پرەزيدەنت • 15 مامىر، 2019

ەلباسى « ۇلى دالا: مادەني مۇرا جانە الەم تاريحىنداعى ءرولى» فورۋمى قاتىسۋشىلارىنا حات جولدادى

738 رەتكورسەتىلدى

قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى - ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پاريجدە ءوتىپ جاتقان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ « ۇلى دالا: مادەني مۇرا جانە الەم تاريحىنداعى ءرولى» فورۋمىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا حات جولدادى. بۇل تۋرالى قازاقپارات حابارلادى.

فورۋمنىڭ سالتاناتتى اشىلۋ راسىمىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى-ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتى وقىلدى. ەلباسىنىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن قازاقستاننىڭ فرانتسۋز رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىسى جان عاليەۆ وقىپ بەردى.

«كوپتەگەن ەلدىڭ عالىمدارى، تاريحشىلارى مەن ءتىل ماماندارى قاتىسىپ وتىرعان مۇنداي القالى جيىننىڭ ەۋروپا تورىندە، پاريج قالاسىندا ءوتۋىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە. فورۋم بارشا ادامزات تاريحىمەن ۇشتاساتىن تاريحي-مادەني مۇرالارىمىزدىڭ عىلىمي اينالىمداعى ءورىسىن كەڭەيتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن. ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى مەن « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرىنىڭ» باسىمدىقتارى ۇلانعايىر دالامىزدان تامىر تارتقان حالىقتاردىڭ الەمدىك وركەنيەتكە قوسقان ۇلەسى مەن تاجىريبەسىنەن تاعىلىم الۋ، بولاشاق جاس ۇرپاقتى مادەنيەتارالىق ۇيلەسىم رۋحىندا تاربيەلەۋ ىسىنە تىڭ سەرپىن بەرۋدە. مەنىڭ باستاماممەن قۇرىلعان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى اتالعان باعىتتى عىلىمي ينتەگراتسيا تۇرعىسىنان دامىتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. سونىڭ ءبىر ايعاعىنداي وسى جيىن باي تاريحىمىز بەن ادامزات اقىل ويى قازىنالارىنىڭ تەرەڭ تامىرلارىن وزگەشە قىرىنان پايىمداپ، جاڭا مادەنيەتارالىق قاتىناستار كوكجيەگىنە جول اشادى دەپ سەنەمىن»، - دەلىنگەن ەلباسىنىڭ حاتىندا. 

حالىقارالىق جيىنعا اقش، رەسەي، ءۇندىستان، قىتاي، ۇلىبريتانيا، ازەربايجان، قازاقستان، قىرعىزستان، تۇركيا، وزبەكستان، فرانتسيا، لاتۆيا، گوللانديا جانە ماجارستان سىندى ەلدەردەن 70-كە جۋىق عالىم جانە UNESCO وكىلدەرى قاتىسۋدا. 

فورۋمنىڭ اشىلۋىندا ءسوز سويلەگەن حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى دارحان قىدىرالى قر تۇڭعىش پرەزيدەنتى - ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. سونداي-اق اكادەميا جەتەكشىسى ءوز سوزىندە ۇلى دالانىڭ الەمدىك وركەنيەتكە زور ۇلەس قوسقانىن دا ۇمىت قالدىرعان جوق. 

سونىمەن قاتار، دارحان قىدىرالى ۇلى دالا مۇرالارىن ساقتاپ قالۋ ماقساتىندا قزاقاستاندا قانداي شارالاردىڭ ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن، حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ جۇمىسىن دا ايتىپ ءوتتى. تۇركى اكادەمياسىنىڭ جەتەكشىسى ۇلى دالانىڭ مۇرالارىن ساقتاۋ عىلىمي ەڭبەكتەردىڭ ماڭىزدىلىعىن تىلگە تيەك ەتتى. 

ءوز كەزەگىندە تۇركى مۇرالارى مەن مادەنيەتى قورىنىڭ پرەزيدەنتى گيۋناي ەفەنديەۆا نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسى تۇركى دۇنيەسى ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. 

بۇۇ باس ديرەكتورىنىڭ ءبىلىم، عىلىم جانە مادەنيەت سالاسى بويىنشا وكىلى (United Nations Educational، Scientific and Cultural Organization، «UNESCO») فيرمين ەدۋارد ماتوكو ءوز سوزىندە وسىناۋ اۋقىمدى جيىندى وتكىزىپ وتىرعان حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنا العىسىن ءبىلدىردى. 

سونىمەن قاتار، جيىن بارىسىندا ازەربايجان، قازاقستان، قىرعىز رەسپۋبليكاسى، تۇركيا ەلدەرىنىڭ دە ەلشىلەرى ءسوز سويلەدى. 

فورۋمعا جينالعان قازاقستاندىق جانە شەت ەلدىك عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسى ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى تاريحي ۇردىستەردى جۇيەلەۋ مەن وعان جاڭاشا كوزقاراس تۇرعىسىنان قاراۋدا وتە قۇندى. UNESCO-نىڭ وكىلدەرى ماقالاداعى جىلقىنىڭ قولعا ۇيرەتىلۋى، ۇلى دالاداعى ەجەلگى مەتاللۋرگيا جانە اڭ ءستيلى سياقتى قۇندى دۇنيەلەر الەمدىك مادەنيەت پەن وركەنيەتتە ەرەكشە ورنى بار ەكەنىن ءمالىم ەتتى. 

فورۋمنىڭ ءبىر سەسسياسى «تۇركى وركەنيەتى جانە ونىڭ الەمدىك مادەنيەتكە قوسقان ۇلەسى» دەگەن تاقىرىپقا ارنالىپ وتىر. وسى جيىندا ۇندىستاندىق عالىم، ينديرا گاندي اتىنداعى ۇلتتىق مادەنيەت ورتالىعىنىڭ پروفەسسورى مانسۋرا حايدار «تۇركىلەردىڭ ۇندىستانداعى ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنا قوسقان ۇلەسى» دەگەن تاقىرىپتا بايانداما جاسادى. 

«ءۇندىستان جەرىندە تۇركىلەر دەلي سۇلتاندىعى مەن ۇلى موعولدار داۋىرىندە بيلىك قۇردى. ولار ءۇندى ەلىندە ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنا جاڭا ءادىس-تاسىلدەر ەنگىزدى. ماسەلەن، بالالارعا ءبىلىم بەرۋ ءۇشىن تۇركىلەر مەدرەسەلەر جۇيەسىن قۇردى. ال عىلىم سالاسىندا تۇركىلەر ماتەماتيكا، مۋزىكا، استرونوميا جانە مەحانيكانى دامىتۋعا كوپ كوڭىل بولگەن. ولا ءدىن، عىلىم جانە تەحنولوگيا بويىنشا جازىلعان ەڭبەكتەردى سىرت ەلدەردەن اكەلىپ، قولدانىسقا ەنگىزۋمەن دە اينالىسقان»، - دەيدى ۇندىستاندىق عالىم. 

بيىلعى جيىن تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ تاريحىندا ايرىقشا ورنى بار التىن وردا مەن موعولستاننىڭ قۇرىلۋىنا ىقپال ەتكەن تالاس قۇرىلتايىنىڭ 750 جىلدىعى، ءجۇسىپ بالاساعۇننىڭ «قۇتتى بىلىك» شىعارماسىنىڭ جازىلۋىنىڭ 950 جىلدىعى، اقىن يمادەددين نەسيميدىڭ 650 جىلدىعى سەكىلدى ايتۋلى تاريحي داتالارمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىر.  

سوڭعى جاڭالىقتار

تولەم الۋعا – Telegram-بوت

قوعام • بۇگىن، 08:05

پەتروپاۆل كارانتينگە جابىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:00

قارجى حالىققا باعىتتالادى

ۇكىمەت • بۇگىن، 07:53

قۇپتارلىق قادام

پارلامەنت • بۇگىن، 07:47

مەشىتتە بەتپەردە تسەحى اشىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 07:35

ەلگە پايداسى تيگەن ادام جاقسى

پارلامەنت • بۇگىن، 07:30

اۋدان ءومىرىنىڭ ايناسى

ايماقتار • بۇگىن، 07:27

ارمان الاسارماسىن

رۋحانيات • بۇگىن، 07:22

ديقان ديزەلدى تومەن باعاعا الادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:11

كوروناۆيرۋسسىز قوستاناي

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار