەنكونىڭ, ي.كرىلوۆتىڭ شىعارمالارى قازاق تىلىندە جارىق كوردى.
گازەت جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋمەن بىرگە ا.بايتۇرسىنوۆ قازاق سەزدەرى مەن قازاق كوميتەتتەرى جۇمىستارىنا دا بەلسەنە ارالاستى. بۇل ۇيىمدارعا «قازاق» گازەتى ارقىلى ساياسي-تەوريالىق باعىت-باعدار سىلتەپ وتىردى. بايتۇرسىنوۆ, بوكەيحانوۆ, دۋلاتوۆ باستاعان ۇشتىكتىڭ جانكەشتى ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىستارىنىڭ ارقاسىندا 1917 جىلى الاش پارتياسى مەن الاش ۇكىمەتى ومىرگە كەلدى. بايتۇرسىنوۆ الاش پارتياسى باعدارلاماسىن دايارلاۋعا اتسالىستى. الاشوردا ۇكىمەتى قۇرامى بەكىتىلگەندە بايتۇرسىنوۆ وقۋ-اعارتۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى بولىپ سايلاندى. 1919 جىلعا دەيىن الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ تورعاي وبلىستىق ءبولىمىنىڭ مۇشەسى بولدى.
سول جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا الاشوردا ۇكىمەتىنىڭ اتىنان ماسكەۋگە كەڭەس ۇكىمەتىمەن كەلىسسوزگە اتتاندى. شىلدە ايىندا ركفسر حالىق كوميسسارلار كەڭەسى مەن قازاق اسكەري رەۆوليۋتسيالىق كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالدى. كوپ ۇزاماي قايتادان كوڭىلىنە كىربىڭ تۇسكەن بايتۇرسىنوۆ قازاقستاندى باسقارۋ ىسىندەگى لەنيننىڭ ساياساتىنا قارسى شىقتى. ءوز پىكىرىن لەنينگە اشىق حات ارقىلى جەتكىزدى. وندا ول قازرەۆكوم مۇشەسى رەتىندە قازاقستاننىڭ رەسەيمەن شەكاراسىنداعى ادىلەتسىزدىكتەرمەن كەلىسە المايتىندىعىن بىلدىرە وتىرىپ, قوستاناي ۋەزىن چەليابينسكى وبلىسىنا قوسۋعا بولمايتىندىعىن, قوستانايدى قازاقستانعا قايتارۋ كەرەكتىگىن تالاپ ەتتى. ءسويتىپ, قوستانايدى قورعاپ قالدى. 1921 جىلى ءوز ەركىمەن رك(ب) قۇرامىنان شىقتى.
1929 جىلى بايتۇرسىنوۆ حالىق جاۋى رەتىندە ارحانگەلسكىگە جەر اۋدارىلدى. بادريسافا سۇيگەن جارىنا ادالدىعىن ساقتاي ءبىلدى. سول ءۇشىن قىزى شولپانمەن بىرگە تومسك وبلىسىنا جەر اۋدارىلادى. پاتشا جاندارمدارىنا بۇل دا ازدىق ەتسە كەرەك, ءبىرازدان كەيىن شولپاندى تومسكىدە قالدىرادى دا, بادريسافانى باتىس-سىبىرگە جەر اۋدارىپ, اعاش كەسۋ جۇمىسىنا سالادى.
ا.بايتۇرسىنوۆ 1934 جىلى ءتۇرمەدەن شىققاننان كەيىن وتباسىمەن الماتىعا كەلىپ تۇردى. بىراق, قازاق ۇلتىنىڭ كوسەمىنە قىزمەت تابىلمادى. دەنساۋلىعى ناشارلاي باستاعان جارى بادريسافانى امان الىپ قالۋ ءۇشىن احاڭ كۇنكورىس قامىنا كىرىستى. مۇراجايدا كۇزەتشى, تۋبەركۋلەز ديسپانسەرىندە سانيتار بولىپ تا جۇمىس ىستەدى. كەڭەستىك جانالعىشتار احاڭا مۇنى دا كوپ كوردى. 1937 جىلدىڭ 8 جەلتوقسانىندا اقىرى اتىپ تىندى. بادريسافانى سۆەردلوۆ وبلىسىنا جەر اۋداردى. قازاق ازاماتىن قۇلاي ءسۇيىپ, ونىڭ وزىنە دە, قازاق اتتى ۇلتىنا دا ادالدىعىن ايعاقتاپ وتكەن ارۋ الەكساندرا-بادريسافانى كەڭەستىك جاندارمدار اقىرىندا جىندىحاناعا اپارىپ تىقتى. ول سول جەردەن قايتىپ شىقپادى.
اۋليەكولدە بادريسافاعا قازاقتار ەسكەرتكىش ورناتتى. ال احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ ەسىمى كوشەلەرگە, مەكتەپتەرگە, جوعارى وقۋ ورىندارىنا بەرىلدى. الماتىدا احمەت بايتۇرسىنوۆ مۇراجايى جۇمىس ىستەيدى. «قازاق» گازەتى قازاق جۋرناليستيكاسىنىڭ قارلىعاشى رەتىندە جۋرناليستيكا فاكۋلتەتتەرىندە وقىتىلىپ كەلەدى, وقىتىلا بەرەدى دە.
ەگىز ءورىم ءومىردىڭ ونەگەسى كەلەشەك ۇرپاق ءۇشىن تاۋسىلمايتىن قازىنا ەكەندىگى داۋسىز.
ساعىمباي قوزىباەۆ,
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-ءنىڭ پروفەسسورى,
قازاقستان جۋرناليستيكا اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى.
قۇدايبەرگەن تۇرسىن,
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ ءباسپاسوز جانە ەلەكتروندى
باق كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور.
