– جىل سايىن سەمەيدە قاتەرلى ىسىكتىڭ اۋىر تۇرىنە شالدىققان 1500-دەي سىرقات ءتىركەلەدى, – دەدى قالاداعى يادرولىق مەديتسينا جانە ونكولوگيا ورتالىعى ستراتەگيالىق دامۋ سەكتورىنىڭ مەڭگەرۋشىسى تاتيانا بەليحينا, – ولار نەگىزىنەن 60-69 جاس ارالىعىنداعىلار. بۇل بارلىق تىركەلگەن سىرقاتتىڭ 32 پايىزى. انىقتالعان ناۋقاستاردىڭ 20-40 پايىزى سىرقاتتارى ابدەن اسقىنىپ كەتكەن كەزدە عانا قارالعاندار. سوندىقتان ءبىز جىل سايىن «راك اۋرۋىنا قارسى بۇكىلالەمدىك كۇرەس كۇنىنە» وراي حالىقتى مەيلىنشە اقپاراتتاندىرۋعا, ءتۇرلى دەرتتەردىڭ الدىن الۋعا تىرىسامىز. بۇل دەرت بويىنشا قازاقستاننىڭ سولتۇستىگى مەن شىعىس ايماقتارى رەسپۋبليكانىڭ وزگە وڭىرلەرىنەن الدا تۇر. 2018 جىلى تىركەلگەن ەلىمىزدەگى ناۋقاستاردىڭ 55, 7 پايىزى ايەل ادامدار بولىپ شىقتى. ولاردىڭ 70 پايىزى ەڭبەككە جارامدى جاستا اۋىر دەرتكە شالدىققان. جاستارى 50-70 ارالىعىنداعىلار.
تاتيانا بەليحينانىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاندا ومىراۋ بەزى قاتەرلى دەرتىنە شالدىققاندار سانى – 12,6 پايىز, وكپە 9,9 پايىز, اسقازان-ىشەك 7,4 پايىزدى قۇراپ وتىر. ال سەمەيدە جاعداي وزگەشەلەۋ ەكەن. ەر ادامدار اراسىندا وكپە دەرتىنە شالدىققاندار – 19,7 پايىز, تەرى اۋرۋى – 11,3 پايىز, اسقازان 10,4 پايىز, ال ايەلدەر اراسىندا ەمشەك بەزى قاتەرلى دەرتىنە شالدىققاندار 22,2 پايىز بولسا, تەرى 10,5 پايىز, جاتىر موينى ىسىگى 8,4 پايىزدى كورسەتەدى.
سەمەيدە ناۋقاستاردىڭ دەرتىن ەرتە باستان انىقتاۋ ءۇشىن ءۇش باعىتتا سكرينينگ تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىلەدى. ءماسەلەن, 30-70 جاستاعى ايەلدەر ءتورت جىلدا ءبىر رەت جاتىر موينى قاتەرلى دەرتىنە تەكسەرىلەدى. 40-70 جاس ارالىعىنداعىلار ەكى جىلدا ءبىر رەت تەكسەرىلەدى. جانە 50-70 جاستاعى ەر جانە ايەل ادامدار كولورەكتالدى راكقا ەكى جىلدا ءبىر رەت ىشەكتەرىن تەكسەرتەدى.
2018 جىلى ونكولوگيالىق اۋرۋلارمەن كەشەندى تۇردە كۇرەسۋ ءۇشىن 2022 جىلعا دەيىنگى باعدارلاما ازىرلەنگەن. بۇل جۇزەگە تولىق اسىرىلۋ ءۇشىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قوسىمشا 35,1 ملرد تەڭگە بولىنگەن. 2019 جىلى بۇل قاراجات 12 ملرد تەڭگەنى قۇراعان. بۇل قاراجات ءتورت باعىتقا جۇمسالماق: ياعني الدىن الا تەكسەرۋ ارقىلى دەرتتى باستاپقى كەزىندە انىقتاۋ, ونكولوگيالىق ەمدەۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرى, ناقتى ءارى ساپالى دياگنوستيكا ماسەلەسى, عىلىم مەن ءبىلىم سالاسىن جەتىلدىرە ءتۇسىپ, قاجەتتى مامانداردى ءازىرلەۋ.
ايتا كەتۋ كەرەك, سوڭعى كەزدەرى ەرتە دياگنوستيكا جانە قاتەرلى ىسىك اۋرۋلارىنىڭ اسقىنعان تۇرىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن جاپپاي كۇرەس از بولسا دا ءوز ناتيجەسىن بەرىپ وتىر. وبلىس بويىنشا قاتەرلى دەرتكە ۇشىراعان ناۋقاستاردىڭ دياگنوزى انىقتالعان سوڭ, 51,1 پايىزى 5 جىلداي جانە ودان دا كوبىرەك ءومىر سۇرگەن. ال 2017 جىلى بۇل كورسەتكىش 49 % بولاتىن. ادامدارعا بۇل قۇرعاق مالىمەت بولسا دا, دارىگەرلەر مەن اۋىر ناۋقاستار ءۇشىن بۇل 10 376 قۇتقارىلعان ءومىر مەن ءۇمىت دەۋگە بولادى.
وسى از عانا كورسەتكىشكە جەتۋ ءۇشىن سەمەي مەن ءوسكەمەن قالالارىنىڭ ونكوورتالىقتارىندا راك دياگنوستيكاسىن ەرتە باستان انىقتاپ, ەمدەپ-جازۋ ءۇشىن الەمدەگى ەڭ وزىق تەحنولوگيالار قولدانىلۋدا. كارديولوگيا, تراۆماتولوگيا, ونكولوگيا, انا مەن بالا دەنساۋلىعىن ساقتاۋ سالالارىندا 2017-2019 جىلدارداعى شىعىس قازاقستان وبلىسى بويىنشا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ باعدارلاماسى قولعا الىنعان.
وبلىستىڭ باس ونكولوگى گۇلميرا ساعيدۋللينانىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى 15 جىلدا وسكەمەن قالاسىنداعى ونكوورتالىق قاتەرلى دەرتتى انىقتاۋدا كوپتەگەن قاناتقاقتى جوبالاردى باستاپ, ەل يگىلىگىنە ۇسىنىپ كەلەدى.
– جاڭا زاماناۋي قۇرىلعىدا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ەۋروپانىڭ مانچەستەر قالاسىنداعى الەمدەگى ەڭ ۇزدىك ونكولوگيالىق ورتالىقتا وقىدىم, – دەيدى دارىگەر-رەنتگەنولوگ ايجان ءادىلحانوۆا, – مىنە, وسىدان كەيىن وسكەمەندەگى ورتالىققا كەلىپ, ۆيرتۋالدى كولونوسكوپيا (ۆكس) جانە برونحوسكوپيا (ۆبس), تومەن دوزالى كومپيۋتەرلىك توموگرافيانى حالىق دەنساۋلىعىن ساقتاۋ ءۇشىن دەندەپ ەنگىزۋگە كىرىستىم. وتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا وكپە دەرتى بويىنشا العاشقى جوباعا قاتىسىپ, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ 906 تۇرعىنىن زەرتتەۋدەن, تەكسەرۋدەن وتكىزدىم. سونىڭ ىشىندە 28 ادام وكپە ىسىگى بويىنشا انىقتالدى. التى ادامعا «وكپە راگى» دياگنوزىن قويدىق. بۇل ناۋقاستار ءتىركەلىمگە الىندى. دەرەۋ ەمدەۋ كۋرستارىنان وتكىزدىك.
راۋشان نۇعمانبەك,
«ەgemen Qazaqstan»
