الەم • 06 مامىر، 2019

يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ – ادامزاتتىڭ اسىل مۇراتى

778 رەت كورسەتىلدى

وسىدان 25 جىل بۇرىن، ياعني 1994 جىلى قازاقستان تاراپى يادرولىق قارۋسىز مەملەكەت رەتىندە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارتقا (ياقتش) قوسىلعان بولاتىن. وعان دەيىن ءبىزدىڭ ەلىمىز سەمەي سىناق پوليگونىن جابۋ، يادرولىق ەل مارتەبەسىنەن باس تارتۋ جانە كسرو ىدىراعاننان كەيىن مۇراعا قالعان بارلىق يادرولىق قارۋدى قازاقستاننىڭ اۋماعىنان شىعارۋ سىندى اۋقىمدى جۇمىستاردى جۇزەگە اسىرعان ەدى.

مىنە، سودان بەرى قازاقستان يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋ­رالى شارتتىڭ تولىق جانە قا­تاڭ جۇزەگە اسىرىلۋىن جاقتاپ كەلەدى. وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋلاردى جويۋ جانە تاراتپاۋ، يادرولىق قارۋسىز الەم قۇرۋ جولىنداعى قىزمەتى ەرەكشە كورىنۋدە. ەلىمىزدىڭ الەمدىك قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ ىسىندە اسا ماڭىزدى سانالاتىن – يادرولىق قارۋدان ادا الەمگە قول جەتكىزۋدەگى 25 جىلدىق كۇش-جىگەرى حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان ۇدايى وڭ باعاسىن الىپ كەلەدى.

بۇگىندە قازاقستاننىڭ اتالعان سالاداعى ۇستانعان باعىتى، ياعني يادرولىق قارۋسىزدانۋ ۇدەرىسىن تولىق قۋاتتايتىنى الەمدىك قوعامداستىققا بەلگىلى. ەلىمىز ءوزىنىڭ بۇل ۇستانىمىن حالىقارالىق القالى جيىنداردا ۇنەمى مالىمدەپ كەلەدى. ماسەلەن، جاقىندا قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ەرجان اشىقباەۆ 2020 جىلى وتەتىن ياقتش شولۋ كونفەرەنتسياسىنا دايىندىق كوميتەتىنىڭ ءۇشىنشى سەسسياسىنا قاتىسىپ، وندا ەلىمىزدىڭ يادرولىق قارۋسىزدانۋ مەن تاراتپاۋ رەجىمىن نىعايتۋدىڭ بەلسەندى جاقتاۋشىسى رەتىندە ياقتش ەرەجەلەرىنىڭ قاتاڭ جانە تولىققاندى ورىندالۋىن قولدايتىنىن اتاپ كورسەتتى. 

دايىندىق كوميتەتى سەس­سيا­سىنىڭ جۇمىسى قازاقستاننىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى مەرەيتويلىق داتاسىمەن، اتاپ ايتقاندا ياقتش-عا مۇشە بولعانىنا 25 جىل تولۋ مەرەكەسىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ وتىر. وسى ورايدا ە.اشىقباەۆ ءوزىنىڭ ۇلتتىق بايانداماسىندا قازاقستاننىڭ سوڭعى شيرەك عاسىردا اتقارعان قىزمەتىنىڭ نەگىزگى كەزەڭدەرىن ايشىقتاپ، الەمدىك قاۋىپسىزدىك ارحيتەكتۋراسىن نىعايتۋ ءجونىن­دەگى حالىقارالىق كۇش-جىگەر­لەردەگى ەرەكشە تاريحي ءرولىن كورسەتىپ بەردى. ايتا كەتەيىك، مەملەكەتتىڭ كەڭىنەن تانىلعان جەتىستىكتەرىنىڭ نەگىزىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ انتيادرولىق باس­تامالارى قۇرايتىنى ءسوزسىز.

2018 جىلدىڭ 18 قاڭتارىندا وتكەن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ «جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋىن تاراتپاۋ: سەنىمدى نىعايتۋ شارالارى» اتتى تاقىرىپتىق بريفينگىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىرقاتار باستامالاردى، اتاپ ايتقاندا ياقتش-تان شىعۋدى قيىنداتۋ بويىنشا شارالار ازىرلەۋدى جانە شارت ەرەجەلەرىن بۇزاتىن ەلدەرگە قاتىستى جازالاۋ شارالارىن قولدانۋدى ۇسىنعان. وسىلايشا، يادرولىق قارۋسىزدانۋدىڭ وزىندىك دارا جولىن قالىپتاستىرعان قا­زاقستان ءوزارا سەنىمدى نىعاي­تۋ­دىڭ ەڭ ءتيىمدى شاراسى قارۋ­سىزدانۋ ەكەنىن ناقتىلاي ءتۇستى. 

سونىمەن قاتار قازاق­ستاننىڭ اتوم ەنەرگياسىن بەيبىت ماقساتتاردا قاۋىپسىز جانە سەنىمدى پايدالانۋ جولىنداعى ەلەۋلى ۇلەسى رەتىندە، 2017 جىلى تۇساۋى كەسىلگەن جانە بيىل ساقتاۋ ماتەريالىن قابىلداعالى وتىرعان اتوم ەنەرگياسى جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكتىڭ (ماگاتە) تومەن بايىتىلعان ۋران بانكى اتالىپ ءوتتى. بۇل ساياسي سيپاتتاعى كەدەرگىلەر تۋىنداعان جاعدايدا اتوم ەلەكتر ستانسالارىنا قاجەتتى وتىندى ۇزدىكسىز جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان تەڭدەسى جوق تەتىكتىڭ ىسكە قوسىلاتىنىن بىلدىرەدى.

قازاقستاننىڭ ياقتش-عا قو­سىلۋى جانە ونىڭ جۇمى­سى­نا بەلسەنە ارالاسۋى يادرو­لىق قا­رۋ­دان ازات الەمگە قول جەت­كىزۋ­دىڭ ىزگىلىكتى ۇمتىلىستارىنا نە­گىز­­دەلگەن. قازاقستان تاراپى ياقتش-تىڭ يادرولىق قارۋدىڭ تارا­لۋىنا جول بەرمەۋگە جانە ۋاقىتى كەلگەندە ونىڭ تولىق جويى­لۋىنا، سونداي-اق اتوم ەنەرگيا­سىن بەي­بىت ماقساتقا پاي­دالا­نۋعا ءجار­دەمدەسۋگە باعىت­تال­عان حالىق­ارالىق كۇش-جىگەر­دىڭ باستاۋ كوزى ەكەنىن تولىق ءتۇسى­­نەدى. ويتكەنى يادرو­لىق قا­رۋى بار جانە يادرو­لىق قا­رۋسىز مەم­لەكەتتەر ارا­سىن­دا­عى كەلىسىم­دى نىعايتۋعا نە­گىز­دەلگەن وزگە حا­لىق­ارالىق كەلىسىم بولماعاندىقتان، ياقتش بىرەگەي قۇجات سانالادى.

قورىتا ايتقاندا، قازاقستان بۇۇ-نىڭ 2045 جىلى بولاتىن جۇزجىلدىق مەرەيتويىنا وراي يادرولىق قاۋىپ-قاتەردەن ازات الەمگە قول جەتكىزۋگە باعىتتالعان ەلباسىنىڭ باستامالارىن ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرۋعا نيەتتى.

سوڭعى جاڭالىقتار

شىعىس «قىزىل» ايماقتا

ايماقتار • كەشە

تسيفرلى تەڭگە جوباسى تالقىلاندى

ەكونوميكا • 23 شىلدە، 2021

اقپاراتتىق حابارلاما

ەگەمەن قازاقستان • 23 شىلدە، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار