تۇركىستان جانە تۋريزم
سەنبى, 8 قىركۇيەك 2012 7:21
تاريح قويناۋىنان سىر شەرتسەك, وتكەن زامانداردا قاھارماندىق پەن بەكزاتتىقتىڭ بيىك ونەگەسىن تانىتاتىن ەرلەر وزدەرىن اۋليە بابامىز – قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ كوك كۇمبەزىنىڭ استىنا جەرلەۋىن وسيەت ەتكەن. ونى عاسىرلار بويى قالىپتاسقان كەسەنە اينالاسىنا مىڭداعان تاريحي تۇلعالار جەرلەنگەندىگىن ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى كورسەتىپ وتىر.
سەنبى, 8 قىركۇيەك 2012 7:21
تاريح قويناۋىنان سىر شەرتسەك, وتكەن زامانداردا قاھارماندىق پەن بەكزاتتىقتىڭ بيىك ونەگەسىن تانىتاتىن ەرلەر وزدەرىن اۋليە بابامىز – قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ كوك كۇمبەزىنىڭ استىنا جەرلەۋىن وسيەت ەتكەن. ونى عاسىرلار بويى قالىپتاسقان كەسەنە اينالاسىنا مىڭداعان تاريحي تۇلعالار جەرلەنگەندىگىن ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇمىستارى كورسەتىپ وتىر.
كەڭەس وكىمەتى كەزىندە تاريحىمىزعا جاسالعان قياناتتىڭ سالدارىنان, ونىڭ الدىندا قوقان بيلىگى مەن پاتشالى رەسەي بيلىگى تۇسىنداعى قاساقانا ارەكەتتەردەن قۇلپىتاستاردىڭ بارلىعى دەرلىك جويىلعان. مۇندا جەرلەنگەن تۇلعالاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ اتى-جوندەرى بەلگىسىز, قۇلپىتاستارى جويىلىپ, دەرەك-مالىمەتتەر از قالعان. كەسەنەگە جەرلەنگەن تۇلعالاردىڭ ۇرپاقتارى مەن مۇراجاي قىزمەتكەرلەرىنىڭ ىزدەنۋلەرىنىڭ ارقاسىندا تۇلعالار جايلى ءبىرشاما دەرەكتەر جينالدى. العاش رەت 1999 جىلى كەسەنەگە جانە كەسەنە ماڭىنا جەرلەنگەن تۇلعالاردىڭ ءتىزىمى جاسالىپ, تاقتاعا جازىلىپ, ەكسپوزيتسياعا شىعارىلدى. كەسەنە جانە ونىڭ اينالاسىنا جەرلەنگەن تاريحي تۇلعالاردىڭ ناقتىلى سانى قانشا ەكەندىگىن ءدال ايتۋ مۇمكىن ەمەس. وتكەن عاسىردا كەسەنەگە جۇرگىزىلگەن كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارىنا قاتىسقان كىسىلەردىڭ ەستەلىكتەرىنە, سول جوبالارعا جەتەكشىلىك جاساعان مامانداردىڭ ەسەپتەرىنە قاراعاندا كەسەنەنىڭ اينالاسىنداعى توپىراقتى سۇرگەندە ادام سۇيەگى وتە كوپ مولشەردە بولعان. جىر-داستانداردا قازاق حاندارىن, ءبىرتۋار ازاماتتارى مەن يگى جاقسىلارىن تۇركىستانعا – قوجا احمەت ياساۋي بابامىزدىڭ كەسەنەسىنىڭ ماڭىنا الىپ كەلىپ جەرلەگەندىگى تۋرالى ايتىلادى. سوندىقتان كازىرگى تاڭدا 162 ادام جەرلەنگەندىگى بەلگىلى بولىپ وتىرسا, الداعى ۋاقىتتا بۇل ءتىزىم تولىعا بەرەدى دەگەن ءسوز.
حV عاسىردىڭ اياعىندا قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسى بيلىك يەلەرىنىڭ پانتەونىنا اينالىپ, دەشتى قىپشاقتىڭ ايگىلى حاندارى مەن حانىمدارى جەرلەنەدى. مۇندا دەشتى قىپشاق حانى ءابىلحايىردىڭ ايەلى, اتاقتى ۇلىقبەكتىڭ قىزى رابيا سۇلتان بەگىم جانە ءابىلحايىر حاننىڭ شوبەرەلەرى قۇل-مۇحاممەد سۇلتان مەن ماستۋرا-حاتۋننىڭ جەرلەنگەندىگى بەلگىلى. بۇدان كەيىن مۇندا قايتىس بولعان قازاق حاندارى مەن سۇلتاندارى, حانشالارى قويىلا باستادى. قازاق حانى ءجانىبەكتىڭ قىزى امانبيكە, بەلگىلى تاريحشى قادىرعالي جالايىري, شىعاي حاننىڭ بالاسى ۇزىنوقتى وندان سۇلتاننىڭ سۇيەكتەرى وسىندا قويىلعان. ءحVى عاسىردىڭ سوڭىندا تۇركىستان ايماعى قازاق حاندىعىنىڭ قۇرامىنا تولىق ءوتىپ, قالا حاندىقتىڭ استاناسىنا اينالدى.
XVII عاسىردىڭ باسىنان قازاق حاندارى مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرى, باتىرلار مەن بيلەر كەسەنەدەن ماڭگى جاي تاپتى. بۇل كەزەڭدە ەسىم حان (1628 ج), جاڭگىر حان (1652 ج), وندان سۇلتان مەن ونىڭ ۇلى قاينار-كۇشەك جەرلەنسە, XVIII عاسىردا تاۋكە حان (1715 ج), بولات حان, ابىلاي حان (1780 ج), ۇلى ءجۇز حانى جولبارىس (1740 ج), ورتا ءجۇز حاندارى سەمەكە مەن ابىلمامبەت جانە ونىڭ ۇلى سۇلتان ابىلپەيىس وسىندا جەرلەندى. سونىمەن بىرگە ورتا ءجۇزدىڭ ءبيى قازداۋىستى قازىبەك بي, قانجىعالى بوگەنباي باتىر دا وسىندا قويىلعان. جالپى, احمەت ياساۋي كەسەنەسىندە 25 قازاق حان-سۇلتاندارى (حاندار – 21, سۇلتاندار – 4), 26 بي-ابىزدار مەن 49 باتىرى جانە 61 يگى جاقسىلارى جەرلەندى. كەسەنە ماڭىنداعى ارنايى دايارلانعان مازارلاردا حان سۇيەكتەرى جەرلەنىپ, كەيىننەن مازارلار قيراتىلعان سوڭ, باسىنا قويىلعان قۇلپىتاستار كەسەنە ىشىنە قايتا قويىلدى.
مىنە, جاقىندا وسىنداي ەسىمىن ەل ارداقتاعان تۇلعالارعا ارناپ, كەسەنەنىڭ قارسى بەتىنەن, ياعني «الماتى» الاڭىنان وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆتىڭ باستاماسىمەن بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى اياسىندا كەسەنە ماڭىندا جەرلەنگەن قازاق دالاسىنىڭ حاندارى, سۇلتاندارى, بيلەرى مەن باتىرلارىنىڭ ەسىمدەرى جازىلعان مەموريالدىق ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى.
سونداي-اق, تۇركىستاندى ودان ءارى تۇلەتۋ ماقساتىندا «تۇركىستان دامىتۋ» قورى اتتى قايىرىمدىلىق قورى قۇرىلدى. جالپى, بۇل قالاداعى تۋريزم سالاسىن دامىتۋ ءۇشىن مەملەكەت تاراپىنان بولىنەتىن قارجىعا يەك ارتپاي, اتالعان قور قارجىسىن پايدالانۋ نازارعا الىنعان. مىنە, وسىنداي ماقساتتا قورعا تۇسكەن قارجىدان بوي كوتەرەتىن العاشقى نىسان تۋريستەرگە قىزمەت كورسەتەتىن زياراتشىلار ورتالىعى بولىپ وتىر.
ورتالىقتىڭ دايىندالعان جوباسىندا تۋريستەرگە بارلىق جاعدايلار قاراستىرىلعان. جوبا بويىنشا تۋريستەر ورتالىعى 200 ورىنعا ارنالعان. ورتالىق 72 بولمەدەن تۇرادى. 2012-2013 جىلدارعا ارنالعان جوبا بويىنشا تۋريستەر ورتالىعىنىڭ جۇمىسىنا جالپى قۇنى 179,0 ملن. تەڭگە جوسپارلانىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 21,0 ملن. تەڭگە جانە جەكە ينۆەستورلار ەسەبىنەن 158,0 ملن. تەڭگە تارتىلماق. جوبا بويىنشا تۋريستەر كەشەنىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا سىرتقى جۇيەلەرىن جۇرگىزۋگە قاجەتتى قارجى كولەمى 29,5 ملن. تەڭگەنى قۇراماق. سونىڭ ىشىندە ەلەكترمەن, سۋمەن, سارقىندى سۋ جۇيەلەرىمەن جانە اۆتوكولىك جولدارىمەن قامتاماسىز ەتۋ قاراستىرىلعان. ايتا كەتەرلىگى – اتالعان ورتالىقتىڭ ينفراقۇرىلىمىنا قاجەتتى قارجى كولەمى ازىرگە جوبا رەتىندە جاسالعان.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى,
ورالحان ءداۋىت,
«ەگەمەن قازاقستان».
تۇركىستان قالاسى.
