قار ادامى
قىس. جەلتوقسان. ءبىزدىڭ قالادا بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن سۇراپىل بوران سوقتى. ءبىر اپتادان بەرى تولاسسىز جاۋعان قار اسپان مەن جەردى استاستىرىپ, جىگىن بىلدىرمەي جىمداستىرىپ جىبەرگەن. قۇتىرىنعان جەل مەن بۇرقىراعان قاردان كوشەنىڭ ارعى بەتىندەگى ءۇيدى كورە المايسىڭ. دالاعا شىعۋدان قالدىق. كوشەنى بىلاي قويعاندا, بالكوندا تۇرىپ شىلىم شەگۋدىڭ ءوزى مۇڭ بولدى. ازىناعان سۋىق. دالادا نە بولىپ جاتىر, بىرەۋ-مىرەۋ بار ما ەكەن دەپ تەرەزەگە ۇڭىلگەنمىن, اقشۋلان تۇتەكتىڭ اراسىنان الدەكىمنىڭ قاراڭداعان سۇلباسىن بايقاعانداي بولدىم. كوشە بويلاپ, قىبىرلاپ كەتىپ بارادى.
قىس. جەلتوقسان. ءبىزدىڭ قالادا بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن سۇراپىل بوران سوقتى. ءبىر اپتادان بەرى تولاسسىز جاۋعان قار اسپان مەن جەردى استاستىرىپ, جىگىن بىلدىرمەي جىمداستىرىپ جىبەرگەن. قۇتىرىنعان جەل مەن بۇرقىراعان قاردان كوشەنىڭ ارعى بەتىندەگى ءۇيدى كورە المايسىڭ. دالاعا شىعۋدان قالدىق. كوشەنى بىلاي قويعاندا, بالكوندا تۇرىپ شىلىم شەگۋدىڭ ءوزى مۇڭ بولدى. ازىناعان سۋىق. دالادا نە بولىپ جاتىر, بىرەۋ-مىرەۋ بار ما ەكەن دەپ تەرەزەگە ۇڭىلگەنمىن, اقشۋلان تۇتەكتىڭ اراسىنان الدەكىمنىڭ قاراڭداعان سۇلباسىن بايقاعانداي بولدىم. كوشە بويلاپ, قىبىرلاپ كەتىپ بارادى. وسىنداي كۇنى ۇيدە وتىرماي, دالا كەزگەن كىم ەكەن؟ اياق جولىڭدى اڭعارماق تۇگىلى, باعىتىڭدى اجىراتا الماي, قالاي بۇرىلساڭ دا قارسى الدىڭنان ازىناي ءۋىلدەگەن قارلى جەل كوكىرەگىڭنەن كەرى يتەرگەن بوراندا قايدا بارادى؟ كىم ءوزى؟..
ءۇيدىڭ ءىشى سۋىپ كەتتى, كەشە وشكەن جارىق ءالى قوسىلماعان, جىلۋ جوق, ىستىق سۋ توقتاعان, ايتەۋىر گاز بار, سالقىن سۋ ءجۇرىپ تۇر, سوعان دا شۇكىرلىك ەتتىك. ابىروي بولعاندا پودەزىمىزدە دۇكەن بار ەدى, كەشە ايەلىم بالالاردى ەرتىپ بارىپ, سول دۇكەننەن ءبىراز ازىق-ت ۇلىك كوتەرىپ كەلگەن, ەندى گاز توقتاپ قالماي تۇرعاندا بىرەر كۇندىك تاماعىمىزدى ءپىسىرىپ الايىن دەپ اس ۇيدە ءجۇر. بولمەمە بارىپ توسەككە قيسايىپ ەدىم, كوزىم ءىلىنىپ كەتىپتى. بىرەۋ تەرەزەنى قاققانداي بولدى ما, سەلك ەتىپ شوشىپ وياندىم. كەش تۇسكەنگە ۇقسايدى, ءۇيدىڭ ءىشى قاپ-قاراڭعى. الگى دىبىستى تۇسىمدە ەستىدىم بە, الدە جەلدىڭ تارسىلى ما؟ كەنەت تەرەزە تاعى تارسىلداپ قويا بەردى. جوق, مىناۋ جەل ەمەس, ادامنىڭ قاعىسى. جۇدەمەلدەتە بىرنەشە رەت تارسىلداتىپ, توقتاي قالادى دا سالدەن سوڭ قايتادان قاعادى. ەكىنشى قاباتتاعى تەرەزەنى قالاي قاعىپ تۇر. الدە… ءوز ويىمنان ءوزىم شوشىپ كەتتىم. ولاي بولسا قۇرىدىق قوي, وندا بۇكىل قالاداعى ءومىر توقتايدى. جۇرتتىڭ ءبارى ۇيىنەن شىعا الماي قالسا سۇمدىق ەمەس پە! قىرىلىپ ولەمىز!
ءۇستى-ۇستىنە سوعىلعان جۇدىرىق تەرەزەنى تارسىلداتىپ الىپ بارادى, ەندى بولماسا سىندىراتىن ءتۇرى بار. اينەكتى قيراتپاي تۇرعاندا اشايىن دەدىم. ازىرەيىلىم وسى بولسا كورىپ الارمىن, كىم بىلەدى, مۇمكىن قار باسقان ەسىكتى اشا الماي, ۇيگە كىرۋگە زار بولىپ جۇرگەن كورشى شىعار. تەرەزەگە ءۇڭىلدىم – دالا اق بوران, تۇك كورىنبەيدى. قاراسام… اينەككە جابىسىپ بىرەۋ تۇر, اش دەپ ىمدايدى, بىردەڭە ايتىپ جاتىر, ونىسى بوراننىڭ گۋىلىنەن ەستىلەر ەمەس. ءوزى جالاڭباس, كوزى شاراسىنان شىعىپ كەتكەن. بۇل كىم دەپ ءۇڭىلىپ كەلىپ قارايمىن, تانىمادىم, جاس شاماسى وزىممەن قارايلاس, بىراق بۇرىن كورگەن ادامىم ەمەس, ايتەۋىر, مۇنداي كورشىم جوق ەكەنى انىق. نە ىستەرىمدى بىلمەي ابىرجىپ قالدىم. تاۋەكەل, نە دە بولسا كورەرمىز, اۋەلى كىرگىزىپ الايىن. ال, تەرەزە اشىلسا شە! ايازدان ءىسىنىپ كەتسە كەرەك, بىلق ەتپەيدى.
ءبىر كەزدە سىقىرلاپ بارىپ اشىلدى-اۋ, ايتەۋىر. سۋىق اۋا لاپ ەتە ءتۇستى, ءبىر قۇشاق قار بۇرق ەتىپ ديۆاندى باسىپ قالدى. سول زامات كەشكى قوناعىمىز ءوزىمدى قاعا-ماعا بەرگى جاققا توپ ەتىپ قۇلادى. دەرەۋ ورنىنان اتىپ تۇرەگەلىپ, تەرەزەنى جابا سالدى دا قوس قولىمەن ەكى يىعىمنان قىسىپ تۇرىپ راحمەتىن جاۋدىرا جونەلدى.
– وركەنىڭ ءوسسىن, باۋىرىم, كوپ جاسا! بالا-شاعاڭنىڭ قىزىعىن كور. اللا تاعالانىڭ نىعمەتىنە بولەن!
– راحمەت, راحمەت! – دەپ كۇبىرلەدىم. بەيتانىس قوناعىمنىڭ نيەتى ءتۇزۋ ەكەنىنە ءالى دە كوزىم جەتپەي تۇرعانمەن, كوڭىلىمدە قورقىنىش جوق. ءوزى باكەنە بويلى, يىعىمنان عانا كەلەدى ەكەن, مۇمكىن باتىرسىنىپ تۇرعانىم سودان دا شىعار.
– ويلاماعان جەردەن تاپ بولىپ, مازالاعانىم ءۇشىن كەشىر, – دەدى ول بەتىمە ۇڭىلە قاراپ. – قورىقپا, ارام ويىم جوق, ءۇسىپ ولۋگە شاق قالعاسىن امالسىزدان پانالاپ كەلدىم.
– ەكىنشى قاباتتاعى تەرەزەگە قالاي شىعىپ ءجۇرسىڭ, الدە قاردىڭ قالىڭدىعى وسىعان دەيىن جەتكەن بە؟ – دەپ سۇرادىم مەن. – تىپتەن, سولاي بولعان كۇندە دە سەنىڭ سالماعىڭدى كوتەرەتىندەي بولىپ قاتا قويماعان شىعار؟
– جوق, ولاي ەمەس! – دەدى قوناق ابىرجىپ. – مۇنى قالاي تۇسىندىرسەم ەكەن؟ بوراننان تۇك كورىنبەيدى, قار بەلۋاردان كەلەدى, اداسىپ ءجۇرىپ وسى ءۇيدىڭ قابىرعاسىنا سوقتىعىپ قالدىم, سيپالاپ ەسىك ىزدەپ ەدىم, ءبىر كەزدە الدەبىر باسپالداققا تاپ بولدىم. سونىمەن كوتەرىلىپ ەدىم, ەسىككە تىرەلدىم.
– دۇكەننىڭ ەسىگى عوي.
– ءيا, ءوزىم دە سولاي شامالادىم. ءويتكەنى, قانشا قاقسام دا ەشكىم كەلمەي قويدى, پودەزد ەمەس, مۇنى ءتۇسىندىم, قابىرعاعا جاپسارلاس سالىنعان قوسىمشا قۇرىلىس. ءسويتىپ تۇرعانىمدا ءدال توبەمنەن جارىق كورىنگەندەي بولدى, ءداۋ دە بولسا ەكىنشى قابات شىعار, ەندى سوعان كوتەرىلۋىم كەرەك دەپ ويلادىم. ءسويتىپ, جان دارمەن دالباسالاپ ءجۇرىپ, الگى جاپسىرمانىڭ توبەسىنە شىعىپ كەتىپپىن. تەرەزەڭە سولاي تاپ بولدىم.
بەيتانىستىڭ ءۇستى جۇقا ەكەن, قولىندا بيالايى جوق, شولاق كۇرتەسىنىڭ جاعاسىنان ەسكىلەۋ توقىماسى كورىنەدى. ونىسى مىنا بوراندا قامساۋ بولاتىن كيىم ەمەس, اياعىندا شولاق ەتىك, ءوزى ابدەن توڭسا كەرەك, بەتى بوپ-بوز, جاق ءجۇنى ءۇرپيىپ, قالش-قالش ەتەدى.
بۇل كەزدە بولمەگە ايەلىم دە كىرگەن, بالالار ەسىكتەن سىعالاپ تۇر. زايىبىما شاي قوي دەپ بۇيىردىم. كىم بولسا دا مەيلى, كەلگەنى جاقسى بولدى, كەشەدەن بەرى ۇيدەن شىقپاپ ەدىك, دالادا نە بولىپ جاتقانىن بىلەتىن بولدىق.
– ءيا, قوناعىم, اڭگىمەڭدى ايتا وتىر. قايدان شىقتىڭ, قايدا باراسىڭ, ءبىزدىڭ ۇيگە قالاي تاپ بولدىڭ؟ – دەپ سۇرادىم بىرەر كەسە شاي ءىشىپ بوي جىلىتقان سوڭ. ول داستارقانداعى ءمازىردى ازداپ شۇقىلاعانى بولماسا, تاماق ءىشىپ جارىتقان جوق. ايەلىم ىدىس-اياقتى جيناستىرىپ اس ۇيدە قالدى. سودان كەيىن ەكەۋمىز قايتادان بولمەگە كىرگەنبىز.
– كورشىلەرگە ۇقسامايسىڭ, بۇرىن-سوڭدى بۇل ماڭنان كورمەپپىن, – دەپ سىر, تارتتىم مەن ودان.
– كورمەۋىڭ دە مۇمكىن, – دەدى ول باسىن سالبىراتىپ. – بۇل ءۇيدىڭ رەتتىك سانى قانداي؟ باسە, ءوزىم دە شامالاپ ەدىم. بۇرىن وسى كوشەنىڭ باسىنداعى جەكە ۇيلەردىڭ بىرىندە تۇرعانمىن. ودان بەس جىل بۇرىن كەتىپ قالدىم. دۇرىسى… ايەلىم قۋىپ جىبەردى.
قوناعىم تەرەڭ كۇرسىنىپ, تومەن قاراپ ويلانىپ قالدى. سىي-قۇرمەتكە بولەنىپ جۇرگەن كىسىگە ۇقسامايدى, بىراق قادىر-قاسيەتىنەن ايىرىلىپ, ادام قاتارىنان سىزىلىپ قالعان دەۋگە دە نەگىز جوق. ءسوزى بايىپتى, ازداپ جالتاقتاۋ بولعانمەن ءجىبى ءتۇزۋ, دۇرىس جىگىت سياقتى. العاشىندا شاشى بۇرقىراپ تۇرعانداي ەدى, ەندى بايقادىم, جاسىنا جەتپەي بۋرىل تارتقانىمەن قويماي, توبەسىنىڭ ءار جەرى سەلدىرەپ, قۇيقاسى كورىنىپ قالىپتى. ءوزى شىناشاقتاي ادام, ەڭسەسىن ەزگەن قايعى-مۇڭىن كوتەرە الماعانداي بۇكشيىپ, يىعى قۋشيىپ, سولبىرەيىپ, ءبىر شوكىم بولىپ ءشوميىپ وتىر. ابدەن ارىعان ەكەن, موينى قىرتىس-قىرتىس, جاعىنا پىشاق جانىعانداي, كوسەلەۋ يەگى كوگەرىڭكى تارتىپ كەتىپتى.
جالپى, ادام دەگەن قىزىق جاراتىلعان, بىرەۋدىڭ قۇپياسىن بىلۋگە اۋەس. الگىندە وسىنىڭ ءوزى كىم, ءسوزى كىم, بۇل بەيشارانىڭ ادام قىزىعارلىقتاي قاي ءبىر ءومىر تاريحى بولۋشى ەدى دەپ مەنسىنىڭكىرەمەي وتىرعانمىن. ەندى سوعان قايتادان قۇمارتا باستادىم. ويىمدى سەزىپ قويعانداي قوناعىم دا باياۋ داۋىسپەن اڭگىمەسىن ايتا باستادى.
– «ءبىر ايەلدىڭ مەكەرلىگى قىرىق ەسەككە جۇك بولادى», دەگەن ءسوزدىڭ نەگە ايتىلعانىن ءوز باسىمنان كەشكەن سوڭ ءتۇسىندىم, – دەپ باستادى ول. – ايەلىم ەكەۋمىز ءسۇيىپ-اق قوسىلعانبىز, اۋەلى قىز بالا دۇنيە ەسىگىن اشتى ىڭگالاپ. ەكى جىلدان سوڭ ۇلىم ومىرگە كەلدى, سودان كەيىن زايىبىمنىڭ مىنەزى وزگەرىپ سالا بەردى. مەن مۇعالىممىن, مەكتەپتە تاريح ءپانىن وقىتامىن. جالاقىڭ از دەپ تيىسە باستادى. ءوزى كونديتەر فابريكاسىندا ەسەپشى بولىپ ىستەيتىن, ءۇش جىلدان بەرى بالا باعىپ ۇيدە وتىر, ءبىر ءوزىمنىڭ تاپقانىم شىنىمەن ازدىق ەتىپ جۇرگەن. كەزىندە وقۋ ىزدەپ ەلىمىزدىڭ ەكى شەتىنەن كەلگەنبىز, وسىندا باسىمىز قوسىلدى, ءۇي جوق, قالانىڭ سىرتىندا پاتەر جالداپ تۇرامىز, قوجايىننىڭ قاس-قاباعىنا قاراپ ءومىر ءسۇرۋ دە قيىن. ايتەۋىر, كۇن وتكەن سايىن ايەلىمنىڭ قىڭقىلى كوبەيە بەردى دە بىرتىندەپ اشىق جاۋىعۋعا كوشتى. كۇندىز-ءتۇنى قاباعى ءبىر اشىلمايدى. تاماق ىشسەك ىدىس-اياقتىڭ سالدىرىنان قۇلاعىڭ تۇنادى, تىنىش وتىرىپ سويلەسە المايتىن بولدىق. قىزىمنىڭ ءتىلى شىعىپ قالعان, ءبىر كۇنى جۇمىستان قايتسام: «قاڭعىعان قايىرشى كەلدى», – دەپ قاراپ تۇر. شەشەسىنىڭ كۇندە ايتاتىن ءسوزىن قايتالاعان ءتۇرى. جۇرەگىم قان جىلاپ قويا بەردى. ءسابي ەمەس پە, بالالىقپەن ايتقانى عوي, كوڭىلىمە المايىن دەپ ىشتەي بەكىنۋگە تىرىسقانىممەن, كوڭىلىم قۇلازىپ كەتتى.
سوسىن بەتتىڭ ارىن بەلبەۋگە ءتۇيىپ, جۇمىستى تاستادىم دا بازارعا شىقتىم. اۋەلى اينا-تاراق, بالالاردىڭ ويىنشىعى سياقتى ۇساق-تۇيەك ساتىپ ءجۇردىم. بۇرىن دۇكەنگە بارىپ ازىق-ت ۇلىك الۋعا ارلاناتىن باسىم بىرەر ايدىڭ ىشىندە كانىگى ساۋداگەر بولىپ شىعا كەلدىم. قانداي شارۋامەن اينالىسساڭ دا ىعىتىن بىلگەنگە نە جەتسىن, بىرتىندەپ ساۋدا-ساتتىقتىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرىپ الدىم, مەن ساتپاعان زات قالماعان شىعار. كوكونىس پەن جەمىس-جيدەك ءتيىمدى ەكەن, ارتىلعانىن ءوزىڭ جەيسىڭ, بالا-شاعانىڭ دا قارنى توق. بۇرىن اشقۇرساق جۇرگەن ولاردىڭ ەندى بەتتەرىنە قان جۇگىرىپ, ەت الىپ, تولىسا باستادى. ايەلىمنىڭ دە قاباعى اشىلىپ, جادىرايتىن كەزى جيىلەدى.
ءسويتىپ, جىل ارتىنان جىل ءوتىپ جاتتى. زايىبىم قايتادان جۇمىسىنا شىققان, بالالار مەكتەپكە بارىپ ءجۇر, ەندى قالاعا اۋىسۋدى ويلاستىردىق. ءۇي ساتىپ الاتىنداي بايىپ كەتكەن جوقپىز, ارينە, پاتەر جالداپ تۇرماقپىز, ايتپەسە ايەلىمنىڭ جۇمىسقا بارىپ-كەلۋى قيىن, قالادا كولىك كوپ, تاڭەرتەڭ جانە كەشكىسىن كوشەدەگى كەپتەلىستەن ۇيگە جەتە الماي زار بولاسىڭ. اقىرى, وسى كوشەنىڭ باس جاعىنداعى ءبىر جەكە ءۇيدىڭ جازعى باسپاناسىنا كوشۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. اۋىز ءۇي, ورتاسىن پەشپەن بولگەن ءبىر بولمە, سونىڭ ءوزى بىزگە حان سارايىنان كەم كورىنگەن جوق, قۇبىرمەن سۋ تارتىلعان, تاماقتى گازعا پىسىرەمىز. مەكتەپ تە جاقىن, ايەلىم جۇمىس ورنىنا جاياۋ بارادى, ون مينۋتتا جەتەدى. قوجايىنىمىز ورىس كەمپىر, زەينەتكەر, رەسەيدە تۇراتىن ءبىر ۇلى بار, جاسى بىزبەن قارايلاس, جازعى دەمالىسىندا كەلىپ, شەشەسىنىڭ قاسىندا بولادى, قاپشاعايعا, ىستىقكولگە بارىپ دەمالىپ قايتادى.
ول كەزدە بازارداعى ەت ساتاتىن دۇكەندە قاساپشىمىن, كەسىمدى جالاقى الامىن, بال ۇستاعان بارماعىن جالايدى دەيدى عوي, سورپا-سۋاندىق سۇيەك-ساياق, وكپە-باۋىر, مايدالاپ تۋراپ, قۋىرىپ قويساڭ اناۋ-مىناۋ سالاتقا بەرگىسىز ىشەك-قارىن ءتارىزدى قالعان-قۇتقاندى تەگىن اكەلەمىن. وتپەي تۇرىپ قالعان ەتتى تاعى تاسيمىن, تارىعۋ دەگەندى ءبىرجولا ۇمىتقانبىز. بىرتىندەپ جەڭىل ماشينا ساتىپ الۋعا اقشا جيناي باستادىم. مۇنى ايەلىم دە بىلەدى, كەيدە ەكەۋمىز داۋلاسىپ قالامىز, كولىكتى قويا تۇرىپ, قالانىڭ سىرتىنان ارزانداۋ ءۇي ساتىپ الساق قايتەدى دەيدى. وعان شاش جەتە مە! ونداي اقشا جيناۋ ءۇشىن ەڭ كەمى ون جىل جۇمىس ىستەۋىڭ كەرەك. مۇنى ەستىگەندە ول تىجىرىنا قالادى. «ەندى قايتەمىز, ءومىر بويى ءوستىپ بىرەۋدىڭ بوساعاسىندا جۇرە بەرەمىز بە؟» «كورەرمىز, قۇدايدان ءۇمىتىمىز بار, بىردەڭەسى بولاتىن شىعار». «ەشتەڭە بولمايدى, ءوز قامىڭدى ءوزىڭ ويلاماساڭ, اسپاننان اقشا تۇسە قالادى دەپ پە ەدىڭ!» «ەندى نە ىستە دەيسىڭ ماعان؟ ونسىز دا ءبىر كۇن دەمالماي, تىربانىپ-اق ءجۇرمىن, اۋادان اقشا جاساي المايمىن عوي!» «جاسا! تالايلار جاساپ جۇرگەن جوق پا, سەن نەگە جاسامايسىڭ؟» «قوي, قىلمىسقا يتەرمە ادامدى, ءبىر ءۇزىم نان تاپساق تا ادالىنان جەيىك». «ەرتەڭ قىزىڭ بويجەتەدى, كۇيەۋگە قالاي بەرمەكسىڭ؟ ۇلىڭ ءوسىپ كەلە جاتىر, ونى ۇيلەندىرۋىڭ كەرەك, قۇدالارىڭدى وسى لاشىقتا كۇتىپ الماقسىڭ با؟! ەز نەمە! ايتىپ تۇرعان ءسوزىن قاراشى!»
قوناعىم ءوز سوزىنەن ءوزى شارشاسا كەرەك, ەكى يىنىنەن دەم الىپ, ەنتىگە باستادى. سونشا نەدەن ءتۇڭىلدى ەكەن دەپ اڭگىمەسىن قايتا جالعاستىرۋىن كۇتىپ مەن وتىرمىن. ايتسام با, ايتپاسام با دەپ ءبىراز ويلانعانداي بولدى دا سالدەن سوڭ ءسوزىن ءارى قاراي جالعاستىردى.
– جازدىڭ كۇنى بولاتىن, بالالار ۇيقىعا جاتىپ, كوزدەرى ءىلىندى-اۋ دەگەن كەزدە ايەلىم ءبىر پالەنىڭ شەتىن شىعاردى. ۋھ!.. اۋزى-مۇرنى قيسايماي, كەمپىردى ءولتىرىپ تاستاساق قايتەدى دەيدى. «تاماعىنا ۋ قوسىپ بەرسەم, قاتا قالار ەدى»… مىنا ءسوزىن ەستىگەندە جىن كورگەندەي سەلك ەتە ءتۇستىم, تۇلا بويىم تىتىركەنىپ, قالشىلداپ قويا بەردىم. «نەگە ولتىرمەكسىڭ ونى؟!» «نەگەسى نەسى, ءۇيى بىزگە قالادى».
«و, قۇداي! ەندى جەتپەگەنى وسى ەدى!.. بىرەۋدىڭ ءۇيىن تارتىپ الامىز دەپ قالعان ءومىرىمدى تۇرمەدە وتكىزۋىم كەرەك پە؟! ۇمىت وندايدى!» «جوق, ەرتەڭگە دەيىن ويلان, جۇمىستان كەلگەن سوڭ تاعى سويلەسەمىز».
ەرتەسىنە كەشكىسىن بالالاردى دالاعا شىعارىپ جىبەرىپ, ويلاندىڭ با دەپ سۇرايدى. ەڭىرەپ قويا بەردىم. جالىنىپ جاتىرمىن, جالبارىنىپ جاتىرمىن, قيالداۋعا دا قورقىپ, ءوز-وزىمنەن جاسىرىپ جۇرگەن جوسپارىم بار ەدى, سونى ايتىپ بەردىم. «ءارى كەتسە ەكى جىل, بالكىم, ءۇش جىل بولار, بىراق سودان اسپايدى, وسىدان ءبىر كەم تۇسپەيتىن ءۇيدى ءوزىمىز-اق ساتىپ الامىز».
«جارايدى, – دەدى تىستەنىپ. – ەكى جىل كۇتەيىن. ودان ءبىر كۇن اسسا, قاراڭدى كورمەيمىن, ەندى قايتىپ ماڭىما جولامايسىڭ. وسىنى ۇمىتپا!»
ارينە, ۇمىتپايمىن, مۇندايدى قايتىپ ۇمىتارسىڭ, قوينىمدا جاتقان سۇرجىلاندى رايىنان قايتارىپ, بايعۇس كەمپىرگە ۋلى ءتىسىن قاداماي قويا تۇرۋعا كوندىرگەنىمە شۇكىر.
ادامعا دەگەن سەنىمنەن ايىرىلىپ, جۇرتتىڭ ءبارىن جاۋ ساناعان كەزىڭ بولىپ پا ەدى, باۋىرىم؟ مەن بايعۇس ونى دا كوردىم. سول جولى وڭباي الداندىم. ومىرىمدە ءويتىپ وپىق جەپ كورگەن ەمەسپىن. ماشيناعا دەپ جيناپ جۇرگەن اقشامدى ايەلىمنەن قايتىپ العانمىن, جۇما كۇنى مال بازارعا بارىپ, سول اقشاعا ءۇش وگىزشە, ءبىر تورپاقتى كوتەرە ساتىپ الدىم. بازاردان جەكە ورىن الىپ, اقىسىن الدىن الا تولەپ قويعانمىن. تانىس قاساپشىعا ءبىر كۇندىك تابىسىن ەكى ەسە ارتىعىمەن بەرىپ, ۇيگە ەرتىپ كەلدىم دە ءتورت سيىردى بىردەي جايراتىپ سالدىم. ەرتەسىنە ءبارىن ماشيناعا تيەپ, بازارعا اپاردىم, ەندى ساتۋعا كىرىسە بەرگەنىمدە ازىرەيىلدەر ساۋ ەتە ءتۇستى. ازىرەيىل ەمەي كىم بولۋشى ەدى؟! بازاردىڭ باستىعى, ۆەتەرينار, زەرتحانانىڭ مەڭگەرۋشىسى, قارجى پوليتسياسى, ۋچاسكەلىك پوليتسەي, تاعى بىرەۋلەر. قۇجاتتارىمدى سۇرادى. كورسەتتىم. مىناۋىڭ زاڭسىز دەيدى. «نەگە زاڭسىز؟ بازاردىڭ ۆەتەرينارىنىڭ ءمورى باسۋلى تۇرعان جوق پا؟!» «بۇل ءتىرى مالعا بەرىلگەن انىقتاما, بىزگە ەتتىڭ تازالىعىن كۋالاندىراتىن قۇجات كەرەك». ەتتى تاركىلەيمىز, وزىڭە ايىپ سالامىز, ەندى بۇل بازارعا جولامايتىن بولاسىڭ». وۋ, بۇل قالاي؟ كۇنى كەشە ءوزىم ساتىپ جۇرگەن ەت ەمەس پە, مالدىڭ ساۋ ەكەنىن دالەلدەيتىن قۇجات بولسا جەتىپ جاتىر, كۇندەگى تىرلىگىمىز عوي, تەكسەرۋگە اندا-ساندا ءبىر اپارامىز». جان-جاعىمنان جاپىرلاپ, دۇرسە قويا بەردى. «جاپ اۋزىڭدى! ايتپەسە, اپارىپ قاماپ قويامىز, ەكى كوزىڭ جىلتىراپ تەمىر توردىڭ ارعى جاعىندا جاتاسىڭ سوسىن, وڭباعان!» «تەكسەرۋدەن وتكىزىلمەگەن ەت ساتىپ, جۇرتتى قىرايىن دەپ پە ەدىڭ؟ قايدان شىققان قاسكۇنەمسىڭ ءوزىڭ! ۋاحابشىلاردىڭ لاڭكەسى ەمەسسىڭ بە؟» «باسە, مەشىت جاققا بارعىشتاپ جۇرەتىن ەدى, نە بولسا دا ساۋ سيىردىڭ… قاماڭدار اپارىپ! ءوزىن دە تەرگەيمىز, ءۇيىن دە ءتىنتۋ كەرەك. تۇراق-مەكەنى بەلگىسىز ساندالبايدى قالاي جۇمىسقا الىپ جۇرسىڭدەر؟»
سۇمىرەيىپ ۇيگە قايتۋعا تۋرا كەلدى, ايەلىمنىڭ كوزىنە قالاي كورىنەمىن, نە بەتىمدى ايتامىن؟ ول مەنىڭ ىشەگىمنىڭ قىرىندىسىنا دەيىن ءبىلىپ العان, وتىرىك ايتىپ تۇرعانىمدى ءبىر قاراعاندا-اق سەزە قويادى. ەندى قايتتىم؟..
سول كۇنى العاش رەت ءىشتىم. وعان دەيىن ءدامىن تاتىپ كورمەپ ەدىم, سودان كەيىن دە ۇرتتاعان ەمەسپىن. بۇرىن ىشپەگەن سوڭ قورقاسوقتاپ, ءۇيدىڭ ءدال قاسىنداعى دۇكەننەن ءبىر شولمەك اراق ساتىپ الدىم دا ۇرلانىپ ۇيگە كەلدىم. اۋلانىڭ بۇرىشىندا جازعى دۋش بولاتىن, سونىڭ ىشىنە كىرىپ الىپ, بوتەلكەنىڭ اۋزىنان سىمىرەيىن ءبىر! ول كەزدە نە كوپ, قولدان جاساعان اراق كوپ. قازىر دە سولاي شىعار, بۇل جاعىن بىلمەيمىن, ايتەۋىر اشىرقانعان جوقپىن. مۇمكىن, الگىلەردىڭ قورلىعى مەن ايەلىمنەن قورىققانىم قوسىلىپ, اراقتىڭ كۇيىگىنەن دە اسىپ تۇسكەن بولار, ءسال عانا اشقىلتىم ءدامى بار جىلىمشى سۋ بولىپ كورىندى. ءبىر دەمالىپ, شولمەكتى بوساتتىم, ىشكەن دەگەن وسى بولعانى ما, تۇك اسەرى جوق قوي! تاعى بىرەۋىن اكەلسەم بە ەكەن؟ كىرىپ-شىعىپ جۇرگەنىمدى ايەلىم كورىپ قويىپ, توبەمنەن قۇي قازىپ جۇرمەي مە؟ سەنبى كۇنى كىر جۋاتىنى بار ەدى, بۇگىن ادەتىنەن جاڭىلعان با, كورىنبەيدى. شامالى وتىرا تۇرايىن.
قالاي قالعىپ كەتكەنىمدى بىلمەيمىن, ويانسام اينالام قاپ-قاراڭعى, الدەبىر قاپاستا بۇك ءتۇسىپ وتىرمىن. بۇل قالاي, مۇندا قايدان تاپ بولدىم, بۇل قاي تۇنەك؟! جۇرەگىم سۋ ەتە قالدى, ورنىمنان اتىپ تۇرماق بولعانمىن, شايقالاقتاپ باسىممەن قابىرعانى ءسۇزدىم. جان-جاعىمدى قارمانىپ ەدىم, ابىروي بولعاندا دۋشتىڭ ەسىگى اشىلىپ كەتكەنى, سوندا عانا ءبارى ەسىمە ءتۇستى. تالتىرەكتەپ دالاعا شىقتىم, تۇلا بويىم زىلدەي, باسىم اينالىپ, جۇرەگىم اينىپ اكەتىپ بارادى. اراق ىشكەننىڭ قانداي بولاتىنىن سوندا ءبىلدىم. بىرەۋلەر ولەسى ماس بولىپ, ەرتەسىنە باس جازا الماي, جۇرەگى قىسىلىپ ولەدى دەۋشى ەدى, مەن سوعان جەتپەي-اق ءولىپ كەتە جازدادىم. ميىم سولقىلداپ, جۇرەگىم اتقاقتاپ الىپ بارادى, مۇنىڭ ۇستىنە تاعى ىشسەڭ ولمەگەندە نەڭ قالادى. ءبىر جىعىلىپ, ءبىر تۇرىپ, ۇيگە ارەڭ جەتتىم, ەسىكتى قىزىم اشقانىن بىلەمىن, تابالدىرىقتان اتتاي بەرە قۇلاپ ءتۇستىم, تۇرۋعا شامام جەتپەي, سول جەردە قايتادان ۇيىقتاپ قالىپپىن.
ەرتەسىنە تۇسكە جاقىن ءبىر-اق وياندىم, سول قۇلاعان جەرىمدە, اۋىز ۇيدە جاتىر ەكەنمىن. شولدەن ءولىپ بارامىن, سۇيرەتىلىپ ورنىمنان كوتەرىلىپ, ءبىر باقىراش سۋدى باسىما ءبىر-اق توڭكەردىم. سوندا عانا جانىم كىردى. تورگى ءۇيدىڭ ەسىگىن اشتىم, ءۇرپيىسىپ قىزىم مەن ۇلىم وتىر, كوزدەرى باقىرايىپ كەتكەن. «وۋ, شەشەلەرىڭ قايدا؟» «ءالى كەلگەن جوق». «قايدا كەتىپ ەدى؟» «قاپشاعايعا». «قاپشاعايعا؟! وندا نە بار ەكەن؟» «بىلمەيمىز؟» «قاشان كەتتى؟» «كەشە». «كىممەن؟» «اندرەي اعامەن».
نە دەيدى مىنالار؟! باسە, كەشە كورىنبەگەنى سول ەكەن عوي. ال, مەن ودان جاسىرىنىپ دۋشتىڭ ىشىنە تىعىلىپ ءجۇرمىن. مۇنىسى نەسى؟ بوتەن بىرەۋمەن قاپشاعايعا كەتكەنى قالاي؟ نە ءۇشىن بارادى وندا؟ ماسقارا بولعاندا… الگىندە عانا تالتىرەكتەپ ارەڭ تۇر ەدىم, قايدان قۋات بىتكەنىن بىلمەيمىن, شىعا جۇگىردىم. كەمپىردىڭ ەسىگىن تارتسام اشىلمايدى. زارەم ءزار تۇبىنە كەتتى. ماڭداي تەرىم بۇرق ەتە ءتۇستى. تارسىلداتىپ قاعايىن كەلىپ. ءبىر كەزدە ساناما جەتتى, بالاسى ۇيدە جوق, كەمپىر توسەكتەن تۇرا المايدى, كىم اشادى ەسىكتى؟ اينالا جۇگىرىپ, تەرەزەدەن سىعالاي باستادىم, شۇكىر اللاعا! كەمپىر ءتىرى ەكەن! تورگى بولمەدەگى تەرەزەنىڭ پەردەسى اشىق, كەمپىر باقىرايىپ قاراپ جاتىر, نە بولىپ قالدى دەپ سۇراپ قويادى. ەشتەڭە بولعان جوق!
قايتىپ ۇيگە كەلدىم, بالالارىم سول كۇيى, باقىرايىپ كوزدەرىن المايدى. «شەشەلەرىڭ قاي ۋاقىتتا كەتىپ ەدى»؟ «تاڭەرتەڭ». «انىق سوندا كەتتى مە؟» «ءيا. ساعان ايتىڭدار دەگەن». مىناۋى قىزىق ەكەن! نە ويلارىمدى بىلمەي ساندالىپ وتىردىم دا قالدىم. بالاسى بار, بايى بار قاتىننىڭ بوتەن ەركەكپەن بىرگە قاپشاعايعا كەتكەنى قالاي؟ مۇنى نە دەپ تۇسىنۋگە بولادى؟ باسىنعانى ما؟ ۇيلەنگەننەن بەرى بەتىنە كەلىپ كورمەپ ەدىم, نامىستان جۇرداي ىنجىق دەپ ويلاپ ءجۇر مە! كورسەتەيىن وعان! وسىدان كەلسىن, نە دەپ اقتالار ەكەن! سويىپ سالماسام با, بالەم!
بىراق, ءبارى كەرىسىنشە بولىپ شىقتى, مەن ونى ەمەس, ولار مەنى سويىپ سالدى. كۇنى بويى نە تاماق جەمەي, نە جارىتىپ شاي ىشپەي ابدەن السىرەگەن باسىم قارسىلاسىپ جارىتا المادىم. ءتۇرىمدى كورىپ وتىرسىڭ, ساۋ بولسام دا تاياق جەيتىن ەدىم, الگى اندرەي دەگەن وگىزدەي نەمە بولاتىن. كەشكە قاراي ەكەۋى بىرگە كەلدى, مەنى ادام دەپ كوزگە ىلەر ەمەس, دەرەۋ بالالاردى ۇلكەن ۇيگە كىرگىزدى دە جازعى باسپانانىڭ ىشىندە ەكەۋى الىپ كەپ ساباسىن. وڭباعاننىڭ جۇدىرىعى كۇرزىدەي ەكەن, ءتيىپ كەتسە توڭقالاڭ اسىپ جىعىلامىن, ايەلىم قوسىلا تەپكىلەپ ءجۇر. قىڭق ەتىپ دىبىسىمدى شىعارعان جوقپىن, اقىرى وزدەرى شارشادى. بايقايمىن, اندرەي مەنى ىشتەي ايايتىن سياقتى, ايەلىمە كوز قىلعانى بولماسا بار كۇشىن سالىپ جۇرگەن جوق, كوبىنەسە جۇمساق جەرىمنەن نەمەسە ارقامنان تەبەدى. ال, ايەلىم ابدەن ەكىلەنىپ العان, باس-كوز دەمەي بىلش-بىلش ۇرادى. مەن دە تىستەنىپ العام, ءسويتىپ جاتىپ ەسىمنەن تانىپ قالدىم.
ەرتەسىنە ەكەۋى تاعى كەلدى, سويلەسەمىز دەيدى. سويلەسەتىن نەسى بار, ءبارى تۇسىنىكتى, اجىراسامىز دەپ سوتقا ارىز جازىپ بەردىم. ءبىر اپتا سوندا تۇرۋعا رۇقسات ەتتى. «سودان كەيىن قايدا بارساڭ وندا بار, ءبىز سەنى, سەن ءبىزدى تانىمايسىڭ. بالالاردى دا ۇمىت, ەندى ولار اندرەيدىڭ بالاسى, فاميلياسىن وزگەرتىپ الامىز, جان كەرەك بولسا جايىڭا ءجۇر», – دەدى. جان دا كەرەك قوي, بىراق ءوز باسىم بار ماسەلە وسىلاي اياق استىنان شەشىلە قالعانىنا ريزا بولدىم. پالەدەن ماشايىق قاشقان, بۇل دا قۇدايدىڭ قاراسقانى شىعار, ايتپەسە, مىنا زالىم بىرەۋدىڭ باسىن جۇتپاي تىنباسى انىق. ەرلى-زايىپتى بولىپ قالا بەرسەك, ونىڭ ىستەگەن قىلمىسىنا مەن دە قاتىستى بولىپ شىعار ەدىم. بەتى اۋلاق! ال, بالالار… قايتەمىز ەندى, امالىن تاۋىپ جولىعىپ تۇرارمىن. شەشەلەرىنىڭ ارمانى ورىندالدى, تىنىشتالاتىن شىعار, قايتكەن كۇندە دە اكەدەي ەمەس, بالا ءۇشىن انانىڭ ورنى بولەك قوي. فاميلياسىن وزگەرتەمىن دەگەنى جانىما باتىپ كەتتى, بىراق, قولىمنان نە كەلەدى مەنىڭ؟ ەسەيگەسىن ىزدەپ كەلىپ جاتسا قاشپاسپىن. جاڭا اكەلەرىنە باۋىر باسىپ كەتسە بۇعان دا قارسىلىق جوق.
ءسويتىپ, ايەلدەن دە, بالادان دا, اقشادان دا, جۇمىستان دا ايىرىلىپ, جۇرداي بوپ شىعا كەلدىم. ينستيتۋتتا بىرگە وقىعان جالعىز دوسىم بار ەدى, ونىڭ دا ومىردە جولى بولماي, ايەلىمەن اجىراسىپ كەتكەن. تاۋ بوكتەرىندەگى ءبىر شارۋاشىلىقتا قاراۋىل بولىپ جۇمىس ىستەيدى, كەيدە جولىعىپ تۇراتىنبىز, سونى تاۋىپ الدىم. ءومىرى ادام شاق كەلمەيتىن قاراۋىلدىققا ءوزى سۇرانىپ كەلگەن ادامدى كىم جەك كورسىن, قۇجاتتارىم دۇرىس, سالت باستىمىن, ىشىمدىككە ۇيىرلىگىم جوق, ءبىر ءسوز ايتپاستان جۇمىسقا قابىلدادى. ارا-تۇرا قالاعا كەلىپ, ۇلىممەن كەزدەسىپ تۇرامىن. قىزىم سىرت اينالىپ كەتتى, شەشەسىنە تارتقان با, الدە ەمەكسىتپەي بىردەن كۇدەرىن ۇزەيىن دەگەنى مە, ايتەۋىر, سۋىق تارتىپ سالا بەردى. اندرەي ولاردى ءوز بالام دەپ رەسمي تانىپتى, فاميلياسىن دا, اكەسىنىڭ اتىن دا وزگەرتىپ العان. ايەلىم دە سونىڭ فاميلياسىنا ءوتىپتى, ءوز اتى ونسىز دا رايا, اكەسىنىڭ اتى ماعزۇم بولاتىن, ونى دا وزگەرتكەن. ءسويتىپ, رايسا ماكسيموۆنا سميرنوۆا بولىپ شىعا كەلىپتى. بالالارىم قازاقشا سويلەۋدى قويىپ كەتتى, سوعان قينالامىن.
وسىدان ەكى جىلداي بۇرىن عوي دەيمىن, بالامنىڭ ساباقتان شىعۋىن كۇتىپ, مەكتەپتىڭ قاسىندا تۇرعانمىن. بىرەۋ اقىرىن قاسىما كەلىپ, يىعىما قولىن سالدى. قاراسام – اندرەي. بۇعان نە كەرەك, اندا-ساندا تۋعان ۇلىممەن جولىعىپ, ماۋقىمدى باسىپ جۇرگەنىمدى كوپ كورگەنى مە! «بەرى ءجۇرشى, سويلەسەيىك», – دەيدى. وڭاشاعا اپارىپ تاعى تەپكىلەمەك قوي! «جوق, بارمايمىن, وسى جەردە ايتا بەر». «قورقىپ كەتتىڭ بە, تيمەيمىن, شىن ءسوزىم. ساعان بىردەڭە ايتايىن دەپ ەدىم. بالاڭا جولىعىپ جۇرگەنىڭدى بۇرىننان بىلەمىن, تۋعان اكەسى ەمەسسىڭ بە, بۇعان قارسىلىعىم جوق, ايتپەسە باياعىدا-اق تىيىم سالار ەدىم عوي».
قورقاسوقتاپ سوڭىنا ەردىم, كوشەنىڭ قارسى بەتىندەگى گۇلزارعا كەلىپ, ءزاۋلىم تەرەكتىڭ تۇبىندەگى ورىندىققا وتىردىق. قالتاسىنان ءبىر شولمەك اراق شىعارىپ, ورتاعا قويدى, ستاقانى دا بار ەكەن, ورتالاپ قۇيىپ ماعان ۇسىندى. «جوق, ىشپەيمىن, انا جولى تۇڭعىش رەت ىشكەنمىن, ەندى كورمەگەنىم اراق بولسىن!» «ءوزىڭ ءبىل», دەپ تارتىپ جىبەردى. اتاسىنىڭ اسى ەمەس پە, اشىرقانۋ دەگەندى بىلمەيدى, جەڭىن ءبىر يىسكەپ قويدى دا تەمەكىسىن تۇتاتتى. «مەن رەسەيگە قايتقالى جاتىرمىن, – دەدى مۇڭايىپ. – ءبىرجولا كەتەمىن. رايامەن تۇرا الاتىن ەمەسپىن, العاشقى ەكى جىلدا ءبارى جاقسى ەدى, شەشەم قايتىس بولعاننان بەرى كۇرت وزگەرىپ كەتتى. ۇيلەنگەن سوڭ ءۇي-جايدى تۇگەلىمەن سونىڭ اتىنا اۋدارعام, ماعان تاعار كىناسى جوق, ەندى اجىراسۋعا ارىز بەرمەكپىن. وسى كەتكەننەن قايتىپ ورالماسپىن. ول جاقتا ءۇيىم دە, پاتەرىم دە, ماشينام دا بار, جۇمىس تا تابىلادى, بۇرىنعى ايەلىم قاشان بارسام دا قارسى الۋعا دايىن. ال, راياعا بەكەر ۇرىنىپپىن, ەندى وكىنگەننەن پايدا جوق. تەك سەنىڭ وبالىڭا قالدىم با دەپ قينالىپ ءجۇرمىن, سوندىقتان كەشىرىم سۇراۋعا كەلدىم. بۇگىن بالاڭمەن جولىعاتىنىڭدى سۇراپ ءبىلىپ العام. قىزىڭ دا, ۇلىڭ دا جاقسى ادام بولاتىن ءتۇرى بار, شەشەلەرىنە تارتا قويماعان سياقتى. ال, نە ايتاسىڭ؟ وكپەلەپ ءجۇرسىڭ بە ماعان؟» «جوق», – دەدىم. بۇل راس بولاتىن, انا مەكەر مۇنىڭ دا تۇبىنە جەتۋى مۇمكىن. – تەك ءبىر سۇراعىم بار, سوعان جاۋاپ بەرشى. شەشەڭ…» «ءتۇسىنىپ تۇرمىن, – دەدى اندرەي. – جوق, ءوز اجالىنان ءولدى, وعان قاستاندىق جاسايتىن سەبەبى جوق, قولىن بىلعاپ قايتەدى؟ ءبىر كەڭەس بەرەيىن ساعان, بالالاردى ويلاپ, سولاردىڭ بولاشاعى ءۇشىن دەگەندى جەلەۋ ەتىپ قايتادان قوسىلىپ جۇرمە. الگىندە ايتتىم عوي, ولار دا اقىماق ەمەس, ءبارىن تۇسىنەدى, ەرتەڭ ەسەيگەن سوڭ قاي-قايسىسى دا ءوز ءجونىن تابادى, ولارعا الاڭداما. قازىر قينالىپ جۇرگەن شىعارسىڭ, جاعدايىڭ دا جوق, بىراق ونداي ايەلمەن بىرگە تۇرعاننان كوشەدە قاڭعىپ ءجۇرىپ ولگەن ارتىق».
ءسويتىپ, ءبىر ايەلدىڭ ەكى كۇيەۋى ءبىر-بىرىمىزبەن وسىلاي قوشتاستىق. ايەلىم جۇمىستا جۇرگەن كەزدە بالالارىما بارىپ تۇرامىن, ۇيلەرىنە كىرىپ كورگەن ەمەسپىن. كەيدە ۇلىم ەكەۋمىز جازعى باسپانادا شاي ىشەمىز, ولار ءالى كومىر جاعادى, وتىن بۇتاۋ ۇلىمنىڭ موينىندا, سوعان كومەكتەسەمىن. مىنا بوران كۇشەيىپ بارا جاتقان سوڭ جاعدايلارىن بىلەيىن دەپ كەلگەنمىن, جەتە الماي قالدىم, تىپتەن ءوزىم ءۇسىپ ولەمىن بە دەپ قورقىپ ەدىم, پانالاتقاندارىڭ ءۇشىن راحمەت سەندەرگە, اللا رازى بولسىن! تەرەزە بوزارا باستاپتى عوي, تاڭ اتىپ قالعان با؟ قاپ, ۇيقىڭنان قالدىردىم-اۋ سەنى!
قوناعىمنىڭ اڭگىمەسىن تىڭداپ وتىرىپ شىنىمەن تاڭدى اتىرىپپىز. بالكونعا شىعىپ قاراپ ەدىك, بوران باسىلعان ەكەن. مۇنداي قالىڭ قاردى كورمەپپىن, ءۇيدىڭ ءبىرىنشى قاباتىنىڭ تەرەزەسىنە دەيىن جارتىلاي جاۋىپ قالعان. دەگەنمەن, اينالاسى اشىق جەرلەردىڭ قارى جۇقالاۋ كورىندى, كەشەگى ۇيتقىعان جەل ءۇيىرىپ اپارىپ تاسا-تاساعا ۇيە بەرسە كەرەك. قوناعىم اپىل-عۇپىل كيىنىپ, قوشتاسا باستادى.
بۇلت سەيىلگەن, كۇننىڭ كوزى جارقىراپ تۇر, بىراق جىلۋى جوق, ب ۇلىڭعىرلانىپ, سازارا مۇنارتادى. ۇشار باسىنا دەيىن قارعا ورانعان اعاشتاردىڭ بۇتاقتارى تۇتاسىپ كەتكەن, قاردىڭ سالماعىنان سالبىراي ءيىلىپ تۇر. كەيبىرەۋىنىڭ ءار جەرى ويدىم-ويدىم, سوعان قاراعاندا كۇن جىلىناتىن سياقتى…
كەنەت كوز ۇشىنان قاراڭداعان الدەبىر سۇلبا كورىندى. قار باسقان جولمەن تاۋدى بەتكە الىپ, قىبىرلاپ كەتىپ بارادى. «كىمسىڭ ءوزىڭ؟» – دەيمىن ىشتەي. – كىمدى ىزدەپ شىقتىڭ, الدە, كەرىسىنشە, بىرەۋدەن قاشىپ باراسىڭ با؟ قىستىڭ قىتىمىر ايازىنان ادامداردىڭ ىزعارى باسىم ءتۇسىپ, امان تۇرعانىڭدا اۋلاق كەتۋدى قوش كورگەن قورعانسىز مۇسكىنسىڭ بە؟ كىمسىڭ, جارقىنىم؟»
كىم بولسا دا تىربانىپ, قارعا مالتىعىپ, ەلسىز تاۋعا قاراي ورلەي بەردى. ءزارلى زاماننىڭ ايداھارداي ىسقىرعان جەلى جۇرەگىن سۋىتىپ, تامىرىنداعى قانىن مۇز قىپ قاتىرىپ, كوكىرەك كوزىن تارس بىتەگەن ءبىر بەيباق قوي ول. ارامىزدان تۇراق تاپپاي ايدالاعا بەزىپ بارادى. قۇددى, قيانداعى قار ادامى ىسپەتتى. سۋىعانى ما, ومىردەن. سۋىنعانى ما, مىنا قاتىگەز قوعامنان. بارىنەن كوڭىلى قالىپ, جالعىز ءوزى جول تابۋعا ۇمتىلعان ءتۇرى مە, ەكەن. قايتشى, باۋىرىم! سونشاما ءتۇڭىلىپ كەتەتىندەي نە جازدىق ساعان؟.. ورالشى!
جوق, ورالار ەمەس.
نۇرلان قامي.
الماتى.
