وتاندىق اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارى شەتەلدەردە, اسىرەسە كورشىلەس قىتاي نارىعىندا جوعارى سۇرانىسقا يە. تاياۋدا اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى گۇلميرا يساەۆا جۋرناليستەرگە بەينەسۇحبات بەرىپ, وتاندىق اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قىتاي ەلىنە ەكسپورتتاۋ بارىسى تۋرالى ساۋالدارعا جان-جاقتى جاۋاپ بەرگەن بولاتىن.
– قىتايدىڭ قازاقستاندىق ونىمگە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانى بۇعان دەيىن ەكى ەلدىڭ مەملەكەت باسشىلارىنىڭ, ۇكىمەت باسشىلارىنىڭ دەڭگەيىندە بىرنەشە رەت ايتىلعان. قىتاي تاراپى ءبىزدىڭ ءونىمنىڭ ەكولوگيالىق تازا, ورگانيكالىق ءونىم ەكەنىن, ساپا مەن قاۋىپسىزدىككە قاتىستى حالىقارالىق نورمالار ساقتالاتىنىن ەرەكشە باعالاپ, بۇل تۋرالى ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. ءونىمدى جەتكىزۋ جولدارى ىڭعايلى, لوگيستيكا ماسەلەسى شەشىلگەن, – دەدى گ.يساەۆا.
وسى سۇحباتتا ايتىلعانداي, كورشى ەلگە اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ ديناميكاسى جىل ساناپ ءوسىپ كەلەدى. ماسەلەن, 2015 جىلى 111 ميلليون دوللاردىڭ تاۋارى ەكسپورتتالسا, 2016 جىلى بۇل كورسەتكىش 134 ميلليون دوللارعا, 2017 جىلى – 180 ميلليونعا, 2018 جىلى 258 ميلليون دوللارعا جەتكەن. بيىلعى العاشقى 2 ايدىڭ وزىندە 45 ميلليون دوللاردىڭ ءونىمى ەكسپورتتالدى.
مينيسترلىكتىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, قازاقستان قىتايعا 113 ءتۇرلى ءونىم شىعارادى. ەڭ كوپ ەكسپورتتالاتىنى – بيداي, ونىڭ ەكسپورتتاعى ۇلەسى 38 پايىزدان اسادى. وسىمدىك مايى, مايلى داقىلدار, ۇن جانە بالىق, تاعى باسقالارى دا كوپ تاسىمالدانادى.
– بىلتىر ءبىرىنشى رەت قوي ەتى مەن بال ەكسپورتتادىق. مەنىڭشە, كورشى ەلگە شىعارىلاتىن ءونىم تۇرلەرىنىڭ كوبەيۋىنە سوڭعى ءۇش جىلدا ۆەتەرينارلىق جانە فيتوسانيتاريالىق سەرتيفيكاتتاردىڭ 13 ءتۇرىن قابىلداۋعا كەلىسكەنىمىز ىقپال ەتتى. قىتايلىقتاردىڭ ايتۋىنشا, الەمدە بىزدەن باسقا بىردە-ءبىر ەلمەن مۇنشالىقتى كوپ قۇجاتقا قارقىندى تۇردە قول قويىلمايدى, – دەدى ۆيتسە-مينيستر.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ باسشىلىق وكىلدەرى قازاقستاندىق دەلەگاتسيانىڭ قۇرامىندا بەيجىڭدە وتكەن ءىى «ءبىر بەلدەۋ, ءبىر جول» حالىقارالىق فورۋمىنا قاتىسقانى بەلگىلى. فورۋم اياسىندا ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جەڭىس قاسىمبەك باستاعان قازاقستاندىق دەلەگاتسيا قىتايدىڭ باس كەدەن باسقارماسىنىڭ باسشىسىمەن كەزدەسۋ وتكىزگەن ەدى. گ.يساەۆا:
– وسى كەلىسسوزدەردىڭ بارىسىندا ءبىز ءسۇت ونىمدەرىن ەكسپورتتاۋ ماسەلەسىن دە تالقىلادىق. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدەگى كوپتەگەن ءسۇت ونىمدەرىن شىعارۋشى كاسىپورىندار جاڭعىرتىلىپ, حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي ءونىم شىعارا باستاعانىن بىلەسىزدەر. شيكى ءسۇت تە تالاپتارعا تولىق ساي كەلەدى. قازىر قىتايلىق تاراپپەن ءسۇت ونىمدەرىنە قاتىستى ۆەتەرينارلىق تالاپتار حاتتاماسىن جاساۋ تۋرالى كەلىستىك, ول قۇجاتتى دايىنداۋ جۇمىستارى اياقتالۋعا جاقىن, – دەدى گ.يساەۆا. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, اتالعان قۇجاتقا الداعى ماۋسىم ايىندا ەكى ەلدىڭ ۇكىمەت باسشىلارى قول قويادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە قحر-عا ءونىم شىعاراتىن 217 كاسىپورىن بار. جۋىق ارادا بۇل قاتاردى ۇن تارتاتىن 30 كاسىپورىن, ەت وڭدەيتىن 4 كاسىپورىن تولىقتىرادى. مايلى داقىلدار ەكسپورتتاۋ دا قارقىن الا تۇسۋگە ءتيىس. 20 اگرارشى زىعىر مەن بۇرشاق ساتۋعا نيەت ءبىلدىرىپ وتىر.
– ماقسارى مەن جاسىمىق ەكسپورتتاۋعا قاتىستى دا الدىن الا كەلىسىم بار. ماۋسىم ايىندا قىتايلىق ينسپەكتورلار كەلىپ, كاسىپورىنداردىڭ جۇمىسىمەن تانىسادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. ەگەر باسقا دا داقىلدار ەكسپورتتاعىسى كەلەتىن كومپانيالاردان ءوتىنىش تۇسسە, ءبىز ينسپەكتسيا ۇيىمداستىرۋعا دايىنبىز, – دەدى ۆيتسە-مينيستر.
بۇعان دەيىن ۆەتەرينارلىق تالاپتارعا قاتىستى كەلىسىمدەردىڭ جوقتىعىنا بايلانىستى قىتايعا ەت ەكسپورتتاۋدا بىرقاتار كەدەرگىلەر بار ەدى. ۆيتسە-مينيستر «ءبىر بەلدەۋ, ءبىر جول» حالىقارالىق فورۋمى اياسىنداعى كەلىسسوزدەر بارىسىندا ەت پەن ەت ءونىمدەرىنىڭ ۆەتەرينارلىق سەرتيفيكاتىنا الدىن الا قول قويىلعانىن ايتتى.
– بۇعان دەيىن ەت ەكسپورتتاۋ ساتىلاپ جۇرگىزىلەتىن. الدىمەن قانداي دا ءبىر ەت ونىمىنە حاتتاما الىنادى, سوسىن ول كەلىسىلەدى, سەرتيفيكات تالاپتارى ورىندالادى, سودان كەيىن عانا ءونىم ەكسپورتتالادى. بىلتىر قوي ەتى سولاي ۆەتەرينارلىق سەرتيفيكات ماقۇلدانعاننان كەيىن عانا جىبەرىلدى. بيىل دا سيىر ەتىن وسى باعىتپەن ەكسپورتتاۋدى جوسپارلاپ وتىرعان ەدىك. الايدا, قىتايلىق ارىپتەستەرىمىز باسقا جولدى ۇسىندى. ءسويتىپ ءتۇرلى ەت ونىمدەرىنە قاتىستى ورتاق سەرتيفيكات ازىرلەدىك, وندا ونىمگە قويىلاتىن بارلىق تالاپتار قاراستىرىلدى, – دەدى گ.يساەۆا.
وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا ەل ۇكىمەتى قازاقستان تاۋار ەكسپورتتايتىن ەلدەردىڭ ءتىزىمى 119-عا جەتكەنىن, ەكسپورت كولەمى 60,9 ميلليارد دوللاردى قۇراعانى تۋرالى حابارلاعان بولاتىن. بىزدەن ەڭ كوپ تاۋار الاتىن مەملەكەتتەردىڭ ءىشىندە رەسەي مەن ەۋرووداقتان كەيىنگى ءۇشىنشى ورىن وسى قىتايعا تيەسىلى ەكەنىن ايتا كەتەيىك. قىتاي ەلى نەگىزىنەن استىق تۇقىمداستار, باقشا ونىمدەرىن, ماي ونىمدەرىن, بۇرشاق تۇقىمداستار, كوكونىس, جەمىس-جيدەك الادى. بىلتىر ەكسپورتتالعان اوك ونىمدەرىنىڭ اۋقىمى 3 ميلليارد دوللاردان اسىپ, ماقساتتى مەجەنىڭ 23 پايىزعا اسىرا ورىندالۋىنا قىتاي نارىعىمەن اراداعى بايلانىس ءبىرشاما ىقپالىن تيگىزدى دەۋگە بولادى.
